Bắc Ninh: Đánh thức nguồn lực văn hóa trong nhịp phát triển mới

Từ di sản Kinh Bắc đến yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa

Từ ngày 19 đến 21/8/2026, Trường Cán bộ quản lý văn hóa, thể thao và du lịch tổ chức đoàn điều tra, khảo sát tại Bắc Ninh để phục vụ biên soạn chương trình bồi dưỡng nguồn nhân lực cho các ngành công nghiệp văn hóa trong thời kỳ kỷ nguyên số. Thông tin được công bố ngày 25/8 cho thấy cuộc khảo sát hướng tới việc nhận diện nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ làm văn hóa trong bối cảnh chuyển đổi số đang tác động mạnh đến phương thức sáng tạo, quảng bá và khai thác giá trị di sản.

Với Bắc Ninh, câu chuyện công nghiệp văn hóa không bắt đầu từ con số không. Vùng đất Kinh Bắc có Dân ca Quan họ, hệ thống di tích lịch sử - văn hóa dày đặc, lễ hội truyền thống, làng nghề thủ công, ẩm thực và đời sống văn hóa cộng đồng giàu bản sắc. Điều cần thiết hiện nay là biến "vốn văn hóa" ấy thành sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm có chất lượng, có thị trường, nhưng vẫn giữ được hồn cốt cộng đồng.

Vì thế, khảo sát về nguồn nhân lực là bước đi có ý nghĩa nền tảng. Muốn phát triển công nghiệp văn hóa, trước hết phải có đội ngũ hiểu di sản, biết làm sản phẩm, thành thạo công nghệ và có năng lực kết nối công chúng. Khi người làm văn hóa được trang bị thêm kỹ năng số, tư duy thị trường và phương pháp truyền thông hiện đại, những giá trị truyền thống của Bắc Ninh có thêm cơ hội bước ra khỏi không gian quen thuộc để tiếp cận đông đảo công chúng hơn.

Nhìn rộng hơn, Bắc Ninh đã có cơ sở quan trọng để phát triển theo hướng này. Theo thông tin từ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, năm 2026 tỉnh phê duyệt danh mục kiểm kê 2.276 di sản văn hóa phi vật thể thuộc 6 loại hình, gồm biểu đạt và truyền thống truyền khẩu, nghệ thuật trình diễn dân gian, tập quán xã hội và tín ngưỡng, lễ hội truyền thống, nghề thủ công truyền thống, tri thức dân gian. Con số ấy cho thấy chiều sâu văn hóa Bắc Ninh không chỉ nằm ở một vài biểu tượng quen thuộc, mà là cả một hệ sinh thái di sản phân bố trong cộng đồng.

Vấn đề đặt ra là quản trị di sản như thế nào để vừa bảo tồn, vừa phát huy hiệu quả. Kiểm kê di sản giúp địa phương có dữ liệu để nhận diện, phân loại, lựa chọn di sản tiêu biểu lập hồ sơ khoa học, xây dựng kế hoạch bảo vệ những di sản có nguy cơ mai một và từng bước số hóa dữ liệu. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, việc quảng bá, giáo dục, nghiên cứu và phát triển sản phẩm văn hóa sẽ có nền tảng chắc chắn hơn. Đây cũng là điều kiện để Bắc Ninh đưa di sản vào không gian số, tiếp cận thế hệ trẻ và du khách theo cách sinh động hơn.

Nâng chất du lịch, đưa văn hóa thành nguồn lực sống

Song song với hướng đi dài hạn ấy, Bắc Ninh cũng đang chuẩn bị cho một mùa cao điểm du lịch gần kề. Ngày 21/8/2026, Cổng thông tin điện tử Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh đã ban hành văn bản về việc chuẩn bị các điều kiện phục vụ khách du lịch dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9 và các tháng cuối năm. Nội dung trọng tâm là bảo đảm an ninh, an toàn, nâng cao chất lượng dịch vụ, kiểm soát việc niêm yết giá, công khai giá phòng, giá dịch vụ, phụ thu, khuyến mại và điều kiện hủy, đổi đặt phòng.

Đây là yêu cầu không mới nhưng rất cần thiết đối với một địa phương đang muốn định vị hình ảnh du lịch văn hóa. Du khách đến Bắc Ninh không chỉ tìm một điểm tham quan, mà còn tìm cảm giác được bước vào không gian Quan họ, làng nghề, đình chùa, lễ hội, nếp sống Kinh Bắc. Một trải nghiệm thiếu an toàn, bị chèo kéo, nâng giá hoặc phục vụ thiếu chuyên nghiệp có thể làm tổn hại hình ảnh điểm đến. Ngược lại, dịch vụ văn minh, minh bạch, thân thiện sẽ giúp giá trị văn hóa được tiếp nhận trọn vẹn hơn.

Văn bản của Sở VHTTDL Bắc Ninh cũng đề nghị các xã, phường chủ động tổ chức hoặc phối hợp tổ chức chương trình nghệ thuật, sự kiện phục vụ khách du lịch, nhất là trong dịp kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám, Quốc khánh 2/9 và chào mừng Bắc Ninh chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Đây là dịp để các hoạt động văn hóa không chỉ dừng ở tuyên truyền, cổ động, mà có thể trở thành sản phẩm phục vụ công chúng, tạo thêm sức hút cho điểm đến.

Trong bối cảnh cả nước triển khai "Ngày Văn hóa Việt Nam" giai đoạn 2026-2030, Bắc Ninh có nhiều lợi thế để trở thành địa phương đi đầu trong việc gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa và đời sống văn hóa cơ sở. Tuy nhiên, lợi thế chỉ thật sự chuyển hóa thành động lực khi có sự tham gia của cộng đồng, doanh nghiệp, nghệ nhân, nhà quản lý và đội ngũ sáng tạo trẻ.

Từ một làn điệu Quan họ, một lễ hội làng, một sản phẩm gốm, tranh, mộc hay một tuyến du lịch tâm linh, Bắc Ninh có thể kể câu chuyện văn hóa của mình bằng ngôn ngữ mới: chuyên nghiệp hơn, số hóa hơn, gần với công chúng hơn. Những chuyển động trong vài ngày qua cho thấy địa phương đang đi theo hướng đó. Nếu làm tốt, văn hóa Bắc Ninh sẽ không chỉ được gìn giữ trong ký ức, mà còn trở thành nguồn lực sống, góp phần tạo sinh kế, nâng cao chất lượng điểm đến và lan tỏa bản sắc Kinh Bắc trong nhịp phát triển mới.