Các địa phương hoàn tất sáp nhập thôn và tổ dân phố trước ngày 30/6

Theo số liệu của Bộ Nội vụ, năm 2015, cả nước có hơn 136.000 thôn, tổ dân phố thì đến nay con số này còn khoảng 89.574 đơn vị. Tuy nhiên, sau các đợt sáp nhập xã vừa qua, số lượng đầu mối ở cấp cơ sở lại đứng trước áp lực tăng mạnh.

Vì vậy, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà vừa ký Chỉ thị số 21/CT-TTg ngày 20/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc sắp xếp thôn, tổ dân phố và bố trí, sử dụng, chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố. Việc sắp xếp hoàn thành trước ngày 30/6 tới đây.

Hiện nay, Bộ Tư pháp đang thẩm định dự thảo Nghị định quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. 

Bộ Nội vụ đang xây dựng nghị định mới để tiếp tục sắp xếp hệ thống thôn, tổ dân phố trên phạm vi toàn quốc. Đây được xem là bước tiếp theo trong lộ trình tinh gọn bộ máy và tổ chức lại quản trị ở cấp cơ sở theo mô hình chính quyền hai cấp.

Việc rà soát, xây dựng phương án sắp xếp thôn, tổ dân phố phải hoàn thành trong năm 2026. Mục tiêu không chỉ là giảm đầu mối quản lý mà còn tạo dư địa tiết kiệm ngân sách, cơ cấu lại đội ngũ không chuyên trách ở cơ sở và nâng hiệu quả quản trị sau sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là tiêu chí quy mô hộ dân sẽ được thiết kế riêng theo từng vùng miền thay vì áp dụng thống nhất như trước. Theo đó, các địa phương được sắp xếp như sau:

Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh dự kiến yêu cầu thôn phải có tối thiểu 500 hộ dân, tổ dân phố từ 700 hộ.

Vùng trung du, miền núi phía Bắc có thể áp dụng mức thấp hơn, khoảng 150 hộ với thôn và 300 hộ với tổ dân phố.

Các khu vực đồng bằng và đô thị lớn sẽ áp dụng tiêu chuẩn cao hơn do mật độ dân cư tập trung.

Ngoài yếu tố dân số, việc sáp nhập còn phải bảo đảm tính liền kề địa lý, thuận lợi giao thông, ổn định đời sống cộng đồng và phù hợp yếu tố lịch sử, văn hóa, phong tục tập quán.

Điều này đặc biệt quan trọng với các khu vực miền núi, biên giới hoặc nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số. Nhiều thôn bản dù quy mô nhỏ nhưng vẫn có thể được giữ nguyên để tránh phá vỡ cấu trúc cộng đồng truyền thống.

Theo quy định hiện hành tại Thông tư 14/2018 của Bộ Nội vụ, thôn ở khu vực đồng bằng thường phải đạt khoảng 300 hộ dân, trong khi tổ dân phố ở đô thị khoảng 500 hộ trở lên. Tuy nhiên, các địa phương có thể điều chỉnh linh hoạt tùy điều kiện thực tế.

Phía sau bài toán giảm đầu mối là vấn đề nhân sự ở cơ sở. Hiện cả nước có hàng trăm nghìn người hoạt động không chuyên trách tại thôn, tổ dân phố, bao gồm: trưởng thôn/tổ trưởng tổ dân phố, bí thư chi bộ, trưởng ban công tác mặt trận, các chức danh hỗ trợ khác.

Sau sáp nhập, số lượng tổ trưởng, tổ phó và trưởng thôn sẽ giảm đáng kể. Tuy nhiên, địa bàn quản lý của mỗi đơn vị mới lại rộng hơn trước, kéo theo áp lực công việc lớn hơn.

Bộ Nội vụ hiện đang hoàn thiện các nội dung Đề án sắp xếp thôn, tổ dân phố và bố trí, sử dụng, chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố, tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và một số chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố theo đúng chỉ đạo của Chính phủ để ban hành trước ngày 26/5/2026.