Áp lực kép từ chi phí đầu vào, dệt may và da giày lo đứt gãy chuỗi cung ứng

Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang tạo ra những tác động sâu rộng đến các ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, trong đó dệt may và da giày là hai lĩnh vực chịu ảnh hưởng rõ nét nhất, từ chi phí logistics, nguyên vật liệu cho đến thị trường tiêu thụ.

Theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), chi phí vận tải quốc tế tăng mạnh cùng việc các tuyến hàng hải phải thay đổi lộ trình để tránh rủi ro đã khiến thời gian giao hàng kéo dài thêm từ 14–20 ngày hoặc hơn. Điều này không chỉ làm gia tăng chi phí mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giao hàng và khả năng giữ đơn hàng của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, chi phí logistics trong nước cũng leo thang do giá xăng dầu tăng, kéo theo chi phí vận chuyển nội địa và vận hành nhà máy. Sự gia tăng đồng thời của chi phí trong và ngoài nước đang tạo áp lực kép lên toàn bộ chuỗi sản xuất – xuất khẩu của ngành dệt may.

Ở góc độ doanh nghiệp, Giám đốc Công ty TNHH Thiên Thanh Bình cho biết, chi phí vận chuyển đường biển hiện đã tăng khoảng 10%, trong khi chi phí logistics nội địa cũng tăng thêm 3 - 4% do giá nhiên liệu chiếm tới 30 - 40% chi phí vận tải.

Đáng chú ý, phí bảo hiểm hàng hải trên các tuyến đi qua khu vực rủi ro như Trung Đông cũng tăng thêm khoảng 10%, khiến tổng chi phí logistics, vốn chiếm 5-8% giá thành sản phẩm tiếp tục bị đội lên.

Tuy nhiên, áp lực lớn hơn đến từ nguyên vật liệu khi ngành dệt may vẫn phụ thuộc khoảng 70% vào nhập khẩu. Giá nguyên phụ liệu đã tăng 10-17%, thậm chí có loại tăng tới 30% ở ngành da giày, trong khi chi phí nguyên liệu chiếm tới 50% giá thành, khiến doanh nghiệp rơi vào thế “kẹt” biên lợi nhuận, thậm chí có nguy cơ thiếu nguồn cung.

Bên cạnh đó, thị trường xuất khẩu cũng gặp khó khi Trung Đông gần như đình trệ, còn thị trường Mỹ tiềm ẩn rủi ro do nhu cầu tiêu dùng suy giảm. Cùng với biến động tỷ giá, rủi ro phòng vệ thương mại và thiếu container, triển vọng xuất khẩu của ngành dệt may, da giày trở nên khó đoán định.

Trước những biến động khó lường, cả doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng đang đồng thời triển khai nhiều giải pháp để thích ứng, từ điều chỉnh chiến lược sản xuất, vận hành đến kiến nghị chính sách.

Theo đại diện VITAS, doanh nghiệp dệt may cần chủ động thay đổi phương thức giao hàng, chuyển từ CIF sang FOB để giảm thiểu rủi ro, đồng thời đa dạng hóa phương thức vận tải thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào đường biển. Một số tuyến như đường sắt Á - Âu được xem là lựa chọn thay thế, dù chi phí cao hơn.

Doanh nghiệp dệt may, da giày cần tập trung nâng giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường sang Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và coi thị trường nội địa là “điểm tựa” để giảm rủi ro.

Về dài hạn, các ngành hướng tới tăng tỷ lệ nội địa hóa và sử dụng nguyên liệu tái chế, thân thiện môi trường. Tuy nhiên, rào cản chính sách đặc biệt việc coi nguyên liệu tái chế là “phế liệu” đang hạn chế khả năng tiếp cận nguồn cung và có nguy cơ làm mất đơn hàng, thậm chí dòng vốn đầu tư.

Các hiệp hội kiến nghị cần sớm tháo gỡ vướng mắc chính sách, đồng thời thiết lập cơ chế hỗ trợ và kết nối với doanh nghiệp. Trong bối cảnh chi phí tăng và cạnh tranh gay gắt, khả năng thích ứng linh hoạt sẽ là yếu tố then chốt để duy trì vị thế của ngành.