Chuyển đổi số đang định hình diện mạo mới cho nông nghiệp Thanh Hóa

Công nghệ số mở đường cho nông nghiệp hiện đại

Trong bối cảnh nông nghiệp đứng trước yêu cầu ngày càng cao về năng suất, chất lượng, truy xuất nguồn gốc và khả năng cạnh tranh, chuyển đổi số được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp hiện đại. Những năm gần đây, ngành nông nghiệp đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số vào quản lý, sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, tạo ra những chuyển biến tích cực trên nhiều lĩnh vực.

Tại nhiều địa phương, người dân, doanh nghiệp và hợp tác xã đã từng bước tiếp cận các giải pháp công nghệ hiện đại như hệ thống cảm biến đo độ ẩm, nhiệt độ, dinh dưỡng đất; hệ thống tưới tự động; phần mềm quản lý sản xuất trên điện thoại thông minh. Dữ liệu được thu thập và phân tích theo thời gian thực giúp người sản xuất chủ động điều chỉnh lượng nước tưới, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật phù hợp với nhu cầu sinh trưởng của cây trồng, góp phần tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Một trong những dấu ấn rõ nét của quá trình chuyển đổi số là việc ứng dụng thiết bị bay không người lái (drone) trong sản xuất nông nghiệp. So với phương pháp thủ công, drone giúp tăng tốc độ phun thuốc bảo vệ thực vật lên khoảng 30 lần, giảm từ 30 - 50% chi phí sản xuất, đồng thời hạn chế tối đa việc người lao động tiếp xúc trực tiếp với hóa chất.

Cùng với đó, mô hình sản xuất lúa thông minh đang được triển khai tại nhiều địa phương cũng cho thấy hiệu quả rõ rệt. Thông qua hệ thống giám sát tự động và phần mềm quản lý, người dân có thể theo dõi quá trình sinh trưởng của cây lúa ở từng giai đoạn, từ đó đưa ra các giải pháp chăm sóc phù hợp.

Tại HTX nông nghiệp Mai An Tiêm, xã Nga Thắng, công nghệ số đã trở thành một phần trong hoạt động quản lý, sản xuất và kinh doanh. Hệ thống nhà màng được quản lý bằng phần mềm tự động giúp theo dõi nhiệt độ, độ ẩm và điều khiển tưới tiêu từ xa. Không chỉ dừng lại ở sản xuất, các thành viên HTX còn chủ động livestream bán hàng, quảng bá sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử và nền tảng mạng xã hội.

Anh Nguyễn Văn Nam, Giám đốc HTX nông nghiệp Mai An Tiêm cho biết: "Thông qua các lớp tập huấn, chúng tôi hiểu rõ hơn vai trò của công nghệ số trong phát triển sản xuất và mở rộng thị trường. Hiện nay nhiều thành viên đã có thể quản lý sản xuất trên điện thoại thông minh, thực hiện bán hàng trực tuyến, qua đó tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất và mở rộng thị trường tiêu thụ".

Quan sát thực tế cho thấy, các thành viên HTX được hướng dẫn sử dụng nhật ký sản xuất điện tử, áp dụng hệ thống tưới tự động, thiết bị cảm biến đo độ ẩm đất và mã QR truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Những công cụ tưởng chừng xa lạ trước đây nay đã trở thành phương tiện giúp người sản xuất chủ động tiếp cận khách hàng, nâng cao giá trị và uy tín của nông sản.

Không chỉ trong lĩnh vực trồng trọt, chuyển đổi số còn được ứng dụng ngày càng hiệu quả trong chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản. Nhiều trang trại đã đầu tư hệ thống cảm biến theo dõi nhiệt độ, độ ẩm chuồng nuôi; hệ thống cấp nước và cho ăn tự động, giúp kiểm soát tốt quy trình sản xuất, giảm lao động thủ công, nâng cao năng suất và hạn chế nguy cơ phát sinh dịch bệnh.

Đến nay, toàn tỉnh đã có 8.322 hệ thống thiết bị công nghệ phục vụ sản xuất nông nghiệp. Trong đó có 3.234 hệ thống tưới nước tiết kiệm; 923 hệ thống chiếu sáng tiết kiệm điện cho cây trồng; 953 hệ thống chiếu sáng phục vụ nuôi trồng thủy sản; 1.755 hệ thống cấp nước và thức ăn chăn nuôi tự động; 1.453 hệ thống sưởi ấm và làm mát chuồng trại cùng nhiều dây chuyền sản xuất hiện đại khác.

Song song với sản xuất, chuyển đổi số cũng đang mở ra những không gian phát triển mới cho tiêu thụ nông sản. Nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã đã đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, kết hợp quảng bá qua mạng xã hội, livestream và các nền tảng bán hàng trực tuyến. Nhờ đó, nông sản Thanh Hóa có thêm cơ hội tiếp cận người tiêu dùng trong và ngoài nước, từng bước nâng cao giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Gỡ những "điểm nghẽn" trên hành trình số hóa nông nghiệp

Dù đạt được những kết quả tích cực, quá trình chuyển đổi số trong nông nghiệp vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức cần sớm được tháo gỡ.

Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún. Phần lớn diện tích đất nông nghiệp vẫn do các hộ gia đình quản lý với quy mô nhỏ và phân tán, gây khó khăn cho việc đầu tư đồng bộ các hệ thống công nghệ, cơ giới hóa và tự động hóa.

Ông Nguyễn Hữu Long, Phó Giám đốc Công ty TNHH Thương mại Lựu Sướng, xã Hà Long, cho rằng sản xuất nhỏ lẻ đang là trở ngại lớn đối với quá trình chuyển đổi số. Khi diện tích sản xuất manh mún, việc triển khai các mô hình công nghệ cao và tự động hóa đồng bộ gặp nhiều khó khăn, đồng thời làm gia tăng chi phí đầu tư.

Bên cạnh đó, hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp ở một số địa phương vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Hệ thống giao thông nội đồng, thủy lợi và điện phục vụ sản xuất còn hạn chế. Trong khi đó, các mô hình nhà màng, nhà lưới, hệ thống cảm biến, thiết bị bay không người lái hay phần mềm quản lý sản xuất đều đòi hỏi nguồn vốn đầu tư ban đầu khá lớn, vượt quá khả năng của nhiều hộ nông dân và hợp tác xã.

Ngoài ra, trình độ tiếp cận và ứng dụng công nghệ của một bộ phận người dân còn hạn chế, khiến hiệu quả chuyển đổi số chưa đồng đều giữa các địa phương cũng như giữa các nhóm đối tượng sản xuất.

Theo ông Nguyễn Hoài Nam, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, chuyển đổi số không chỉ là việc trang bị thêm máy móc hay phần mềm mà là quá trình thay đổi toàn diện tư duy sản xuất, quản lý và tiêu thụ sản phẩm. Để chuyển đổi số thực sự đi vào chiều sâu, cần sự tham gia đồng bộ của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân.

Hiện ngành nông nghiệp đang tích cực xây dựng cơ sở dữ liệu ngành, đẩy mạnh số hóa quy trình quản lý nhà nước, hỗ trợ doanh nghiệp và hợp tác xã tiếp cận các giải pháp công nghệ mới; đồng thời tăng cường đào tạo kỹ năng số cho nông dân, thúc đẩy liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị và thu hút nguồn lực đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao.

Từ những cánh đồng được quản lý bằng dữ liệu đến những sản phẩm nông nghiệp được kết nối với thị trường qua môi trường số, chuyển đổi số đang từng bước định hình diện mạo mới cho nông nghiệp Thanh Hóa. Hành trình ấy không chỉ là câu chuyện ứng dụng công nghệ, mà còn là quá trình chuyển đổi tư duy sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp trong giai đoạn mới. Khi những "điểm nghẽn" về hạ tầng, vốn và quy mô sản xuất được tháo gỡ, công nghệ sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy ngành nông nghiệp phát triển theo hướng hiện đại, nâng cao giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh Thanh Hóa cần huy động các nguồn lực đầu tư, phát huy vai trò của doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác và đẩy mạnh tích tụ đất đai để phát triển những vùng nông nghiệp công nghệ cao quy mô lớn.

Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số để phát triển các chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ và xuất khẩu; tập trung xây dựng thương hiệu nông sản mạnh nhằm tạo ra giá trị gia tăng cao, đáp ứng tốt nhất yêu cầu của người tiêu dùng trong nước và quốc tế.