Bộ Công Thương đề xuất bỏ tổng đại lý, tổ chức lại chuỗi phân phối xăng dầu

Theo Bộ Công Thương, sau nhiều lần điều chỉnh chính sách trong hơn một thập kỷ qua, thị trường xăng dầu hiện vẫn duy trì mô hình phân phối qua nhiều tầng nấc trung gian trước khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Cấu trúc này không chỉ làm gia tăng chi phí lưu thông mà còn khiến việc xác định trách nhiệm của từng đơn vị trở nên phức tạp khi xảy ra biến động về nguồn cung.

Bên cạnh đó, các hiện tượng như mua bán qua nhiều khâu, găm hàng hoặc không thực hiện đầy đủ quy định về tồn kho và dự trữ tiếp tục cho thấy sự cần thiết phải tái cơ cấu hệ thống phân phối xăng dầu theo hướng minh bạch và hiệu quả hơn.

Do đó, Bộ Công Thương dần hoàn thiện dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 83/2014/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung về lĩnh vực xăng dầu, trong đó đề xuất thay đổi theo hướng nâng cao tính minh bạch, giảm thủ tục hành chính và tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp.

Tại dự thảo mới, Bộ Công Thương đề xuất bãi bỏ mô hình tổng đại lý và khâu dịch vụ xăng dầu. Các đại lý bán lẻ sẽ được tích hợp vào hệ thống thương nhân phân phối, qua đó giảm bớt tầng nấc trung gian.

Nếu phương án được thông qua, chuỗi cung ứng xăng dầu sẽ còn ba khâu chính. Khâu tạo nguồn gồm doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp bao tiêu và thương nhân đầu mối; khâu phân phối do thương nhân phân phối thực hiện; cuối cùng là khâu bán lẻ trực tiếp tới người tiêu dùng.

Quan hệ giữa thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối cũng được phân định rõ hơn. Trường hợp làm đại lý hoặc nhận quyền từ một thương nhân đầu mối, đơn vị phân phối chỉ được mua hàng từ đầu mối đó.

Ngược lại, thương nhân phân phối hoạt động độc lập có thể nhập hàng từ nhiều thương nhân đầu mối hoặc mua từ các thương nhân phân phối khác. Toàn bộ giao dịch phải sử dụng hóa đơn điện tử để cơ quan quản lý theo dõi nguồn gốc và quá trình lưu chuyển của từng lô hàng.

Cùng với việc thu gọn chuỗi phân phối, Bộ Công Thương đề xuất siết điều kiện đối với các doanh nghiệp muốn trở thành thương nhân đầu mối xăng dầu.

Theo dự thảo, doanh nghiệp phải sở hữu cảng chuyên dụng có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải từ 7.000 DWT và kho tiếp nhận xăng dầu có sức chứa tối thiểu 15.000 m³.

Thương nhân đầu mối cũng phải sở hữu ít nhất 10 cửa hàng bán lẻ, đồng thời xây dựng mạng lưới tối thiểu 40 thương nhân phân phối trực thuộc. Trước khi được xem xét cấp phép, doanh nghiệp phải có ít nhất 36 tháng liên tục hoạt động với tư cách thương nhân phân phối.

Ngoài ra, doanh nghiệp phải bảo đảm tổng nguồn cung tối thiểu 100.000 m³ mỗi năm, duy trì lượng dự trữ lưu thông tương đương 20 ngày tiêu thụ bình quân của thị trường trong nước.

Dữ liệu về nguồn hàng, lượng nhập, xuất và tồn kho phải được kết nối trực tuyến 24/7 với Bộ Công Thương. Đây được xem là cơ sở để cơ quan quản lý giám sát nguồn cung và hạn chế tình trạng thiếu hàng cục bộ.

Giấy phép của thương nhân đầu mối có thể bị thu hồi nếu doanh nghiệp không hoàn thành tổng nguồn cung trong hai năm liên tiếp, không khắc phục vi phạm về chất lượng trong vòng 90 ngày hoặc có hành vi gian lận liên quan đến Quỹ Bình ổn giá xăng dầu.

Bộ Công Thương cho biết, dự thảo đã cơ bản hoàn thiện sau quá trình lấy ý kiến. Cơ quan này đang tổng hợp góp ý từ các bộ, ngành, địa phương và nhóm chịu tác động, dự kiến trình Chính phủ xem xét trong tháng 7/2026.