4 nguyên nhân khiến lãi suất tăng cao từ cuối năm ngoái

Tại Phiên thảo luận “Bức tranh vĩ mô 2027 - Nguồn lực cho chu kỳ tăng trưởng mới” trong khuôn khổ Vietnam Investment Forum 2027, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ Quốc gia, cho rằng, một trong những rào cản lớn đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao hiện nay là mặt bằng lãi suất và lạm phát đều ở mức cao.

Có 4 nguyên nhân khiến lãi suất tăng cao từ cuối năm ngoái được chỉ ra.

Thứ nhất, mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm ngoái được đặt ra ở mức khoảng 6,5 - 7%. Tuy nhiên, đến giữa năm, chúng ta quyết tâm đạt mức tăng trưởng 8%. Vì vậy, định hướng điều hành tín dụng cũng được nới rộng. Tăng trưởng tín dụng ban đầu dự kiến ở mức 15 - 16% nhưng sau đó được điều chỉnh lên tới 19%.

Thứ hai, xu hướng giảm lãi suất trên thế giới bắt đầu phân hóa và chững lại.

Thứ ba, nền kinh tế bắt đầu chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng mới, khiến các chủ thể trên thị trường có xu hướng tích lũy vốn, qua đó tạo thêm áp lực lên lãi suất.

Thứ tư, lạm phát bắt đầu có dấu hiệu nhích lên.

Việc kéo giảm lãi suất, theo TS. Cấn Văn Lực, là không hề dễ dàng. Lãi suất điều hành của NHNN hiện đang ở mức thấp và khó có thể giảm thêm. Lãi suất tiền gửi cũng không thể giảm mạnh vì khi đó rủi ro dòng tiền không tiếp tục chảy vào ngân hàng, khiến các nhà băng không có vốn để cho vay, thanh khoản hệ thống tài chính gặp rủi ro.

Vừa qua, Thủ tướng và NHNN đã chỉ đạo hệ thống ngân hàng giảm lãi suất huy động và lãi suất cho vay. Chuyên gia này cho rằng, nên theo dõi sự phản ứng của thị trường, nếu diễn biến thuận lợi, chúng ta có thể giảm thêm. 

Tuy nhiên, có thể thấy biên lãi ròng (NIM) của hệ thống ngân hàng đang giảm. Cuối năm ngoái, NIM ở mức khoảng 3%; đến quý I năm nay còn khoảng 2,8% và hiện tại giảm xuống khoảng 2,5%. chưa phải là mức cao nếu xét đến mức độ rủi ro của nền kinh tế, doanh nghiệp và hệ thống tài chính hiện nay. 

Nhìn chung, lãi suất vẫn có thể giảm nhưng cần ưu tiên các lĩnh vực trọng điểm, chưa thể giảm đại trà. Nếu giảm đồng loạt, hệ thống ngân hàng sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức. Vì vậy, việc giảm lãi suất cần có trọng tâm, trọng điểm.Chúng ta đang đi đúng hướng này. 

Về dài hạn, chẳng hạn trong năm tới và năm 2028, việc giảm lãi suất chỉ có thể thực hiện bằng đồng bộ nhiều biện pháp và công cụ khác nhau. Việc thực hiện nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ (swap) của NHNN, thúc đẩy đầu tư công... là một trong những giải pháp.