Cần cú hích từ hạ tầng, chuyển đổi số và liên kết doanh nghiệp khi chi phí logistics tăng cao

Tại tọa đàm, các chuyên gia nhận định chi phí logistics của Việt Nam hiện chiếm khoảng 17-18% GDP, cao gần gấp đôi so với Singapore (8%) và cao hơn đáng kể so với Malaysia (11%). Một số ý kiến cho rằng, dưới tác động của biến động giá nhiên liệu và cước vận tải quốc tế, tỷ lệ này trên thực tế có thể đã vượt 20%. Đối với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực nông sản, logistics đang chiếm tới 40-50% giá thành sản phẩm, trong khi ở một số ngành, chi phí này "ăn mòn" hơn một nửa lợi nhuận gộp.

Theo các đại biểu, nguyên nhân khiến chi phí logistics của Việt Nam luôn ở mức cao xuất phát từ nhiều yếu tố, trong đó nổi bật là hệ thống hạ tầng giao thông chưa đồng bộ và thiếu kết nối đa phương thức. Hàng hóa vẫn chủ yếu được vận chuyển bằng đường bộ - phương thức có chi phí cao, thường xuyên chịu áp lực ùn tắc và phát thải lớn. Trong khi đó, mạng lưới đường sắt, đường thủy nội địa và cảng biển chưa được kết nối hiệu quả, làm giảm năng lực lưu thông hàng hóa.

Bên cạnh đó, chi phí logistics còn chịu tác động bởi giá nhiên liệu tăng, tình trạng thiếu hụt tài xế container khiến chi phí nhân công leo thang, cùng với các thủ tục hành chính còn phức tạp và thời gian triển khai dự án kéo dài. Không ít doanh nghiệp vẫn duy trì mô hình tự đầu tư đội xe vận tải nhưng khai thác chưa hiệu quả, dẫn đến tình trạng xe chạy rỗng hoặc không tận dụng hết công suất, làm gia tăng chi phí vận hành.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này, các chuyên gia cho rằng cần một chiến lược tổng thể với sự đồng hành giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Trọng tâm là phát triển hệ thống hạ tầng logistics đa phương thức, ưu tiên kết nối đường sắt và đường thủy với cảng biển nhằm giảm áp lực cho vận tải đường bộ. TP.HCM cũng đang đặt mục tiêu đưa chi phí logistics xuống còn khoảng 11-14% trong giai đoạn 2026-2030 thông qua đầu tư hạ tầng và cải thiện hiệu quả chuỗi cung ứng.

Song song với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh được xem là xu hướng không thể đảo ngược. Theo các chuyên gia, nhiều thị trường lớn như châu Âu và Hoa Kỳ đang áp dụng ngày càng nhiều tiêu chuẩn ESG và các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon. Doanh nghiệp nếu không sớm chuyển đổi sẽ gặp khó khăn trong việc tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, logistics xanh, giảm phát thải và sử dụng hiệu quả năng lượng không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn trở thành lợi thế cạnh tranh lâu dài.

Đáng chú ý, mô hình kinh tế chia sẻ trong logistics được đánh giá là hướng đi giàu tiềm năng. Thay vì mỗi doanh nghiệp tự đầu tư kho bãi và phương tiện vận tải, các doanh nghiệp có thể liên kết, sử dụng chung hạ tầng, gom đơn hàng để tăng quy mô đàm phán với các hãng tàu và tối ưu hóa công suất vận chuyển. Việc hình thành các trung tâm logistics tích hợp, sàn giao dịch logistics và liên minh giữa các hiệp hội ngành hàng được kỳ vọng sẽ tạo ra hệ sinh thái logistics hiệu quả hơn, giúp doanh nghiệp giảm chi phí và nâng cao sức cạnh tranh.

Ngoài ra, nhiều ý kiến cũng đề xuất đẩy nhanh việc hình thành các khu thương mại tự do (FTZ) gắn với các cụm cảng biển trọng điểm, áp dụng cơ chế thông thoáng về thủ tục hải quan nhằm thu hút các tập đoàn logistics quốc tế và tạo động lực phát triển chuỗi cung ứng hiện đại.

Khép lại chương trình, các diễn giả thống nhất rằng giảm chi phí logistics không còn là bài toán của riêng ngành vận tải hay logistics mà là nhiệm vụ chung của cả hệ thống. Chỉ khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ, thể chế được cải cách, doanh nghiệp chủ động chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và tăng cường liên kết, Việt Nam mới có thể nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới.