“Ám ảnh” giải phóng mặt bằng: Nhìn từ công trình trọng điểm ở Nghệ An

Vấn đề nan giải nêu trên không chỉ khiến cho chủ đầu tư "đau đầu", đơn vị thi công gặp khó khăn; mà còn trực tiếp tác động tiêu cực đến hoạt động giao thương, phát triển kinh tế cũng như đời sống dân sinh trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Đáng nói, những vướng mắc liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng (GPMB) dù có thể dự báo từ trước; thế nhưng, các giải pháp tháo gỡ vẫn chưa mang lại hiệu quả nhất định…

 Những hệ luỵ, bất cập nảy sinh

Suốt nhiều tháng qua, người dân trong và ngoài địa bàn tỉnh Nghệ An vô cùng bất an và khốn khổ mỗi khi phải lưu thông trên tuyến Quốc lộ 46, đoạn qua các xã Kim Liên, Đại Huệ, Vạn An – khu vực đang triển khai thi công công trình cải tạo và mở rộng đường, với tổng mức vốn lên đến 500 tỷ đồng do Ban Quản lý dự án 85, Bộ Xây dựng làm chủ đầu tư.

Theo ghi nhận của PV, nhiều điểm trên tuyến Quốc lộ 46 đang trong quá trình thi công, vật liệu xây dựng nằm ngổn ngang phía 2 bên đường, một số nhà dân còn chưa phá dỡ để bàn giao mặt bằng "sạch" cho đơn vị thi công. Đáng chú ý, đây lại là tuyến đường giao thông trọng điểm, với mật độ phương tiện lưu thông dày đặc, nhất là thời điểm cán bộ, công nhân viên ở các khu công nghiệp, nhà máy… tan giờ làm.

Bà Nguyễn Thị Hạnh, trú tại xã Vạn An, tỉnh Nghệ An cho biết: "Mỗi lần lưu thông trên tuyến Quốc lộ 46, tôi rất ám ảnh, lo sợ xảy ra tai nạn giao thông. Các phương tiện qua lại trên tuyến đường này rất nhiều; trong khi đó, nhiều đoạn thi công gồ ghề khó đi, bụi bay che khuất tầm nhìn. Do vậy, chúng tôi mong muốn các đơn vị thi công nhanh chóng đẩy nhanh tiến độ để tạo điều kiện cho nhân dân làm ăn, phát triển kinh tế.

Thực trạng trên đã kéo theo nhiều hệ luỵ, bất cập nảy sinh, gây lên nỗi bất an cho người điều khiển phương tiện mỗi khi phải lưu thông trên tuyến Quốc lộ 46. Bởi lẽ, họ luôn phải hứng chịu cảnh bụi bặm bay mù mịt, nhiều đoạn đang thi công chưa hoàn chỉnh gây khó khăn trong việc đi lại. Chưa kể, các hộ dân sinh sống dọc hai bên đường cũng bị ảnh hưởng nặng nề do tiến độ thi công dự án còn chậm chạp.

Điểm đáng chú ý, dự án cải tạo, mở rộng Quốc lộ 46 đoạn Vinh - Nam Đàn là dự án trọng điểm của tỉnh Nghệ An, được phê duyệt chủ trương đầu tư năm 2022, là đường cấp III đồng bằng, gồm 4 làn xe, nền đường rộng 21,5m, vận tốc thiết kế 80km/h. Dự án có tổng chiều dài toàn tuyến gần 10,7km, điểm đầu tại Km 21+642,44, điểm cuối tại Km 32+334,53, đi qua các xã Kim Liên, Đại Huệ và Vạn An hiện nay.

Theo kế hoạch, dự án sẽ triển khai trong khoảng thời gian từ 2023 - 2025. Sau khi hoàn thành việc cải tạo và mở rộng, tuyến Quốc lộ 46 là động lực quan trọng thúc đẩy giao thương, phát triển kinh tế - xã hội, du lịch; bảo đảm giao thông thông suốt trên hành lang vận tải từ cửa khẩu Thanh Thủy (kết nối với nước bạn Lào) tới các tỉnh ven biển miền Trung và đặc biệt là góp phần phục vụ tốt yêu cầu quốc phòng - an ninh khu vực.

Dự án có mức vốn đầu tư dự kiến 500 tỷ đồng, sử dụng nguồn vốn từ ngân sách Trung ương trong kế hoạch đầu tư công trung hạn 2021 - 2025, trong đó chi phí bồi thường giải phóng mặt bằng hơn 166 tỷ đồng. Dự án được khởi công tháng 3/2025, mục tiêu hoàn thành cuối năm 2025. Tuy nhiên, do chậm trễ trong việc bàn giao mặt bằng "sạch", nên khối lượng thi công còn lại lên đến khoảng 70% mặc dù đã bước sang năm 2026.

Nguyên nhân được lý giải là bởi do vướng mắc trong việc xác định nguồn gốc đất, áp giá bồi thường và di dời hạ tầng kỹ thuật. Bên cạnh đó, một số hộ dân chưa thống nhất với phương án đền bù, trong khi sự phối hợp giữa các sở ngành, địa phương còn chưa chặt chẽ, thiếu quyết liệt. Điều này gây ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công dự án và mục tiêu hoàn thành công trình trọng điểm của tỉnh.

Cũng qua tìm hiểu được biết, nhà thầu trúng gói thầu thi công dự án cải tạo, mở rộng Quốc lộ 46 nêu trên là Công ty TNHH Hoà Hiệp, có trụ sở chính đặt tại số 104, đường Nguyễn Sinh Sắc, phường Thành Vinh, tỉnh Nghệ An. Doanh nghiệp này thành lập vào năm 1994, do ông Phạm Đình Hạnh làm Giám đốc kiêm người đại diện pháp luật.

Đáng chú ý, Công ty TNHH được biết đến là doanh nghiệp khối nội có tiếng trong lĩnh vực thi công công trình không chỉ riêng Nghệ An mà còn khắp cả nước. Đơn cử như: Gói thầu số 11 Thi công xây dựng công trình thuộc Dự án Cải tạo, nâng cấp ĐT.532 đoạn Km0+00 - Km28+00, Nghệ An với tổng mức đầu tư 287 tỷ đồng. Chưa kể, đơn vị này cũng là nhà đầu tư, đơn vị thi công nhiều gói thầu thuộc Dự án đường cao tốc Bắc – Nam…

Cần quyết liệt, giải quyết dứt điểm

Quay trở lại thời điểm trước đó, trên địa bàn tỉnh Nghệ An có không ít dự án cũng rơi vào tình trạng chậm bàn giao mặt bằng "sạch", ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả mục tiêu thực hiện dự án, làm đình trệ cơ hội phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh và đặc biệt gây lãng phí nguồn lực không đáng có. Không những vậy, thực trạng kéo dài còn dễ dẫn đến các bất cập nảy sinh, gây bức xúc trong dư luận quần chúng nhân dân.

Lấy ví dụ điển hình như dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 7A, đoạn Km0 - Km36 và xử lý sụt trượt do bão lũ đoạn Khe Thơi - Nậm Cắn, tỉnh Nghệ An được Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) phê duyệt tại Quyết định số 333 ngày 18/3/2022. Dự án có tổng mức đầu tư 1.300,270 tỷ đồng, với tổng chiều dài 28,2 km. Ban đầu, dự án dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2023, nhưng liên tục phải lùi tiến độ.

Nguyên nhân được lý giải là bởi vướng mắc trong việc bồi thường, GPMB khiến dự án không thể về đích theo thời gian được phê duyệt. Điều này không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến giao thông, mà còn tác động tiêu cực đến cuộc sống của hộ dân xung quanh.Trước thực trạng trên, trong năm 2025, nhiều địa phương của Nghệ An đã phải tổ chức cưỡng chế, bảo vệ thi công để bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư.

Tương tự là dự án nâng cấp, mở rộng đường Bình Minh tại phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An, với tổng vốn đầu tư 310 tỷ đồng. Dự án mặc dù đã cơ bản hoàn thành nhiều hạng mục quan trọng, nhưng một đoạn có chiều dài khoảng 50m vẫn chưa thể thi công do vướng mắc trong công tác GPMB, khiến tuyến đường rơi vào tình trạng "thắt cổ chai", tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông và gây mất mỹ quan khu vực ven biển.

Điểm đáng lưu ý, đường Bình Minh lại được xem là trục giao thông quan trọng của phố biển Cửa Lò. Việc nâng cấp, mở rộng tuyến đường không chỉ góp phần giảm tình trạng ùn tắc giao thông vào mùa du lịch biển hằng năm mà còn tạo diện mạo khang trang, thông thoáng cho khu vực ven biển, góp phần nâng cao hình ảnh du lịch của Cửa Lò nói riêng, toàn tỉnh Nghệ An nói chung.

Tuy nhiên, ghi nhận tại đoạn nút giao với đường Nguyễn Xí, hiện vẫn chưa được thi công do vướng GPMB. Nguyên nhân được cho là trong quá trình thực hiện gặp nhiều khó khăn liên quan đến quyền sử dụng đất của các hộ gia đình có đất ở và đất nông nghiệp gắn liền với đất ở. Được biết, những vướng mắc liên quan đến quyền lợi và phương án bồi thường đã khiến việc GPMB kéo dài từ năm 2022 đến nay, làm chậm tiến độ hoàn thiện toàn tuyến.

Trước tình hình trên, UBND phường Cửa Lò đã đề xuất các cơ quan chức năng cho chủ trương thu hồi toàn bộ diện tích đất của các hộ dân để giải quyết dứt điểm vướng mắc trong công tác bồi thường và hỗ trợ tái định cư. Phương án này đã được thống nhất nhằm đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, qua đó hoàn thiện dự án đúng kế hoạch, kịp phục vụ mùa du lịch biển Cửa Lò năm 2026.

Qua nhận định chung, các vướng mắc ảnh hưởng đến tiến độ thi công một số công trình trọng điểm của tỉnh Nghệ An lâu nay vẫn đến từ chính sách GPMB, trong đó trọng tâm là xác định nguồn gốc đất và giá đất để đền bù thỏa đáng, đảm bảo quyền lợi cho các hộ dân bị ảnh hưởng. Hệ luỵ là không chỉ ảnh hưởng đến mục tiêu phát triển kinh tế của tỉnh nhà, mà còn kéo theo nhiều bất cập khác có liên quan.

Bước sang tháng thứ 3 của năm 2026, địa phương này có nhiều công trình, dự án lớn chuẩn bị triển khai thi công thực hiện và khâu bồi thường, GPMB lại là vấn đề nan giải; đòi hỏi các cấp ngành, chính quyền và đơn vị liên quan cần phải đồng loạt vào cuộc một cách quyết liệt, đúng quy định trên cơ sở bảo đảm đầy đủ quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp cho nhân dân.

Liên quan đến nội dung này, mới đây ngày 9/3, UBND tỉnh Nghệ An ban hành Công văn số 2162/UBND-NN triển khai Chỉ thị số 08-CT/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo, thực hiện công tác GPMB phục vụ triển khai các dự án đầu tư trên địa bàn tỉnh. Theo đó, Lãnh đạo tỉnh xác định GPMB là nhiệm vụ trọng tâm, then chốt để triển khai thành công các dự án đầu tư. Mục tiêu đặt ra là phải thực hiện GPMB "thành công, nhanh gọn với thời gian ngắn nhất".

UBND tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường rà soát, tham mưu sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách về GPMB thuộc thẩm quyền của tỉnh để phù hợp với văn bản, quy định của Trung ương và điều kiện thực tiễn của tỉnh (trước mắt là xây dựng quy định của tỉnh về phân cấp, ủy quyền, trình tự, thủ tục đối với công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; các quy định của tỉnh theo Nghị quyết số 254/2025/QH15 của Quốc hội và Nghị định số 49/2026/NĐ-CP ngày 31/01/2026 của Chính phủ).

Đối với các dự án trọng điểm của tỉnh, trong trường hợp cấp bách cần kịp thời nghiên cứu quy định pháp luật, chủ động đề xuất phương án đặc thù trình UBND tỉnh xem xét, quyết định để đảm bảo tiến độ trong công tác bồi thường, GPMB. UBND các xã, phường có trách nhiệm tổ chức triển khai thực hiện kịp thời, đầy đủ, công bằng, công khai, minh bạch các cơ chế, chính sách của Nhà nước và của tỉnh đã ban hành...

"Công tác GPMB là công việc khó, phức tạp, liên quan đến nhiều đầu mối, tác động trực tiếp đến nhiều người, cần phải được thực hiện đúng quy định của pháp luật, đồng bộ, nhất quán, kiên quyết, kiên trì. Do đó, trước khi triển khai dự án, chính quyền địa phương cấp cơ sở phải phối hợp với Chủ đầu tư dự án, Hội đồng bồi thường GPMB tổ chức họp dân, tuyên truyền, công bố, công khai các chế độ, chính sách, quy định hiện hành để người dân nắm bắt và hiểu rõ quy định của pháp luật, trình tự, thủ tục thực hiện…" - Công văn số 2162 nêu rõ.