Cần Thơ: Tham vấn quy trình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo tiểu vùng sản xuất

Theo số liệu tổng hợp của IRRI, đến tháng 8/2026, có khoảng 421.000 ha đã tham gia Đề án 01 triệu ha, trong đó khoảng 68.000 ha, đáp ứng đầy đủ các tiêu chí. Những kết quả mô hình được tổng hợp cho thấy tiềm năng giảm lượng giống gieo sạ, tiết kiệm nước, tăng năng suất và lợi nhuận, đồng thời giảm phát thải khí nhà kính; mức hiệu quả khác nhau tùy địa điểm và mùa vụ.

ĐBSCL có điều kiện đất, nước, mùa vụ và hệ thống canh tác khác nhau giữa các vùng phù sa ngọt, vùng ngập hoặc đất phèn, khu vực ven biển chịu ảnh hưởng của mặn và các hệ thống lúa - tôm, lúa - cá. Phân tích từ khảo sát nông hộ được giới thiệu tại hội thảo cũng cho thấy sự khác biệt về năng suất, lợi nhuận và hiệu suất sử dụng phân đạm theo địa bàn, đặc biệt giữa các mùa vụ. Vì vậy, áp dụng một gói biện pháp giống nhau trên toàn vùng sẽ khó đạt hiệu quả tối ưu.

Trên nền tảng Quy trình tại Quyết định 4043, phương pháp được đề xuất là duy trì các tiêu chí và nguyên tắc chung của Đề án, đồng thời xem xét điều chỉnh biện pháp thực hiện theo từng nhóm điều kiện sản xuất: lựa chọn giống và thời vụ; kỹ thuật gieo sạ, cơ giới hóa; quản lý dinh dưỡng, nước, bảo vệ thực vật; thu hoạch, sau thu hoạch và sử dụng rơm rạ…

Phát biểu chào mừng, bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ cho biết, Hội thảo tham vấn nhằm trao đổi các khó khăn, thách thức và thống nhất cách xây dựng quy trình canh tác phù hợp từng tiểu vùng, làm cơ sở để nhân rộng đề án phát triển bền vững vùng chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp, gắn với tăng trưởng xanh của vùng ĐBSCL. Đồng thời, đổi mới cách thức sản xuất lúa, nâng cao chất lượng, giảm chi phí, sử dụng hiệu quả hợp lý tài nguyên, giảm phát thải khí nhà kính và tăng thu nhập cho người trồng lúa.

Cần Thơ có thế mạnh về sản xuất lúa với tổng diện tích gieo trồng hàng năm trên 700.000 ha, sản lượng trên 4,6 triệu tấn/năm. Thành phố xác định triển khai Đề án là nhiệm vụ quan trọng. Trong thời gian qua, thành phố đã rà soát vùng sản xuất, vận động nông dân thông qua hợp tác xã hoặc tổ hợp tác và hướng dẫn giảm lượng giống gieo sạ, quản lý nước, sử dụng hợp lý phân bón, thu gom và quản lý rơm rạ một cách phù hợp.

Cần Thơ tham gia Đề án trên 170.877 ha với 171 tổ hợp tác, hợp tác xã. Thành phố đã từng bước ứng dụng chuyển đổi số để hỗ trợ nông dân trong chuỗi giá trị sản xuất lúa bằng các công nghệ như là công nghệ IoT trong quản lý nước đồng ruộng, rồi sử dụng drone trong gieo sạ cũng như các thiết bị máy móc trong gieo sạ lúa, sử dụng phần mềm ReSearch cũng như là về đánh giá phân bón đúng (RACM)… đã góp phần giảm chi phí sản xuất cho nông dân và tạo minh bạch cho chuỗi giá trị lúa gạo.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ Nguyễn Thị Giang cho rằng, thành phố cơ bản thống nhất cần có những khung kỹ thuật, nhưng phải phù hợp với điều kiện của từng tiểu vùng. Đồng thời, lưu ý các tiểu vùng cần dựa trên điều kiện đất đai, nguồn nước, thủy lợi, thời vụ và hệ thống canh tác, không chỉ căn cứ vào địa giới hành chính; mà còn có sự khác biệt giữa đất phù sa, đất phèn, khả năng tưới tiêu và điều kiện sản xuất lúa 2 vụ và 3 vụ.

Bên cạnh đó, lộ trình nhân rộng phải dựa trên mức độ sẵn sàng, không chỉ dựa vào diện tích đăng ký. Cần đánh giá năng lực hợp tác xã, thủy lợi, cơ giới hóa, các máy móc thiết bị, dịch vụ kỹ thuật, liên kết doanh nghiệp và nguồn lực đầu tư. Vùng đủ điều kiện triển khai trước, còn vùng khó khăn cần được hỗ trợ từng bước để chúng ta đảm bảo chất lượng và đảm bảo các tiêu chí trong quy trình để tiếp tục thực hiện…

Chia sẻ tại hội thảo, ông Lê Thanh Tùng, Chủ tịch Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) nhận định, Đề án 01 triệu ha là cơ hội nâng cao giá trị và vị thế hạt gạo Việt Nam. Sản xuất xanh chỉ có thể phát triển bền vững khi gắn với liên kết chuỗi giá trị, chất lượng đồng đều, truy xuất nguồn gốc và thị trường tiêu thụ. Sự tham gia của doanh nghiệp và hợp tác xã là yếu tố then chốt để những thành quả trên đồng ruộng trở thành giá trị kinh tế cho người trồng lúa.

Tham luận tại hội thảo, ông Nguyễn Văn Hùng, chuyên gia cao cấp của IRRI chia sẻ: Điều cốt lõi không chỉ là có bao nhiêu ha tham gia, mà là bao nhiêu ha thực sự đáp ứng các tiêu chí chất lượng cao và phát thải thấp. Chúng tôi đề xuất cách tiếp cận "chất lượng trước, quy mô sau": nơi đã sẵn sàng có thể đi trước, nơi còn thiếu điều kiện cần được đầu tư đúng điểm nghẽn. Lộ trình phải dựa trên dữ liệu và có thể đo lường, kiểm chứng, để mỗi bước mở rộng đều tạo ra kết quả thực chất cho nông dân và môi trường.

Bên cạnh yêu cầu kỹ thuật, tính bền vững của quá trình nhân rộng còn phụ thuộc vào năng lực tổ chức sản xuất, dịch vụ cơ giới hóa, hệ thống khuyến nông, doanh nghiệp liên kết và thị trường tiêu thụ. Việc áp dụng phương pháp đánh giá có cùng chuẩn giữa các địa phương cũng là điều kiện để tổng hợp tiến độ và so sánh kết quả một cách nhất quán.