Có 8 công ty chứng khoán đăng ký làm thành viên lưu ký carbon

Tại Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026 với chủ đề “Từ chính sách đến hành động”, bà Tạ Thanh Bình, Tổng Giám đốc Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), cho biết việc tổ chức và vận hành thị trường carbon đang được triển khai sau khi Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon được ban hành.

VSDC đã phối hợp với Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) triển khai các nhiệm vụ liên quan đến hệ thống lưu ký. Đến nay, 8 công ty chứng khoán đã đăng ký trở thành thành viên lưu ký. Hệ thống đã mở 20 tài khoản cho các tổ chức tham gia thị trường, trong đó có 14 tổ chức trong nước và 6 tổ chức nước ngoài.

Tính đến ngày 11/5, hệ thống ghi nhận 4.510 tấn hạn ngạch carbon được lưu ký.

Theo quy định tại Nghị định 29/2026/NĐ-CP, mỗi chủ thể tham gia thị trường được mở một tài khoản lưu ký tại một thành viên lưu ký. Với lượng hạn ngạch chưa có nhu cầu giao dịch, doanh nghiệp chưa bắt buộc phải đưa vào hệ thống lưu ký của VSDC.

Tuy nhiên, khi muốn giao dịch, hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon phải được ký gửi vào hệ thống lưu ký trước khi nhà đầu tư có thể đặt lệnh vào ngày giao dịch tiếp theo. VSDC và các thành viên lưu ký sẽ định kỳ đối chiếu số dư để bảo đảm số lượng hạn ngạch, tín chỉ được quản lý chính xác và thống nhất.

Thông tin tại diễn đàn cho biết, hệ thống đăng ký quốc gia hiện ghi nhận 92 tổ chức đăng ký tham gia thị trường carbon. Các tổ chức này chủ yếu hoạt động trong ba lĩnh vực phát thải lớn là thép, xi măng và nhiệt điện - những ngành thuộc diện được phân bổ hạn ngạch khí nhà kính.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc hình thành thị trường mới chỉ là bước đầu. Một vấn đề đáng chú ý là nhiều doanh nghiệp đã thực hiện các giải pháp tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải nhưng chưa nhận diện được liệu những kết quả này có thể phát triển thành tín chỉ carbon hay không.

Bà Phạm Liên Anh, Trưởng Chương trình Tư vấn cải cách và Nghiên cứu kinh tế Việt Nam, Lào, Campuchia của Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC), cho biết đây là vấn đề được ghi nhận qua khảo sát do IFC phối hợp với Cục Biến đổi khí hậu thực hiện năm 2025 tại một số ngành có tiềm năng tạo tín chỉ carbon ở Việt Nam.

Theo bà, nhiều doanh nghiệp đã triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng hoặc giảm phát thải trong quá trình sản xuất. Tuy nhiên, họ chưa biết cách gắn những kết quả này với việc phát triển dự án tín chỉ carbon. Vì vậy, cơ hội chuyển phần phát thải được cắt giảm thành một nguồn doanh thu bổ sung vẫn chưa được khai thác đầy đủ.

Bà Liên Anh cho rằng để tham gia thị trường carbon, bước đầu tiên doanh nghiệp cần làm là xác định lượng phát thải, xác định nguồn phát thải chính và có khả năng đo lường, giám sát, báo cáo, thẩm định (MRV) các số liệu liên quan.

Kết quả khảo sát cho thấy năng lực MRV của nhiều doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế, trong khi việc triển khai và số hóa dữ liệu phát thải mới ở giai đoạn đầu.

Sau khi xác định và đo lường được lượng phát thải, doanh nghiệp cần tiếp tục đánh giá giải pháp hoặc dự án nào có khả năng tạo ra mức giảm phát thải đủ điều kiện để phát triển thành tín chỉ carbon.

Một vấn đề khác cũng cần được tính toán ngay từ đầu là tín chỉ được tạo ra sẽ hướng tới thị trường nào: thị trường tự nguyện, thị trường tuân thủ, thị trường trong nước hay thị trường chuyển giao quốc tế theo Điều 6.2 của Thỏa thuận Paris.

Bà Liên Anh cho biết Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đang phối hợp với IFC chuẩn bị sổ tay hướng dẫn nhằm cung cấp những chỉ dẫn thực tiễn, giúp doanh nghiệp từng bước xây dựng các dự án carbon.

Theo ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, sự phát triển của các dự án carbon cũng kéo theo nhu cầu đối với các tổ chức thẩm định.

Hiện có khoảng 30 tổ chức đáp ứng yêu cầu về chứng nhận, xác nhận giá trị sử dụng theo quy định. Đây là một mắt xích quan trọng trong thị trường carbon, bởi lượng phát thải được cắt giảm phải được đo lường, thẩm định và chứng nhận trước khi có thể trở thành tín chỉ để giao dịch trên thị trường.

Như vậy, cùng với việc hoàn thiện sàn giao dịch và hệ thống lưu ký, thị trường carbon Việt Nam còn cần giải quyết bài toán ở phía doanh nghiệp, từ đo lường phát thải, xây dựng hệ thống MRV, xác định dự án giảm phát thải đến thẩm định và chứng nhận tín chỉ. Đây sẽ là những điều kiện quan trọng để biến các hoạt động giảm phát thải từ mục tiêu môi trường thành tài sản có thể giao dịch và tạo thêm nguồn thu cho doanh nghiệp.