Ba trụ cột quyết định khả năng bứt phá trong quá trình tái cấu trúc doanh nghiệp

Tại Diễn đàn “Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới”, các chuyên gia cho biết biến động địa chính trị, sự dịch chuyển chuỗi cung ứng, thay đổi chính sách thương mại cùng sức ép chuyển đổi số đang buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách thức vận hành.

Trong 9 tháng năm 2026, tăng trưởng GDP đạt 9,01%, kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 888 tỷ USD, thu ngân sách nhà nước vượt 2 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, sức khỏe nội tại của cộng đồng doanh nghiệp vẫn còn nhiều thách thức. Số doanh nghiệp gia nhập và quay trở lại thị trường giảm 3,2% so với cùng kỳ, trong khi số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng 118%. Khu vực đầu tư khối tư nhân, chiếm 53% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, chỉ tăng 14%, thấp nhất trong ba khu vực kinh tế.

Tại Diễn đàn, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, nhận định dù tăng trưởng chung đạt kết quả ấn tượng, nền tảng phát triển của nền kinh tế chưa thực sự vững chắc. Biến động toàn cầu đang gây sức ép lên chi phí đầu vào, thị trường tiêu thụ và năng lực vận hành của doanh nghiệp trong nước.

Bên cạnh đó, nhu cầu vốn lớn trong khi nguồn ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng một phần nhu cầu phát triển, khiến nền kinh tế phải huy động thêm nguồn lực từ khu vực tư nhân và vốn vay nước ngoài. Đến ngày 30/9/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt khoảng 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025 và tăng 16,69% so với cùng kỳ. Trong khi đó, tốc độ huy động vốn chỉ đạt 9,78%. Nhu cầu vốn trung hạn của nền kinh tế năm 2027 ước chiếm 36-38% GDP.

Trước thực tế này, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hoàng Quang Phòng cho rằng, doanh nghiệp không thể mãi loay hoay chỉ duy trì hoạt động mà cần chủ động tái cấu trúc, nâng cao khả năng thích ứng và xây dựng mô hình kinh doanh có sức chống chịu tốt hơn trước các cú sốc bên ngoài.

Phó Chủ tịch VCCI chỉ ra trong quá trình tái cấu trúc doanh nghiệp, có ba trụ cột trọng yếu doanh nghiệp cần lưu ý.

Thứ nhất, về chiến lược và mô hình kinh doanh, doanh nghiệp không thể chỉ tập trung tăng doanh thu hay mở rộng quy mô mà phải xác định rõ vị trí trong chuỗi giá trị, đồng thời nâng cao tỷ lệ giá trị nội địa.

Thứ hai, về quản trị và tài chính, hiệu quả kinh doanh không thể được bảo đảm chỉ bằng một sản phẩm tốt. Quản trị lỏng lẻo, dòng tiền thiếu kiểm soát hoặc phụ thuộc quá mức vào tài sản bảo đảm thay vì hiệu quả hoạt động thực chất đều có thể đẩy doanh nghiệp vào rủi ro.

Thứ ba, doanh nghiệp cần tái cấu trúc công nghệ và nguồn nhân lực. Trong bối cảnh khoảng 80% doanh nghiệp thuộc nhóm nhỏ và vừa, thậm chí siêu nhỏ, theo ông Phòng, việc đầu tư công nghệ phải có trọng tâm, tập trung vào những khâu tạo ra hiệu quả lớn nhất thay vì dàn trải nguồn lực.

Chuyển đổi số cũng không thể chỉ dừng ở việc triển khai một vài phần mềm riêng lẻ. Đây phải là công cụ giúp doanh nghiệp thay đổi phương thức quản trị, tối ưu vận hành và ra quyết định dựa trên dữ liệu.

Đáng chú ý, ông Phòng nhấn mạnh tái cấu trúc khó thành công nếu doanh nghiệp chỉ thay đổi sơ đồ tổ chức mà bỏ quên yếu tố con người. Đội ngũ nhân sự cần có tư duy dữ liệu, khả năng thích ứng, năng lực quản trị rủi ro và hiểu biết về thị trường quốc tế.

Theo Phó Chủ tịch VCCI, nỗ lực từ phía doanh nghiệp là điều kiện cần nhưng chưa đủ. Quá trình tái cấu trúc còn đòi hỏi hệ sinh thái chính sách đồng bộ, với hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định, nhất quán và có tính dự báo cao để giảm chi phí tuân thủ.

Thông điệp được lãnh đạo VCCI nhấn mạnh là tái cấu trúc không phải giải pháp tình thế mà là yêu cầu tất yếu để doanh nghiệp nâng cao sức chống chịu và phát triển bền vững. Nhà nước cần tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, còn doanh nghiệp phải chủ động đổi mới từ mô hình kinh doanh, công nghệ đến tư duy quản trị.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ để nâng cao năng suất, tiết giảm chi phí, tăng tính minh bạch và phát triển đội ngũ nhân lực đáp ứng chuẩn mực quốc tế. Đây là những điều kiện quan trọng để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng quy mô.