Bất động sản tâm linh cần một hành lang pháp lý minh bạch

Sự gia tăng nhu cầu về nơi an nghỉ cùng quá trình đô thị hóa nhanh đang mở ra một thị trường đặc thù - bất động sản tâm linh. Trong những năm gần đây, nhu cầu chuẩn bị nơi an nghỉ cho người thân và chính mình ngày càng được quan tâm, kéo theo sự phát triển của các mô hình như công viên nghĩa trang, khu an lạc viên, khu lưu giữ tro cốt. Không chỉ dừng lại ở việc cung cấp nơi an táng, các dự án mới còn hướng tới hệ sinh thái gồm cảnh quan, dịch vụ chăm sóc, quản lý và tưởng niệm dài hạn.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của loại hình này cũng đặt ra nhiều câu hỏi về bản chất giao dịch, quyền lợi khách hàng và cơ chế quản lý. Người mua thực chất đang sở hữu quyền sử dụng đất, quyền sử dụng vị trí an táng hay chỉ đang mua một gói dịch vụ dài hạn? Đây là vấn đề cần được làm rõ để tránh phát sinh tranh chấp trong tương lai.

Tại Hội thảo “Thị trường Bất động sản tâm linh - Xu hướng và cơ hội”, bà Phạm Thị Miền, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường Bất động sản Việt Nam (VARS IRE), nhìn nhận bất động sản tâm linh là loại hình có tính chất đặc thù, liên quan đến yếu tố văn hóa, tín ngưỡng và quyền sử dụng đất.

Loại hình này gồm 3 nhóm chính, trong đó mộ địa táng, khu mộ gia đình truyền thống, vốn chiếm tỷ trọng lớn trong nhận thức và nhu cầu. Giá trị chủ yếu của khu mộ gắn với vị trí, diện tích, phong tục và yếu tố gia đình, trong khi công tác quản lý, cảnh quan tại một số khu vực chưa đồng bộ.

Thứ hai là các mô hình nghĩa trang tập trung kết hợp hỏa táng, lưu trữ tro cốt, giúp tiết kiệm đất, phù hợp hơn với quá trình đô thị hóa. Thứ ba là công viên, hoa viên nghĩa trang cung cấp mộ phần và tích hợp quy hoạch, cảnh quan, hạ tầng, không gian tưởng niệm cùng các dịch vụ chăm sóc, quản lý dài hạn.

Tuy nhiên, phân khúc bất động sản này phát triển chưa đồng đều, tập trung ở vài địa phương. Ví dụ ở phía Bắc, một số dự án công viên nghĩa trang ở Tuyên Quang, Phú Thọ có quy mô vài chục đến hàng trăm ha. Giá dao động 45-75 triệu đồng cho một mộ đơn, khoảng 800 triệu đến 3 tỷ đồng cho khu mộ gia tộc.

Tại phía Nam, nhiều dự án hoa viên nghĩa trang quy mô lớn tập trung ở Đồng Nai. Giá bán dao động 98-180 triệu đồng một mộ đơn, còn khu dành cho gia tộc diện tích 100-300 m2 khoảng 1,3-5 tỷ đồng.

Còn theo Luật sư Hoàng Ngọc, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, pháp luật Việt Nam hiện hành chưa có thuật ngữ pháp lý chính thức “bất động sản tâm linh”, cũng chưa có một nhóm bất động sản độc lập mang tên gọi này.

Đây chủ yếu là khái niệm được sử dụng trên thị trường để chỉ các sản phẩm, công trình hoặc dự án gắn với nhu cầu tâm linh, tín ngưỡng, thờ cúng, đặc biệt là các dự án nghĩa trang, nghĩa địa, cơ sở hỏa táng hoặc khu lưu giữ tro cốt.

Theo Luật sư Hoàng Ngọc, pháp luật cần tiếp tục có quy định cụ thể hơn, làm rõ bản chất sản phẩm, quyền của người mua và trách nhiệm của đơn vị quản lý sẽ góp phần bảo vệ quyền lợi người dân, hạn chế tình trạng mua bán dưới tên gọi “bất động sản tâm linh” mà không xác định rõ bản chất pháp lý.

Ông Hoàng Ngọc đề xuất cơ quan quản lý nghiên cứu một loại giấy chứng nhận riêng cho khuôn viên hoặc vị trí an táng, phù hợp với tính chất đặc thù của loại tài sản này.

Giấy chứng nhận này cần xác lập rõ quyền của người mua. Khi đó, người dân có thể thực hiện các quyền như chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế, thậm chí thế chấp nếu đủ điều kiện.

Về lâu dài, cơ quan quản lý cũng có thể nghiên cứu tích hợp thông tin về quyền sử dụng, quản lý khuôn viên an táng vào hệ thống định danh điện tử như VNeID để tăng minh bạch và thuận lợi trong quản lý, giao dịch.

Nhìn chung, theo các chuyên gia, để thị trường phát triển đúng hướng, trước hết cần công khai pháp lý dự án, giá bán, chi phí quản lý, quyền lợi khách hàng và trách nhiệm của doanh nghiệp.