Bắc Ninh: Để di sản trở thành nguồn lực phát triển trong đời sống hôm nay

Di sản Kinh Bắc trong dòng chảy đời sống mới

Trong các ngày 17-19/8/2026, chuyên mục Văn hóa của Báo và Phát thanh, Truyền hình Bắc Ninh liên tục phản ánh những vấn đề đáng chú ý của đời sống văn hóa: bảo vệ bản quyền để khơi thông nguồn lực công nghiệp văn hóa, phát triển du lịch cộng đồng, xây dựng thương hiệu nghệ thuật chính luận, lan tỏa tín ngưỡng Then, sự thay đổi của sách nói và yêu cầu tăng tốc thu hút khách quốc tế. Dù nhiều nội dung mang tầm quốc gia, các vấn đề ấy cũng gợi mở trực tiếp cho Bắc Ninh, một địa phương có nền tảng văn hiến lâu đời và đang hướng tới phát triển hiện đại.

Bắc Ninh là trung tâm của xứ Kinh Bắc xưa, cái nôi của dân ca Quan họ; đồng thời là địa phương đồng sở hữu nhiều di sản được ghi danh như hát Then, ca trù, tín ngưỡng thờ Mẫu. Chính vì vậy, câu chuyện "làm gì để di sản sống trong đời sống đương đại" không phải là vấn đề xa lạ, mà là yêu cầu thường trực trong phát triển văn hóa của tỉnh.

Một trong những hướng đi đáng chú ý là gắn văn hóa với sinh kế cộng đồng. Bài viết "Thêm sinh kế cho phụ nữ từ du lịch cộng đồng" đăng ngày 19/8 trên Báo và Phát thanh, Truyền hình Bắc Ninh cho thấy, du lịch cộng đồng đang mở thêm không gian để phụ nữ phát huy thế mạnh từ ẩm thực, nghề thủ công, biểu diễn văn nghệ đến giới thiệu văn hóa bản địa. Khi người dân, nhất là phụ nữ, không chỉ tham gia phục vụ mà trở thành chủ thể sáng tạo sản phẩm, văn hóa có thêm cơ hội chuyển hóa thành thu nhập, việc làm và niềm tự hào.

Với Bắc Ninh, điều này đặc biệt có ý nghĩa. Quan họ, tranh Đông Hồ, gốm Phù Lãng, các lễ hội, làng nghề và không gian đình, chùa, làng cổ hoàn toàn có thể trở thành nền tảng cho những sản phẩm du lịch giàu trải nghiệm. Du khách không chỉ đến để xem, mà còn để nghe, học, thử làm, cùng sống trong không gian văn hóa bản địa. Khi cộng đồng được hưởng lợi công bằng từ di sản, việc bảo tồn sẽ bền chặt hơn những khẩu hiệu chung chung.

Làm mới cách lan tỏa, giữ vững giá trị gốc

Ở một chiều cạnh khác, bài viết về chương trình nghệ thuật chính luận "Tổ quốc trong tim" 2026, đăng ngày 18/8, đặt ra câu chuyện xây dựng thương hiệu văn hóa-nghệ thuật có bản sắc riêng. Chương trình hướng tới kết nối các thế hệ bằng lịch sử, văn hóa và tình yêu đất nước, đồng thời mở rộng đời sống tác phẩm qua điện ảnh, nền tảng số và các không gian trải nghiệm. Đây là gợi ý quan trọng cho các địa phương giàu bản sắc như Bắc Ninh: di sản muốn lan tỏa mạnh cần được kể bằng ngôn ngữ của thời đại.

Trong bối cảnh công chúng trẻ tiếp nhận văn hóa qua mạng xã hội, video ngắn, sách nói, livestream và các sản phẩm đa phương tiện, những làn điệu Quan họ hay câu chuyện làng nghề cũng cần được làm mới về cách tiếp cận. Làm mới không có nghĩa là làm mất đi gốc rễ, mà là tìm thêm con đường để giá trị truyền thống gặp được người xem hôm nay.

Tuy nhiên, khai thác văn hóa luôn đi kèm yêu cầu bảo vệ giá trị gốc. Bài viết "Bảo vệ bản quyền, khơi thông nguồn lực công nghiệp văn hóa" được Báo và Phát thanh, Truyền hình Bắc Ninh giới thiệu ngày 19/8 nhấn mạnh vấn đề bản quyền trong phát triển công nghiệp văn hóa. Đây là vấn đề rất gần với các di sản, nghệ nhân và sản phẩm sáng tạo địa phương. Nếu tác phẩm, làn điệu, mẫu mã, câu chuyện văn hóa không được tôn trọng đúng mức, nguồn lực sáng tạo sẽ khó phát triển lành mạnh.

Bắc Ninh đang có lợi thế lớn khi vừa là vùng đất di sản, vừa là địa phương phát triển năng động. Vấn đề đặt ra là làm sao để tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa không làm nhạt bản sắc Kinh Bắc; làm sao để những không gian văn hóa vẫn có chỗ đứng trong đời sống mới; làm sao để nghệ nhân, cộng đồng, người làm sáng tạo và doanh nghiệp cùng tham gia vào chuỗi giá trị văn hóa một cách bền vững.

Từ những chuyển động văn hóa được phản ánh trong vài ngày qua, có thể thấy một xu hướng rõ: văn hóa hôm nay không chỉ để trưng bày, biểu diễn hay hoài niệm. Văn hóa là nguồn lực phát triển, là sinh kế, là thương hiệu, là năng lực cạnh tranh mềm của mỗi địa phương. Với Bắc Ninh, nếu biết giữ hồn Quan họ, nâng tầm làng nghề, bảo vệ bản quyền và mở rộng phương thức lan tỏa trên nền tảng số, di sản Kinh Bắc sẽ tiếp tục ngân vang trong đời sống hiện đại, không chỉ như ký ức tự hào mà như động lực cho tương lai.