Cá rô phi Việt Nam tìm dư địa tăng trưởng tại thị trường châu Âu

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), trong 9 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam sang EU đạt hơn 4 triệu USD, tăng 2% so với cùng kỳ năm trước, chiếm khoảng 4% tổng kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này. Dù chưa phải thị trường chủ lực, EU vẫn được đánh giá là khu vực có dư địa để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng hoạt động xuất khẩu trong thời gian tới.

Diễn biến xuất khẩu qua từng quý cho thấy thị trường này vẫn chưa thực sự ổn định. Quý I/2026, kim ngạch đạt gần 2 triệu USD, tăng 29% so với cùng kỳ; sang quý II giảm 21%, còn khoảng 1 triệu USD. Trong quý III, giá trị xuất khẩu duy trì ở mức 1 triệu USD, tăng nhẹ 1%. Đáng chú ý, kim ngạch tháng 8 tăng hơn 200%, nhưng đến tháng 9 lại giảm 50%, còn khoảng 180.000 USD. Những biến động này phần nào phản ánh đặc điểm đơn hàng chưa đều, hoạt động giao hàng còn phụ thuộc vào tiến độ của từng hợp đồng.

Xét theo từng thị trường thành viên, Bỉ đang giữ vai trò đầu tàu trong xuất khẩu cá rô phi Việt Nam sang EU. Trong 9 tháng, kim ngạch xuất khẩu sang quốc gia này đạt hơn 2 triệu USD, tăng 39%, chiếm hơn một nửa tổng giá trị xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam vào toàn khối. Riêng quý III, xuất khẩu sang Bỉ tăng hơn 200% so với cùng kỳ, cho thấy nhu cầu tại thị trường này đang có những chuyển biến tích cực.

Xuất khẩu sang Đức 9 tháng đạt 560 nghìn USD, giảm 29%, với cả ba quý đều thấp hơn cùng kỳ. Tại Hà Lan, kim ngạch quý I tăng 237%, quý III giảm 71%, lũy kế 9 tháng giảm 7%. Trong tháng 9, kim ngạch sang các nước EU còn lại ở mức thấp. Như vậy, xuất khẩu cá rô phi sang EU hiện tập trung chủ yếu vào thị trường Bỉ.

Bên cạnh câu chuyện thị trường, cơ cấu mặt hàng xuất khẩu cũng đặt ra yêu cầu thay đổi đối với ngành cá rô phi Việt Nam. Hiện nay, nhóm sản phẩm HS 03, chủ yếu là cá rô phi nguyên con đông lạnh, chiếm khoảng 76% giá trị xuất khẩu sang EU. Trong khi đó, phi lê đông lạnh thuộc nhóm HS 0304 chỉ chiếm gần 24%, còn các sản phẩm chế biến giá trị gia tăng thuộc nhóm HS 16 có tỷ trọng không đáng kể.

Cơ cấu này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu khai thác phân khúc sản phẩm sơ chế, trong khi dư địa gia tăng giá trị thông qua chế biến sâu còn khá lớn. Đây cũng là khoảng trống cần được quan tâm trong bối cảnh thị trường EU có nhu cầu đối với các sản phẩm thủy sản tiện lợi, đa dạng quy cách và đáp ứng những tiêu chuẩn chất lượng ngày càng cao.

Trên thị trường EU, Trung Quốc hiện là nhà cung cấp cá rô phi lớn nhất, chiếm phần lớn giá trị nhập khẩu ở cả nhóm cá nguyên con và phi lê. Đáng chú ý, Việt Nam đang là nguồn cung lớn thứ hai đối với mặt hàng cá rô phi nguyên con đông lạnh, với mức giá bình quân cao hơn sản phẩm Trung Quốc. Trong khi đó, Trung Quốc tiếp tục mở rộng xuất khẩu sang EU, Trung Đông và châu Phi, đồng thời phát triển các giống cá kích cỡ lớn để sản xuất phi lê dày, hướng đến phân khúc cao cấp.

Ngành cá rô phi Việt Nam hiện có lợi thế nhất định khi có thể kế thừa nền tảng sản xuất, chế biến và xuất khẩu đã được hình thành từ ngành cá tra. Hệ thống nhà máy đạt tiêu chuẩn xuất khẩu EU cùng chuỗi cung ứng tương đối hoàn chỉnh là cơ sở để doanh nghiệp mở rộng sang các dòng phi lê và sản phẩm chế biến giá trị gia tăng, thay vì chủ yếu xuất khẩu cá nguyên con đông lạnh như hiện nay.

Tuy nhiên, mở rộng thị phần tại EU không đơn thuần là gia tăng sản lượng hay tìm kiếm thêm đơn hàng. Việc duy trì chất lượng đồng đều, bảo đảm truy xuất nguồn gốc và xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch sẽ có ý nghĩa quyết định đối với khả năng tiếp cận lâu dài. Cùng với việc khai thác tốt thị trường Bỉ, doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm cơ hội tại Đức, Hà Lan và các quốc gia thành viên khác.