Bộ Tài chính triển khai cơ chế đặc thù xử lý nhà, đất dôi dư sau sáp nhập

Nghị quyết được ban hành với mục tiêu trọng tâm là đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư; sớm đưa các tài sản này vào sử dụng, khai thác hiệu quả; hạn chế tối đa tình trạng bỏ trống, xuống cấp, thất thoát và lãng phí tài sản công.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuân cho biết, tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết là các giải pháp về chính sách để triển khai thuận lợi hơn, nhanh hơn và hiệu quả hơn việc xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư, sớm đưa tài sản vào sử dụng, tránh thất thoát, lãng phí. Bên cạnh đó, phân cấp, phân quyền mạnh hơn gắn với trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương, đơn vị và người đứng đầu; đơn giản hóa thủ tục hành chính, nhưng vẫn phải bảo đảm công khai, minh bạch và chặt chẽ trong việc xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư; phòng, ngừa thất thoát, lãng phí, tiêu cực trong quản lý, khai thác và sử dụng tài sản công, lấy lợi ích tổng thể về kinh tế - xã hội làm thước đo và phương châm hành động.

Theo đó, địa phương không chỉ là cơ quan tổ chức thực hiện mà còn được trao các cơ chế, thẩm quyền đặc thù để chủ động quyết định và đẩy nhanh tiến độ xử lý đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư thuộc phạm vi quản lý, với tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Nội dung Nghị quyết quy định một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính (bao gồm sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã và sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương 02 cấp); gồm: (i) Quản lý, khai thác nhà, đất dôi dư mà cơ quan, người có thẩm quyền có Quyết định giao, điều chuyển, chuyển giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà kể từ ngày 1/3/2025 và chưa đưa vào khai thác; (ii) Xử lý nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính (bao gồm cả nhà, đất đơn vị không còn nhu cầu sử dụng trước thời điểm sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính và sau thời điểm sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính vẫn tiếp tục xác định là dôi dư). Các nội dung không quy định tại Nghị quyết này thì thực hiện theo quy định hiện hành.

Các cơ chế, chính sách đặc thù chính được quy định tại Nghị quyết như sau:

Thứ nhất, tăng cường phân cấp, phân quyền

Nghị quyết đã phân quyền cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: (i) Được toàn quyền quyết định việc quản lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư và các cơ sở nhà, đất dôi dư giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà của địa phương quản lý, khai thác, kể cả các cơ sở nhà, đất do các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc trung ương quản lý nhưng đã chuyển giao cho địa phương quản lý, xử lý hoặc địa phương thu hồi, đảm bảo lợi ích tổng thể kinh tế, xã hội của địa phương; kiểm soát chặt chẽ các yếu tố ảnh hưởng tới quốc phòng, an ninh quốc gia, môi trường; (ii) Được điều chỉnh các quyết định giao, điều chuyển, chuyển giao nhà, đất để phù hợp với thực tiễn; (iii) Quyết định định mức chi hoạt động phục vụ cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà theo tỷ lệ % trên tổng số tiền thu được từ khai thác nhà, đất

Đồng thời, phân quyền cho thủ trưởng tổ chức quản lý, kinh doanh nhà và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã phê duyệt đơn giá cho thuê nhà (thay cho việc phải thuê thẩm định giá, trình UBND cấp tỉnh ban hành Bảng giá cho thuê nhà).

Việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ này sẽ giúp rút ngắn quy trình xử lý, phát huy tính chủ động của địa phương, giảm các khâu trung gian trong quá trình thực hiện.

Thứ hai, cắt giảm thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý

Nghị quyết đã cắt giảm một số thủ tục hành chính so với quy trình thông thường để góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư.

Theo đó, tổ chức quản lý, kinh doanh nhà được chủ động xây dựng phương án quản lý, khai thác nhà, đất được giao quản lý, khai thác mà không phải thực hiện quy trình lập, báo cáo Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh điều chỉnh, bổ sung kế hoạch quản lý, khai thác như quy định hiện hành.

Đối với các cơ sở nhà, đất đã có quyết định chuyển giao về địa phương và giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà tiếp nhận thì không phải thực hiện thêm thủ tục giao tài sản một lần nữa.

Nghị quyết cũng cắt giảm thủ tục xây dựng bảng giá cho thuê nhà và thay thế bằng cơ chế xác định đơn giá cho thuê nhà theo công thức thống nhất, minh bạch, dễ áp dụng, giảm chi phí thuê tư vấn thẩm định giá và rút ngắn đáng kể thời gian đưa tài sản vào khai thác.

Ngoài ra, thủ tục lấy ý kiến của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trước khi thực hiện chuyển giao các cơ sở nhà, đất dôi dư, không có nhu cầu sử dụng của trung ương về địa phương quản lý, xử lý cũng được cắt giảm nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý.

Thứ ba, tạo cơ chế thuận lợi để khai thác hiệu quả nhà, đất dôi dư

Một điểm mới quan trọng của Nghị quyết là cho phép khai thác các cơ sở nhà, đất trong một số trường hợp đặc thù như chưa có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc giấy chứng nhận bị thất lạc; cho phép khai thác đối với nhà, đất dôi dư mà không phải thực hiện điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, qua đó giúp tài sản sớm được đưa vào sử dụng.

Đối với hoạt động cho thuê nhà, Nghị quyết nâng thời hạn cho thuê tối đa từ 05 năm lên 10 năm và cho phép gia hạn không giới hạn số lần nếu đáp ứng điều kiện theo quy định. Quy định này sẽ tạo sự ổn định về mặt bằng cho nhà đầu tư, doanh nghiệp, tổ chức; qua đó, tăng khả năng thu hút người có nhu cầu thuê và sớm đưa nhà, dất dôi dư vào khai thác cho thuê.

Nghị quyết cũng quy định bổ sung phương thức cho thuê nhà mới (chào giá cạnh tranh) với trình tự, thủ tục đơn giản hơn đấu giá nhưng vẫn bảo đảm công khai, minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và phòng tránh tiêu cực.

Thứ tư, bổ sung các cơ chế xử lý linh hoạt đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư trong một số trường hợp đặc biệt

Đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư có vị trí phù hợp cho mục đích công cộng như công viên, sân chơi, thiết chế văn hóa hoặc phục vụ đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, Nghị quyết cho phép phá dỡ công trình hiện hữu không còn phù hợp để thực hiện phương án sử dụng mới.

Điều chỉnh cơ chế xử lý đối với tài sản gắn liền với đất khi thực hiện giao đất, cho thuê đất nhằm tạo điều kiện thu hút tổ chức, cá nhân tham gia khai thác và sử dụng hiệu quả các khu đất dôi dư. Theo đó, đối với trường hợp phá dỡ, hủy bỏ tài sản gắn liền với đất trước khi giao đất, cho thuê đất thì không phải hoàn trả giá trị của tài sản cho Nhà nước; đối với trường hợp không phá dỡ, hủy bỏ tài sản gắn liền với đất trước khi giao đất, cho thuê đất thì người được giao đất, cho thuê đất có nghĩa vụ hoàn trả giá trị còn lại của nhà, tài sản gắn liền với đất đang được theo dõi trên sổ kế toán.

Đồng thời, Nghị quyết cho phép thực hiện chuyển đổi công năng sử dụng nhà, đất trước và cập nhật, điều chỉnh quy hoạch sau khi thực hiện chuyển đổi công năng các cơ sở nhà, đất để làm trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp công lập, các mục đích công cộng, quốc phòng, an ninh.

Các cơ chế, chính sách đặc thù tại Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP được áp dụng trong thời hạn 05 năm. Sau một năm triển khai, Bộ Tài chính sẽ chủ trì sơ kết, đánh giá kết quả thực hiện để báo cáo Chính phủ; trên cơ sở đó nghiên cứu hoàn thiện các quy định pháp luật có liên quan nhằm thể chế hóa những cơ chế, chính sách phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Việc Chính phủ ban hành Nghị quyết này, cùng với việc triển khai quyết liệt, đồng bộ của các Bộ, ngành, địa phương sẽ tạo bước chuyển mạnh mẽ trong công tác xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, góp phần thực hiện hiệu quả chủ trương phòng, chống lãng phí và nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng tài sản công góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương và cả nước.