Bộ NN&MT xây dựng kịch bản ứng phó trước tình hình xung đột ở Trung Đông

Bộ NNMT xây dựng kịch bản ứng phó trước tình hình xung đột ở Trung Đông

Bộ NN&MT nhận định, cuộc xung đột quân sự tại Trung Đông xảy ra đã làm đứt gãy chuỗi cung ứng, đẩy giá dịch vụ vận tải, chi phí sản xuất, chi phí hàng hóa và các chi phí kinh doanh khác tăng mạnh. Từ đó, gây sức ép lạm phát, dẫn đến xu hướng chuyển dịch chuỗi sản xuất, luồng thương mại quốc tế…

Theo ước tính sơ bộ, chi phí sản xuất nông nghiệp tăng khoảng 3-5%, qua đó làm tăng giá nông sản, thực phẩm và tiềm ẩn nguy cơ đẩy chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đi lên. Bởi, giá dầu tăng đã làm tăng chi phí vận chuyển hàng hóa và giá vật tư nông nghiệp, đặc biệt phân bón. Ngoài ra, chi phí của tàu cá khai thác trên biển, phương tiện thu hoạch, vận chuyển hàng hóa nông sản cũng tăng mạnh.

Bộ NN&MT chỉ rõ, giá mặt hàng này trên toàn cầu đã tăng và có thể tiếp tục tăng 5-15%. Thế nên, giá phân bón ở thị trường trong nước chịu tác động trực tiếp.

Về thức ăn chăn nuôi: Thị trường có xu hướng tăng giá, chủ yếu đối với cám gia cầm, cám lợn, thức ăn đậm đặc (tăng khoảng 1,5-2%, mức tăng từ 150-300 đồng/kg). Nguyên nhân chủ yếu do chi phí nguyên liệu nhập khẩu và vận tải quốc tế tăng trong khi Việt Nam phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu như ngô, khô đậu tương, lúa mì. Dự báo trong ngắn hạn sẽ tiếp tục xu hướng tăng nếu xung đột tiếp tục kéo dài và chăn nuôi trong nước phục hồi.

Về thuốc bảo vệ thực vật: Không chịu tác động trực tiếp vì nguồn nhập khẩu chủ yếu từ Trung Quốc, hiện nay giá thành trong nước chưa tăng. Tuy nhiên, nếu xung đột tiếp tục kéo dài, giá năng lượng tác động làm tăng chi phí chung của nhà sản xuất sẽ dẫn đến giá tăng và nguy cơ “thiếu cục bộ”.

Đáng chú ý, theo thông tin của một số hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp, hợp tác xã, cước vận tải biển đã tăng 25 - 35%, thời gian vận chuyển kéo dài thêm 7 - 14 ngày do tàu phải tránh khu vực rủi ro, làm giảm sức cạnh tranh của một số mặt hàng xuất khẩu (gỗ, thủy sản, nông sản). Cụ thể với ngành thủy sản một số DN đã tạm dừng xuất khẩu sang Trung Đông do rủi ro vận tải và thiếu chuyến tàu (sản phẩm cá tra). Tuy nhiên, nhu cầu thực phẩm vẫn cao, các đơn hàng không bị hủy.

Xuất khẩu sang một số thị trường chính tại Mỹ, Nhật Bản, Bắc Âu và Tây Âu chưa chịu tác động trực tiếp lớn ngoài yếu tố tăng cước vận tải.

Cùng với thủy sản, ngành rau quả, nhiều đơn hàng đã đóng container và hạ cảng tại TP. Hồ Chí Minh đang phải nằm chờ do lịch tàu thay đổi hoặc các hàng tàu tạm ngưng đặt chỗ đến khu vực Trung Đông. Thời gian trên biển kéo dài làm tăng nguy cơ suy giảm chất lượng trái cây, buộc DN phải tăng chi phí bảo quản lạnh hoặc có nguy cơ bị khách hàng từ chối do sản phẩm không đạt yêu cầu.

Đặc biệt, ngành điều (chiếm khoảng 11% kim ngạch xuất khẩu ngành điều), nếu kịch bản ngừng xuất khẩu hoàn toàn xảy ra trong một thời gian dài sẽ gây áp lực lên tồn kho, dòng tiền doanh nghiệp và giá thu mua nguyên liệu trong nước, ngoài ra còn tác động gián tiếp đến xuất khẩu hạt điều sang châu Âu và châu Phi do gián đoạn tuyến vận tải biển qua Biển Đỏ - kênh đào Suez. 

Tương tự ngành hồ tiêu (chiếm khoảng 10% kim ngạch xuất khẩu ngành hồ tiêu), bên cạnh việc chịu tác động trực tiếp tại Trung Đông, việc xuất khẩu sang châu Âu và Bắc Phi chịu tác động gián tiếp do chủ yếu phụ thuộc tuyến vận tải Biển Đỏ - kênh đào Suez, chi phí logistics sẽ tăng lên.

Bên cạnh những khó khăn trên, đây cũng là cơ hội để Hiệp hội, doanh nghiệp, hợp tác xã và bà con nông dân tái cấu trúc lại ngành hàng theo hướng nâng cao chất lượng, thương hiệu; mở cửa các thị trường mới trong đó ưu tiên tập trung vào thị trường Halal. Đồng thời, sẵn sàng chuẩn bị các điều kiện để đẩy mạnh sản xuất ngay khi có tín hiệu ổn định địa chính trị và thị trường có dấu hiệu bình thường trở lại.

Bộ NN&MT cho biết, năm 2025, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản sang khu vực Trung Đông đạt trên 1,74 tỉ USD; chiếm 2 - 2,2% tổng kim ngạch toàn ngành. Như vậy, tác động trực tiếp đến tăng trưởng ngành thông qua thị trường Trung Đông là hạn chế về mặt quy mô.

Tuy nhiên, Bộ NN&MT lo ngại tác động gián tiếp thông qua việc làm gia tăng rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng, chi phí năng lượng và vận tải quốc tế, ảnh hưởng đến tuyến đường xuất khẩu nông lâm thuỷ sản sang Trung Đông và xuất khẩu sang các thị trường Bắc và Trung Phi, Nam Âu, Trung Âu, Tây Âu, và Bắc Âu.

Bộ NN&MT xây dựng 3 kịch bản ứng phó: Xung đột kéo dài khoảng 1 tháng; xung đột kéo dài khoảng 3 tháng; xung đột kéo dài khoảng 1 năm. Tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản sẽ bị giảm tương ứng với từng kịch bản.

Hiện nay, Bộ Tài chính (Cục Thống kê) đang xây dựng kịch bản đánh giá ảnh hưởng cuộc chiến tranh cho toàn nền kinh tế. Khi có hệ số mới này thì sẽ lượng hóa cụ thể tác động của xung đột tới tăng trưởng GDP của ngành Nông nghiệp và Môi trường.

Về giải pháp ứng phó, Bộ NNMT cho biết, các nhiệm vụ, giải pháp cấp bách, trước mắt, bao gồm: Ổn định nguồn cung và giá phân bón, xăng dầu để duy trì sản xuất, giảm chi phí đầu vào. Triển khai mua dự trữ lúa gạo theo quy định khi giá xuống thấp.

Thiết lập đường dây nóng để chung sức đồng lòng, tiếp nhận thông tin về khó khăn, vướng mắc của các hợp tác xã, doanh nghiệp, hội, hiệp hội và người dân; đề xuất, kiến nghị cơ chế, chính sách tháo gỡ nhanh chóng, kịp thời.

Theo dõi sát diễn biến chiến sự và rủi ro logistics quốc tế: Tăng cường cập nhật thông tin về tình hình an ninh hàng hải tại khu vực Vùng Vịnh, Biển Đỏ và kênh đào Suez; đánh giá kịp thời tác động đến chi phí vận tải, bảo hiểm và thời gian giao hàng. Thiết lập cơ chế cảnh báo sớm cho doanh nghiệp về rủi ro vận chuyển và thanh toán.

Bộ NN&MT cũng cho biết sẽ rà soát, đề xuất các chính sách tín dụng như giảm lãi suất cho vay ngắn hạn đối với doanh nghiệp xuất khẩu nông sản sang thị trường Trung Đông; mở rộng hạn mức tín dụng lưu động để duy trì dòng tiền trong giai đoạn thị trường biến động.

Bộ NN&MT cũng đề nghị các bộ ngành hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận bảo hiểm tín dụng xuất khẩu để giảm thiểu rủi ro thanh toán; hỗ trợ cấp tín dụng tạo điều kiện cho các doanh nghiệp nhập khẩu các nguyên liệu sản xuất phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nguyên liệu phục vụ sản xuất trong nước.

Đồng thời nghiên cứu giảm thuế nhập khẩu về 0% các loại phân bón, nguyên liệu sản xuất phân bón, thuốc bảo vệ thực vật….