Chủ động phát hiện sớm - chìa khóa kiểm soát bệnh lao trong cộng đồng

Theo Chương trình Chống lao quốc gia, năm 2025, Việt Nam đã phát hiện hơn 119.000 bệnh nhân lao, tương đương khoảng 63% số ca ước tính trong cộng đồng. Kết quả này cho thấy những chuyển biến tích cực trong công tác phát hiện bệnh, song vẫn còn không ít trường hợp chưa được chẩn đoán, đòi hỏi các giải pháp tiếp cận chủ động và hiệu quả hơn.

Ước tính mỗi năm, nước ta vẫn ghi nhận khoảng 184.000 ca lao mới và hơn 12.000 trường hợp tử vong. Những con số này cho thấy gánh nặng bệnh lao vẫn ở mức cao, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải duy trì và tăng cường các biện pháp phòng, chống một cách bền vững và toàn diện.

Trong bối cảnh đó, chủ đề Ngày Thế giới phòng, chống lao năm 2026 tiếp tục nhấn mạnh hai yếu tố then chốt: vai trò dẫn dắt của các quốc gia và sự tham gia chủ động của người dân. Thông điệp toàn cầu "Yes! We Can End TB! Led by Countries! Powered by People!" khẳng định, cuộc chiến chống lao chỉ có thể thành công khi có sự đồng hành giữa chính sách và cộng đồng.

Trên cơ sở đó, Việt Nam lựa chọn chủ đề: "Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân". Chủ đề này thể hiện quyết tâm đẩy mạnh phát hiện sớm thông qua hệ thống y tế cơ sở, góp phần giảm lây lan trong cộng đồng và nâng cao hiệu quả điều trị. Đặc biệt, theo định hướng của Nghị quyết 72-NQ/TW, từ năm 2026, người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần; đồng thời được quản lý sức khỏe bằng sổ sức khỏe điện tử theo vòng đời. Đây là nền tảng quan trọng để phát hiện sớm bệnh lao ngay từ cộng đồng.

Cùng với đó, các kỹ thuật hiện đại như chụp X-quang, xét nghiệm GeneXpert được triển khai rộng rãi; hệ thống trang thiết bị như xe X-quang lưu động và mạng lưới xét nghiệm được tăng cường tại nhiều địa phương. Việc lồng ghép sàng lọc lao vào khám sức khỏe định kỳ không chỉ giúp phát hiện bệnh sớm mà còn giảm nguy cơ lây lan, đồng thời tạo điều kiện để người dân tiếp cận dịch vụ y tế thuận tiện và thường xuyên hơn.

Về thể chế, hành lang pháp lý cho công tác phòng, chống lao ngày càng hoàn thiện. Từ Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm, Nghị quyết 20-NQ/TW đến Chiến lược quốc gia phòng, chống lao và các văn bản chỉ đạo gần đây như Công điện 25/CĐ-TTg, Quyết định 1208/QĐ-TTg hay Nghị quyết 72-NQ/TW đều thể hiện rõ định hướng lấy y tế dự phòng làm trọng tâm, y tế cơ sở làm nền tảng. Đây là cơ sở quan trọng để triển khai hiệu quả các hoạt động phát hiện và quản lý bệnh lao trong cộng đồng.

Song song với đó, công tác truyền thông tiếp tục được đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức, giảm kỳ thị và khuyến khích người dân chủ động tham gia phát hiện, điều trị bệnh. Bởi lẽ, hiệu quả phòng, chống lao không chỉ phụ thuộc vào hệ thống y tế mà còn gắn liền với sự tham gia của toàn xã hội.

Thực tế cho thấy, dù đối mặt với nhiều khó khăn, đặc biệt là những tác động từ việc sắp xếp lại bộ máy hành chính, Chương trình Chống lao quốc gia vẫn đạt được kết quả tích cực trong năm 2025. Tỷ lệ điều trị thành công đạt khoảng 90%, cao hơn mức trung bình toàn cầu (88%); tỷ lệ bệnh nhân có bằng chứng vi khuẩn học đạt 75%. Đây là những tín hiệu khả quan, phản ánh hiệu quả của các giải pháp đồng bộ từ trung ương đến địa phương.

Tại Phú Thọ, công tác phòng, chống lao được triển khai bài bản theo Kế hoạch thực hiện Chiến lược quốc gia giai đoạn 2026-2030. Địa phương chú trọng phát hiện sớm, quản lý và điều trị bệnh nhân tại cộng đồng; mở rộng sàng lọc lao và lao tiềm ẩn, nhất là đối với nhóm nguy cơ cao. Các kỹ thuật như xét nghiệm Mantoux, GeneXpert, chụp X-quang kỹ thuật số được áp dụng đồng bộ, góp phần nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán.

Cùng với đó, mạng lưới phòng, chống lao các tuyến tiếp tục được củng cố, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ sở y tế trong phát hiện, điều trị và quản lý bệnh nhân. Việc thí điểm và nhân rộng các mô hình tiếp cận mới cũng đang được đẩy mạnh, qua đó nâng cao khả năng cung ứng dịch vụ và tạo thuận lợi tối đa cho người dân.

Có thể khẳng định, chuyển sang mô hình phát hiện chủ động thông qua khám sức khỏe định kỳ không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là bước đi chiến lược trong công tác phòng, chống lao. Khi mỗi người dân trở thành một "mắt xích" trong hệ thống phát hiện sớm, cùng với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030 tại Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để kỳ vọng.