50.000 người sẽ được lan tỏa kiến thức phòng chống lừa đảo trực tuyến

Một cuộc gọi giả danh ngân hàng, một đường link yêu cầu xác minh tài khoản, một tin nhắn thông báo trúng thưởng hay lời mời đầu tư với mức lợi nhuận hấp dẫn có thể xuất hiện trên điện thoại của bất kỳ ai. Điểm chung của nhiều hình thức lừa đảo hiện nay không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở khả năng đánh vào tâm lý, tạo cảm giác khẩn cấp và khiến người dùng đưa ra quyết định trước khi kịp kiểm chứng.

Theo thông tin được chia sẻ tại Hội thảo khoa học về phòng, chống tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng do Bộ Công an cùng các đơn vị liên quan tổ chức, trong 5 năm trở lại đây, Việt Nam ghi nhận hơn 24.000 vụ lừa đảo qua mạng, gây thiệt hại gần 40.000 tỷ đồng. Riêng 8 tháng năm 2025, cả nước ghi nhận hơn 1.500 vụ lừa đảo qua mạng, với thiệt hại hơn 1.660 tỷ đồng.

Những con số này cho thấy bài toán an toàn số không còn chỉ thuộc về các chuyên gia công nghệ hay cơ quan chức năng. Mỗi người sử dụng Internet đều cần có khả năng tự nhận diện rủi ro và đưa ra quyết định an toàn.

Trong bối cảnh đó, Trung tâm Công nghệ thông tin - Truyền thông Vietnet (Vietnet-ICT) đồng hành cùng Scam Ready ASEAN hướng tới lan tỏa kiến thức và kỹ năng phòng, chống lừa đảo trực tuyến tới 50.000 người tại Việt Nam, thông qua đào tạo, truyền thông và xây dựng mạng lưới những người có khả năng tiếp tục chia sẻ kiến thức an toàn số trong cộng đồng.

Scam Ready ASEAN là chương trình khu vực do ASEAN Foundation triển khai với sự hỗ trợ 5 triệu USD từ Google.org trong giai đoạn 2025–2027, hướng tới trang bị kỹ năng nhận diện, phòng ngừa và ứng phó với các hình thức lừa đảo trực tuyến cho 3 triệu người tại Đông Nam Á.

Tại Việt Nam, Vietnet-ICT tập trung xây dựng một mạng lưới có khả năng đưa kiến thức an toàn số đến gần hơn với từng gia đình và cộng đồng. Thay vì chỉ cung cấp thông tin về các chiêu trò lừa đảo, chương trình hướng người học đến những kỹ năng thiết thực: biết dừng lại trước một lời mời đáng ngờ, kiểm tra thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần

Bà Ngô Minh Trang - Giám đốc Trung tâm CNTT-Truyền thông Vietnet (Vietnet-ICT) chia sẻ "Vietnet-ICT luôn đặt mục tiêu không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình tiếp cận và nâng cao năng lực về an toàn số. Thông qua chương trình Scam Ready ASEAN, chúng tôi không chỉ mong muốn xây dựng một mạng lưới Giảng viên nguồn rộng khắp, trong đó ít nhất 55% là nữ, để phát huy vai trò của phụ nữ trong việc lan tỏa kiến thức tới gia đình và cộng đồng, mà còn đặc biệt quan tâm đến những nhóm có thể gặp nhiều rào cản hơn trong môi trường số, trong đó có người cao tuổi. Chúng tôi mong muốn mỗi người, dù ở độ tuổi hay hoàn cảnh nào, đều có đủ kiến thức và sự tự tin để nhận diện những cám dỗ, lời mời gọi và nguy cơ lừa đảo trên mạng, biết cách tự bảo vệ mình và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết."

Để mục tiêu 50.000 người không dừng lại ở những con số tiếp cận, Scam Ready ASEAN xây dựng đội ngũ Giảng viên nguồn (Master Trainer) có kiến thức, kỹ năng và phương pháp để tiếp tục đào tạo, chia sẻ lại cho giáo viên, phụ huynh, thanh niên, người lao động và các nhóm cộng đồng. Đặc biệt, chương trình đặt mục tiêu ít nhất 55% Giảng viên nguồn là nữ, qua đó phát huy vai trò của phụ nữ trong việc đưa kiến thức an toàn số từ gia đình đến cộng đồng. Tinh thần của mạng lưới là "Học để bảo vệ – Chia sẻ để lan tỏa": mỗi người được trang bị kỹ năng không chỉ có thể tự bảo vệ mình mà còn trở thành một điểm kết nối, giúp những người xung quanh nhận diện và phòng tránh rủi ro.

Một trong những nhóm được chương trình chú trọng là người trung niên và cao tuổi – những người có thể gặp nhiều khó khăn hơn trong việc cập nhật công nghệ và nhận diện các hình thức lừa đảo mới. Thông qua Các Đại sứ Người bạn số của Ông bà - Digital GrandPal , chương trình khuyến khích thế hệ trẻ trở thành những người bạn đồng hành, hỗ trợ ông bà và người thân kiểm tra đường link, nhận diện tin nhắn đáng ngờ, bảo vệ thông tin cá nhân và tìm kiếm sự trợ giúp khi cần.

Bên cạnh đào tạo, Scam Ready ASEAN đưa các hình thức học tập tương tác vào quá trình nâng cao nhận thức về an toàn số. Tiêu biểu là trò chơi Be Scam Ready, trò chơi giáo dục nhập vai đưa người chơi vào những tình huống mô phỏng các hình thức lừa đảo phổ biến. Người chơi phải quan sát, nhận diện dấu hiệu đáng ngờ và lựa chọn cách xử lý phù hợp.

Thông qua trải nghiệm, những nguyên tắc như không vội vàng, kiểm tra thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần được chuyển thành những kỹ năng gần gũi và có thể áp dụng trong đời sống hàng ngày.

Với tinh thần "không ai bị bỏ lại phía sau", hành trình của Scam Ready ASEAN tại Việt Nam không chỉ hướng tới việc giúp người dân biết thêm về lừa đảo, mà hướng tới một cộng đồng chủ động hơn, tự tin hơn và biết hỗ trợ lẫn nhau trước những rủi ro trên không gian mạng.