102 quốc gia khó khăn về năng lượng, Việt Nam không phải cắt điện

Tại Diễn đàn An ninh năng lượng Quốc gia năm 2026 diễn ra sáng 10/11, ông Nguyễn Việt Sơn, Thứ trưởng Bộ Công Thương, cho biết Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026 - 2030. Trong bối cảnh đó, năng lượng cần phải đi trước một bước, tự chủ năng lượng là nền tảng của tự chủ kinh tế.

Trích dẫn báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn cho biết tính đến ngày 9/11, trong số 177 quốc gia được khảo sát, thì có 102 quốc gia (57,6%) gặp khó về năng lượng; 13 nước giữ được trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam.

Theo Thứ trưởng, năm 2026, Việt Nam giữ đủ điện trong một năm khó khăn chưa có tiền lệ. Điện sản xuất và nhập khẩu năm 2026 ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3%, cao hơn kịch bản cơ sở khoảng 6,2 tỷ kWh. Công suất cực đại toàn hệ thống đạt kỷ lục 57.537 MW ngày 24/6/2026, riêng miền Bắc 30.248 MW, vậy mà cả nước không phải cắt điện luân phiên.

Hiến kế xây dựng mạch máu năng lượng cho tăng trưởng hai con số

Trong khuôn khổ Diễn đàn có 5 tham luận của đại diện các đơn vị chức năng và các tập đoàn năng lượng tập trung vào các chủ để xây dựng chuỗi nguồn, lưới, nhiên liệu, vốn. Giá trị của phiên là đặt mỗi khâu vào đúng bài toán phải giải, từ tiến độ công trình tới hợp đồng và dòng tiền.

Tập đoàn Điện lực Việt Nam nêu quan điểm điện phải thực sự đi trước một bước, với tổng vốn đầu tư giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 830.000 tỷ đồng, quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Tham luận kiến nghị kiên quyết thay thế chủ đầu tư các dự án chậm tiến độ kéo dài, tháo gỡ điểm nghẽn tín dụng cho các dự án điện trọng điểm.

Ông Vũ Đào Minh cho biết Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam đặt mục tiêu giai đoạn 2026 - 2030 gia tăng trữ lượng 15 - 20 triệu tấn quy dầu mỗi năm, đưa 20 mỏ, công trình vào khai thác. Với chuỗi khí - điện, chỉ cần một khâu chậm tiến độ sẽ ảnh hưởng đến toàn chuỗi; dự án Lô B phấn đấu đón dòng khí đầu tiên vào quý III/2027. Tập đoàn đang phối hợp nghiên cứu kho dự trữ dầu thô và xăng dầu tại Nghi Sơn, bổ sung phần còn thiếu của dự trữ quốc gia để hướng tới mục tiêu 90 ngày nhập ròng.

Ông Trần Hải Bình cho biết nhiệt điện than cung cấp 49,9% sản lượng toàn hệ thống trong chín tháng năm 2026; năm 2030 dự kiến nhập khẩu 38 - 40 triệu tấn than cho điện. Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam đề xuất lộ trình để tỷ lệ than nhập khẩu được bảo đảm bằng hợp đồng dài hạn đạt tối thiểu 50% năm 2030.

Ông Trần Hoài Trang đánh giá tiềm năng kỹ thuật điện gió ngoài khơi khoảng 600.000 MW. Từ khung pháp lý đến dự án là bước có ý nghĩa quyết định, đòi hỏi đồng bộ nguồn với lưới, phân bổ rủi ro hợp lý, nội địa hoá chuỗi cung ứng để hình thành một ngành công nghiệp năng lượng mới.

TS Cấn Văn Lực dẫn ước tính của Bộ Công Thương: nhu cầu vốn giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 77 tỷ USD, trong khi tín dụng năng lượng tái tạo đến tháng 6/2026 mới gần 300 nghìn tỷ đồng, khoảng 1,5% tổng dư nợ. Các kiến nghị hướng vào cơ chế mua bán điện trực tiếp, giá điện hợp lý, thị trường vốn và Luật Năng lượng tái tạo.

Từ dự án trên quy hoạch đến nguồn lực đi vào vận hành

Phiên tọa đàm "An ninh năng lượng: Khơi thông nguồn lực - Nâng cao tự chủ - Tạo động lực tăng trưởng" do PGS.TS Trần Đình Thiên điều phối, với sự tham gia của ông Trần Hoài Trang; TS Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam; TS Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam; bà SoYoung Jang, Quản lý cấp cao - Hợp tác năng lượng và Liên minh của SEMI Global; ông Cyril Loisel, đại diện Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam; ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh.

Tọa đàm nhìn an ninh năng lượng từ khả năng cung ứng thực tế: điện có đến đúng nơi, đúng lúc; nhiên liệu có được bảo đảm khi thị trường biến động; chi phí có phù hợp với sức cạnh tranh của doanh nghiệp, khả năng chi trả của người dân hay không. Từ đó, các diễn giả đi vào bốn vấn đề cốt lõi. Thứ nhất là cơ cấu nguồn phải đồng thời đạt bốn mục tiêu đủ, ổn định, giá hợp lý, phát thải thấp; vai trò vận hành của điện khí phải được tính ngay từ đầu vì nó quyết định yêu cầu đầu tư, cách thiết kế hợp đồng.

Thứ hai là thị trường điện tái tạo, nơi doanh nghiệp công nghệ cao cần điện sạch đi cùng chất lượng điện, chi phí dự báo được; kinh nghiệm quốc tế cho thấy mở rộng giao dịch phải gắn với khả năng tiếp nhận của lưới, phân bổ công bằng chi phí chung.

Thứ ba là tự chủ công nghệ và nhân lực, chọn những khâu có thể phát triển từ năng lực hiện có. Thứ tư là tiết kiệm năng lượng như một nguồn năng lượng, cùng câu hỏi về trách nhiệm khi dự án chậm tiến độ hoặc nhu cầu tăng vượt dự báo.

Điều phối phần bàn về vốn, PGS.TS Trần Đình Thiên đặt vấn đề: "Một dự án có trong quy hoạch vẫn cần chứng minh khả năng trả nợ và hiệu quả đầu tư. Vấn đề cần làm rõ là những rủi ro nào đang khiến bên cho vay và nhà đầu tư chưa thể quyết định".

Đại diện cơ quan quản lý nhà nước đã phản hồi, tiếp thu các nhóm kiến nghị ngay tại Diễn đàn trước phần phát biểu kết luận của lãnh đạo Bộ Công Thương.

Kết luận Diễn đàn, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn cho biết các ý kiến thống nhất cao rằng bảo đảm an ninh năng lượng là điều kiện tiên quyết để thực hiện mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên giai đoạn 2026 - 2030. Diễn đàn ghi nhận kết quả năm đầu thực hiện Nghị quyết số 70-NQ/TW; bài học lớn nhất của năm 2026 là chủ động nhận diện rủi ro, xây dựng kịch bản, phối hợp chặt chẽ. Các ý kiến cũng chỉ rõ thách thức: mức phụ thuộc năng lượng nhập khẩu còn cao, dự trữ xăng dầu chưa đạt mục tiêu, phụ tải miền Bắc chịu áp lực lớn; nhiều dự án điện khí, điện gió ngoài khơi, lưới truyền tải vẫn vướng cơ chế giá, hợp đồng mua bán điện, thu xếp vốn. Tiếp thu ý kiến tại Diễn đàn, Bộ Công Thương sẽ tập trung vào năm nhóm nội dung.

Một là, hoàn thiện thể chế. Bộ Công Thương tiếp tục phối hợp với các cơ quan của Quốc hội hoàn thiện dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực đang trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI. Ngay sau khi Luật được thông qua, Bộ sẽ khẩn trương xây dựng, trình ban hành các văn bản hướng dẫn, ưu tiên cơ chế giá điện, hợp đồng mua bán điện, phân bổ rủi ro cho dự án điện khí và điện gió ngoài khơi, cơ chế cho lưu trữ năng lượng, mua bán điện trực tiếp. Mục tiêu là chính sách rõ ràng, ổn định, đủ tin cậy để nhà đầu tư và tổ chức tài chính cam kết vốn dài hạn.

Hai là, bảo đảm đủ điện cho năm 2027, năm 2028 và giai đoạn đến năm 2030. Bộ Công Thương triển khai nghiêm chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo số 531/TB-VPCP ngày 17/10/2026, Công văn số 10790/VPCP-CN ngày 22/10/2026 của Văn phòng Chính phủ, không để xảy ra thiếu điện, cùng tám nhiệm vụ Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng đã giao. Các công trình nguồn, lưới bắt buộc vào vận hành năm 2027 phải có mốc quyết định, mốc tiến độ cụ thể. Trước mắt, đưa các nhà máy nhiệt điện Na Dương 2, Quảng Trạch I vào vận hành thương mại trong năm 2026; đẩy nhanh các trạm biến áp 500 kV cấp điện cho miền Bắc; thúc đẩy điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ kèm lưu trữ, nhất là tại các tỉnh phía Bắc; tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ mỗi năm. Những quyết định về nguồn công suất đỉnh, lưu trữ, truyền tải Trung - Bắc cho năm 2028 cần được đưa ra ngay trong năm 2026. Với giai đoạn đến năm 2030, Bộ phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, các tập đoàn rà soát danh mục dự án nguồn, lưới, xác định rõ đường găng tiến độ và trách nhiệm từng chủ thể.

Ba là, nâng cao năng lực tự chủ nguồn cung nhiên liệu. Chuyển mạnh từ ứng phó sự việc sang chủ động quản trị rủi ro; đa dạng hoá thị trường, nguồn và tuyến vận tải nhập khẩu dầu thô, khí thiên nhiên hoá lỏng, than; gắn kế hoạch cung ứng nhiên liệu với phương thức vận hành hệ thống điện. Xây dựng lộ trình nâng mức dự trữ xăng dầu từ khoảng 60 ngày tiến tới 90 ngày nhập ròng, phân định rõ dự trữ quốc gia, dự trữ sản xuất, tồn kho thương mại, từng bước hình thành dự trữ dầu thô; nghiên cứu cơ chế huy động nguồn lực xã hội đầu tư hệ thống kho dự trữ.

Bốn là, điều hành dựa trên dữ liệu. Báo cáo được công bố sẽ trở thành ấn phẩm thường niên, theo dõi liên tục việc thực hiện các chỉ tiêu của Nghị quyết số 70-NQ/TW. Cùng với Hệ thống thông tin năng lượng quốc gia dự kiến vận hành năm 2027, đây là công cụ để dự báo, cảnh báo sớm, xây dựng kịch bản điều hành.

Năm là, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng gắn với tiết kiệm năng lượng và tự chủ công nghệ. Chuyển dịch năng lượng phải bảo đảm an toàn hệ thống, chi phí hợp lý, cam kết giảm phát thải. Bộ Công Thương sẽ tập trung quản trị biểu đồ phụ tải tối ưu; nhân rộng các mô hình tiết kiệm năng lượng có kết quả đo lường cụ thể; khuyến khích liên kết giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo để từng bước làm chủ công nghệ, thiết bị năng lượng trong nước; phát động chiến dịch quản trị tối ưu nhu cầu phụ tải và tăng cường tiết kiệm điện; triển khai hiệu quả Chỉ thị số 10/CT-TTg, phấn đấu giảm tối thiểu khoảng 3.000 MW công suất đỉnh tại miền Bắc năm 2027.

Thứ trưởng đề nghị các cơ quan chức năng tổng hợp đầy đủ ý kiến thành bộ khuyến nghị chính sách, mỗi khuyến nghị nêu rõ vấn đề, giải pháp, cơ quan chịu trách nhiệm, mốc thời gian. Kiến nghị thuộc thẩm quyền của Bộ Công Thương sẽ được xử lý ngay; kiến nghị vượt thẩm quyền sẽ được tổng hợp, báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ. Kết quả thực hiện các khuyến nghị năm nay sẽ được đánh giá công khai tại Diễn đàn năm 2027, để Diễn đàn là kênh đối thoại chính sách thực chất, có trách nhiệm giải trình, tránh hình thức.