5 lớp hạ tầng "xương sống" cho hệ sinh thái khu công nghiệp mới

Theo Ban quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp TP. Hà Nội, thành phố Hà Nội đang thực hiện chiến lược "thay áo" cho các khu công nghiệp thông qua việc xây dựng Đề án chuyển đổi các khu hiện hữu và quy hoạch mới 14 khu công nghiệp theo 4 nhóm mô hình chính: Nhóm khu công nghiệp công nghệ cao; nhóm khu công nghiệp sinh thái (tại đây, kinh tế tuần hoàn sẽ được áp dụng triệt để); nhóm khu công nghiệp đô thị - dịch vụ; nhóm thu hút đầu tư có chọn lọc (ưu tiên các ngành công nghiệp sạch, trung tâm R&D, ứng dụng chuyển giao công nghệ, hạn chế tối đa các ngành thâm dụng lao động và năng lượng).

Thành phố cũng đang xây dựng "bộ khung tiêu chí đánh giá và chuyển đổi", đồng thời thiết lập các chế tài và cơ chế tài chính đặc thù cho chuyển đổi xanh. Mục tiêu là tạo khung pháp lý rõ ràng cho mô hình khu công nghiệp - đô thị - dịch vụ, ưu tiên bổ sung ngay hạ tầng xã hội (nhà ở, y tế, giáo dục) tại chỗ để ổn định đời sống người lao động.

Để hiện thực hóa những mô hình trên, tại hội thảo khoa học “Chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu của thành phố Hà Nội sang mô hình sinh thái - công nghệ cao, khu công nghiệp - đô thị - dịch vụ” mới đây, ông Phạm Hoài Trung, chuyên gia ESG, Phó Chủ tịch Hiệp hội Chuyển đổi xanh Việt Nam (VGA), khuyến nghị Hà Nội cần phải thiết kế lại 5 lớp hạ tầng quan trọng.

Thứ nhất, hạ tầng năng lượng không chỉ cung cấp điện ổn định mà phải tạo ra cấu trúc năng lượng phù hợp ESG với điện mặt trời mái nhà, hệ thống đo đếm minh bạch và quản lý phụ tải thông minh.

Thứ hai, hạ tầng nước, chuyển từ logic "cấp nước - dùng - thải bỏ" sang "cấp nước - dùng - xử lý - tái sử dụng". Tỷ lệ tái sử dụng nước sẽ là chỉ số nền tảng của một khu công nghiệp sinh thái.

Thứ ba, hạ tầng môi trường - tuần hoàn: Thiết kế để hỗ trợ phân loại, thu hồi và trao đổi phụ phẩm giữa các nhà máy. Khi chất thải của doanh nghiệp này là đầu vào của doanh nghiệp kia, đó mới là kinh tế tuần hoàn thực thụ.

Thứ tư, hạ tầng logistics nội khu: Một nguồn phát thải thường bị bỏ quên. Việc chuyển đổi sang xe nâng điện, thiết bị xếp dỡ phát thải thấp và quản trị kho vận thông minh là chìa khóa để loại bỏ "nguồn phát thải ẩn".

Thứ năm, hạ tầng số. Đây là "lớp nền" cho mọi hoạt động. “Cảm biến, IoT, AI và Dashboard quản trị ESG là những thành phần làm cho khu công nghiệp thực sự trở thành “hệ sinh thái thông minh”, chứ không chỉ là tập hợp các công trình vật lý”, ông Trung cho biết.

Đặc biệt, ông Trung nhấn mạnh cuộc cách mạng này không thể thiếu vai trò của công nghệ. Tuy nhiên, đổi mới công nghệ không chỉ là mua máy móc mới, mà phải là sự đổi mới cả cách tạo ra, quản lý và sử dụng thông tin.

Ở cấp độ khu công nghiệp, việc áp dụng các công nghệ như AI để phân tích phụ tải, hệ thống dữ liệu tập trung, hay thậm chí là "Digital Twin" (bản sao số) sẽ giúp Ban quản lý điều phối hiệu quả các dòng chảy năng lượng và tài nguyên. Nút thắt lớn nhất hiện nay là vai trò của Ban quản lý cần dịch chuyển từ "hành chính, hồ sơ" sang "trung tâm điều phối hệ sinh thái".

Hệ thống MRV (đo lường - báo cáo - thẩm tra) phải được coi là nền tảng quản trị. Nếu không có dữ liệu thực, mọi mục tiêu Net Zero hay ESG sẽ mãi chỉ dừng lại ở mức khẩu hiệu.