Chùa Da - Âu Lạc Cổ Tự: Ngôi chùa duy nhất thờ phụng 512 Liệt sĩ Nhà báo Cách mạng Việt Nam

Chùa Da - Âu Lạc Cổ Tự: Ngôi chùa duy nhất thờ phụng 512 Liệt sĩ Nhà báo Cách mạng Việt Nam

Hiện nay, Chùa Da đã được quy hoạch và chuẩn bị khởi công xây dựng, tôn tạo xứng tầm với bề dày lịch sử, ý nghĩa tâm linh và giá trị cách mạng. Âu Lạc Cổ Tự một lần nữa khẳng định vị thế vừa là "địa chỉ đỏ" của truyền thống, vừa là nơi thắp sáng đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" trong thời đại mới.

Dấu ấn lịch sử của một ngôi cổ tự xứ Nghệ

Chùa Da (Âu Lạc Cổ Tự) tọa lạc tại xóm Hòa Tiến, phường Vinh Lộc, tỉnh Nghệ An. Theo các nguồn tư liệu và lời kể của người cao niên trong vùng, chùa được khởi dựng vào khoảng cuối thế kỷ XIX, dưới triều vua Thành Thái (1889 -1907).

Tên gọi "Chùa Da" xuất phát từ một hình ảnh rất dân dã: ngôi chùa nằm bên một cây da cổ thụ lớn và một giếng nước cổ quanh năm trong vắt. Cây da, giếng nước và mái chùa tạo nên một quần thể kiến trúc - tâm linh đặc trưng của làng quê xứ Nghệ xưa.

Trong tâm thức dân gian, người dân từng truyền tụng câu: "Thánh đền Trìa, Bụt chùa Da" - như một cách khẳng định vị thế linh thiêng của ngôi chùa giữa vùng đất vốn giàu truyền thống cách mạng và văn hóa.

Trước những biến thiên của lịch sử, Chùa Da từng có khuôn viên rộng hàng nghìn mét vuông, kiến trúc ba gian bằng gỗ lim, mái ngói âm dương cổ kính. Tuy nhiên, năm 1964, do hoàn cảnh chiến tranh và điều kiện lịch sử, chùa bị tháo dỡ, nhiều tượng Phật và đồ thờ thất lạc, chỉ còn lại giếng cổ và nền móng xưa như những chứng tích thầm lặng của thời gian. Dẫu vậy, giá trị tâm linh và ký ức lịch sử về Chùa Da chưa bao giờ mất đi trong lòng người dân địa phương.

Không chỉ là nơi gửi gắm niềm tin tâm linh, Chùa Da còn là một "địa chỉ đỏ" gắn liền với phong trào cách mạng Xô viết Nghệ Tĩnh (1930 -1931). Trong những năm tháng cao trào đấu tranh, nơi đây từng là địa điểm hội họp bí mật của Chi bộ Lộc Đa. Tại mái chùa này, những cuộc bàn bạc, vận động quần chúng đã diễn ra, góp phần vào các cuộc biểu tình chống thực dân Pháp đòi quyền sống, quyền tự do.

Một kỷ vật thiêng liêng gắn với Chùa Da là chiếc trống đại. Trong cuộc biểu tình ngày 1/5/1930 tại Bến Thủy, các đảng viên Chi bộ Lộc Đa đã khiêng chiếc trống của chùa đi đánh giữa đoàn người biểu tình. Tiếng trống rền vang giữa quảng trường, hòa cùng khí thế đấu tranh sục sôi của quần chúng, trở thành biểu tượng của tinh thần bất khuất.

Ngày nay, chiếc trống ấy được lưu giữ tại Bảo tàng Xô viết Nghệ Tĩnh - như một minh chứng sống động cho sự gắn kết giữa không gian tôn giáo và phong trào cách mạng trên mảnh đất Nghệ An. Chính sự giao thoa giữa yếu tố tâm linh và truyền thống đấu tranh ấy đã khiến Chùa Da không chỉ là một ngôi chùa thuần túy tôn giáo, mà còn là một phần ký ức cách mạng của vùng đất "địa linh nhân kiệt".

Cuộc hồi sinh và quy hoạch xứng tầm lịch sử - Ngôi chùa duy nhất thờ phụng hơn 500 Liệt sĩ Nhà báo

Sau nhiều năm chỉ còn là phế tích, khát vọng phục dựng Chùa Da luôn đau đáu trong lòng chính quyền và nhân dân địa phương. Bước ngoặt quan trọng đến vào ngày 19/10/2017, khi UBND tỉnh Nghệ An ban hành quyết định cho phép khôi phục, tôn tạo Chùa Âu Lạc (Chùa Da). Dưới sự dẫn dắt của Đại đức Thích Đồng Tuệ và sự đồng thuận của chính quyền, phật tử, ngôi chùa dần được hồi sinh, từng bước ổn định sinh hoạt tôn giáo.

Hiện nay, Chùa Da đang được quy hoạch tổng thể, chuẩn bị khởi công xây dựng quy mô hơn, bài bản hơn, tương xứng với ý nghĩa lịch sử và vai trò đặc biệt của mình. Theo thiết kế, quần thể mới sẽ bao gồm các hạng mục: chính điện, nhà thờ Tổ, tháp, khuôn viên cảnh quan, và đặc biệt là khu tưởng niệm các Liệt sĩ Nhà báo Cách mạng Việt Nam.

Lễ động thổ khởi công xây dựng chùa Da được chính thức thực hiện vào ngày 29 tháng 3 năm 2026. Việc quy hoạch và tiến hành xây dựng không chỉ nhằm mở rộng không gian tâm linh mà còn tạo nên một công trình văn hóa - lịch sử mang tính biểu tượng, gắn kết quá khứ với hiện tại.

Ý nghĩa hơn, khi Chùa Da dành riêng không gian tâm linh thờ phụng hơn 500 Liệt sĩ Nhà báo Cách mạng Việt Nam - những người đã hy sinh khi tác nghiệp, đưa tin trên các chiến trường khốc liệt. Đây là ngôi chùa duy nhất trong cả nước có ban thờ riêng dành cho những người "chiến sĩ cầm bút".

Đến năm 2020, có danh sách 512 liệt sĩ được sưu tầm, xác minh qua nhiều năm với tâm huyết của những người làm báo, trong đó có nhà báo Trần Văn Hiền - nguyên Phó Tổng Biên tập Báo Nghệ An. Từ các chiến trường Quảng Trị, Tây Nguyên, biên giới phía Bắc, đến đất bạn Lào, Campuchia… những mảnh ghép thông tin được chắp nối để hoàn thiện danh sách.

Tại không gian thờ tự, tên tuổi các liệt sĩ được khắc trang trọng. Người đầu tiên hy sinh là nhà báo Trần Kim Xuyến (1947). Sau đó là hàng trăm phóng viên, quay phim, nhiếp ảnh gia đã ngã xuống khi đang làm nhiệm vụ.

Có người hy sinh khi tuổi đời mới đôi mươi. Có người không còn thân nhân. Có người mãi mãi nằm lại nơi rừng sâu, biên giới. Những kỷ vật còn lưu giữ - chiếc bút máy, máy ảnh, mũ tai bèo - không chỉ là hiện vật, mà là chứng tích của một thời lửa đạn, khi ngòi bút trở thành vũ khí.

Nếu người lính cầm súng bảo vệ Tổ quốc, thì người phóng viên chiến trường cầm máy ảnh, cầm bút, ghi lại sự thật giữa mưa bom bão đạn. Họ cũng chiến đấu, cũng đối diện sinh tử, và nhiều người đã không trở về. Việc đặt ban thờ các Liệt sĩ Nhà báo tại Chùa Da không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, mà còn khẳng định vị thế của báo chí cách mạng trong dòng chảy lịch sử dân tộc.

Trong quy hoạch tổng thể sắp khởi công, khu tưởng niệm Liệt sĩ Nhà báo là một hạng mục được đặc biệt quan tâm. Không gian mới được thiết kế theo hướng trang nghiêm, tĩnh lặng, tạo chiều sâu tưởng niệm. Kiến trúc hài hòa với tổng thể chùa, nhưng vẫn có dấu ấn riêng biệt, thể hiện sự trân trọng đối với lực lượng làm báo cách mạng. Khi hoàn thành việc xây dựng công trình Khu tưởng niệm Liệt sĩ Nhà báo, thì đây sẽ là nơi thờ tự thiêng liêng của 539 Liệt sĩ Nhà báo đã hi sinh qua các cuộc chiến bảo vệ Tổ quốc.

Việc đầu tư xây dựng khu tưởng niệm bài bản không chỉ đáp ứng nhu cầu tâm linh của giới báo chí cả nước khi về tri ân, mà còn góp phần giáo dục truyền thống cho thế hệ phóng viên trẻ. Đây sẽ là nơi để mỗi người làm báo, trước khi cầm bút, có thể tự hỏi mình về trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp, và sứ mệnh phụng sự Tổ quốc, nhân dân.

Chùa Da - Nơi giao thoa giữa tâm linh và đạo lý nghề báo

Sự hiện diện của 512 Liệt sĩ Nhà báo tại một ngôi chùa không phải là sự ngẫu nhiên. Đó là sự giao thoa giữa đạo lý dân tộc và truyền thống báo chí cách mạng.

Trong Phật giáo, tinh thần từ bi - vị tha - phụng sự chúng sinh là cốt lõi. Trong báo chí cách mạng, lý tưởng vì nhân dân, vì sự thật, vì độc lập tự do cũng là cốt lõi. Chùa Da vì thế trở thành nơi kết nối hai dòng chảy ấy. Khi những người làm báo hôm nay dâng nén tâm hương trước anh linh đồng nghiệp tiền bối, đó không chỉ là nghi lễ tưởng niệm. Đó là sự tiếp nối một truyền thống. Là lời nhắc nhở rằng nghề báo không chỉ là nghề nghiệp, mà còn là trách nhiệm xã hội.

Có thể thấy rằng, việc quy hoạch, chuẩn bị khởi công xây dựng Chùa Da mang ý nghĩa vượt ra ngoài một công trình tôn giáo thông thường. Đó là sự khẳng định giá trị lịch sử lâu năm của ngôi cổ tự. Là sự tri ân đối với phong trào cách mạng Xô viết Nghệ Tĩnh. Là sự tôn vinh những nhà báo liệt sĩ - lực lượng đặc biệt của cách mạng.

Trong tương lai, khi công trình hoàn thành, Chùa Da không chỉ là điểm đến của phật tử, mà còn là địa chỉ văn hóa - lịch sử của giới báo chí cả nước. Giữa dòng chảy hiện đại, Chùa Da sẽ tiếp tục đứng đó - như một đài tưởng niệm lặng lẽ nhưng đầy sức nặng, nơi ngọn lửa nghề báo được thắp sáng từ ký ức hy sinh của biết bao con người đã ngã xuống.

Và mỗi bước chân hành hương về đây sẽ không chỉ là một chuyến đi tâm linh, mà còn là một hành trình trở về với cội nguồn, với đạo lý, và với trách nhiệm của người cầm bút trước Tổ quốc và nhân dân.