Cơ hội và trách nhiệm của giáo dục đại học trước sự phát triển mạnh mẽ của AI

Tại hội thảo này, gần 400 đại biểu là lãnh đạo các trường đại học, chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các tổ chức giáo dục quốc tế đã cùng bàn thảo về vấn đề giáo dục đại học trước yêu cầu đổi mới để thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của xã hội và nền kinh tế tri thức trong kỷ nguyên toàn cầu hóa và chuyển đổi số.

Nhiều tham luận, ý kiến tại hội thảo cho thấy, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật và công nghệ số đã và đang làm thay đổi sâu sắc cách thức con người học tập, làm việc và tương tác. Trước bối cảnh đó, giáo dục đại học không chỉ đóng vai trò đào tạo nguồn nhân lực mà còn trở thành một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Trong giai đoạn hiện nay, Nhà nước ta đang có những chủ trương sâu rộng thể hiện sự quan tâm đến chất lượng đào tạo cũng như năng lực đổi mới sáng tạo của các cơ sở giáo dục đại học. Việt Nam đang đẩy mạnh mô hình phát triển dựa trên tri thức, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao, lấy con người làm trung tâm, chủ thể và động lực phát triển. Những định hướng này được cụ thể hóa tại Nghị quyết số 57-NQ/TW về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, hướng tới xây dựng nền giáo dục mở, hiện đại, công bằng và hội nhập quốc tế.

Việt Nam đang có nhiều chính sách thúc đẩy tự chủ đại học, khuyến khích nghiên cứu, chuyển giao tri thức và hợp tác giữa nhà trường với doanh nghiệp, Nhà nước và cộng đồng. Cùng với đó, sự chuyển dịch từ mô hình "đào tạo truyền thống" - vốn chú trọng kiến thức lý thuyết, sang mô hình "giáo dục khai phóng và sáng tạo" - nhấn mạnh đến tư duy phản biện, năng lực giải quyết vấn đề, kỹ năng liên ngành và khả năng thích ứng, đang định hình lại phương thức tổ chức dạy và học trong các trường đại học.

Trước những yêu cầu mới, các cơ sở giáo dục đại học đang dần trở thành trung tâm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nơi nuôi dưỡng tinh thần khởi nghiệp, phát triển các ý tưởng sáng tạo, kết nối nghiên cứu với thực tiễn và đóng góp thiết thực vào sự phát triển bền vững của quốc gia.

Trong khuôn khổ Hội thảo Giáo dục trực tuyến toàn cầu 2026 (Global MOOC and Online Education Conference - GMC 2026) tại Đại học Quốc gia Hà Nội, phiên thảo luận bàn tròn do PGS.TS Nghiêm Xuân Huy, Viện trưởng Viện Quản lý chất lượng và Khảo thí, Đại học Quốc gia Hà Nội điều phối, với sự tham gia của các chuyên gia đến từ Australia, châu Phi và Hoa Kỳ, tập trung trao đổi về những cơ hội và trách nhiệm của giáo dục đại học trước sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo.

Một trong những vấn đề trọng tâm được đặt ra là xác định ranh giới giữa các nhiệm vụ có thể giao cho AI và những giá trị cốt lõi mà đại học cần tiếp tục gìn giữ, phát huy. Theo đó, AI có thể hỗ trợ truyền đạt kiến thức, xử lý thông tin và cá nhân hóa học tập, nhưng không thể thay thế vai trò của nhà giáo trong phát triển tư duy độc lập, năng lực phản biện, trí tuệ cảm xúc và các giá trị nhân văn cho người học.

Các ý kiến cũng đặt ra yêu cầu đổi mới phương pháp giảng dạy, kiểm tra, đánh giá và tái định hình vai trò của giảng viên trong môi trường giáo dục tích hợp AI, hướng tới phát huy thế mạnh của công nghệ nhưng vẫn bảo đảm con người giữ vai trò chủ thể của quá trình giáo dục.

Phiên thảo luận của PGS.TS Nghiêm Xuân Huy cũng đã tập trung làm rõ những cơ hội và trách nhiệm của giáo dục đại học trước sự phát triển mạnh mẽ của AI, đặc biệt là việc xác định ranh giới giữa những nhiệm vụ có thể giao cho công nghệ và những giá trị cốt lõi mà đại học cần tiếp tục gìn giữ.

Các ý kiến cho rằng AI có thể hỗ trợ truyền đạt kiến thức, xử lý thông tin và cá nhân hóa học tập, song giáo dục đại học vẫn phải chú trọng phát triển tư duy độc lập, năng lực phản biện, trí tuệ cảm xúc và những giá trị nhân văn. Từ đó, các chuyên gia đặt ra yêu cầu đổi mới phương pháp giảng dạy, kiểm tra, đánh giá và tái định hình vai trò của giảng viên, hướng tới mô hình giáo dục trong đó AI hỗ trợ nâng cao chất lượng học tập nhưng con người vẫn giữ vai trò chủ thể.

Từ các báo cáo, sáng kiến và những vấn đề được trao đổi tại hội thảo, GMC 2026 mở ra cơ hội tăng cường kết nối giữa các trường đại học, tổ chức giáo dục và chuyên gia quốc tế trong phát triển học liệu mở, chia sẻ tài nguyên giáo dục số, triển khai chương trình đồng giảng dạy, nghiên cứu chung và ứng dụng AI có trách nhiệm. Những hướng hợp tác này góp phần thúc đẩy chia sẻ tri thức, nguồn lực và kinh nghiệm giữa các cơ sở giáo dục, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận những chương trình đào tạo chất lượng cao cho người học ở các quốc gia và khu vực khác nhau.

Đại học Quốc gia Hà Nội hiện nay đặc biệt coi trọng ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI), triển khai mô hình blended learning và tích hợp AI vào hệ thống giảng dạy, đánh giá, cá nhân hóa lộ trình học tập. Đặc biệt, AI hỗ trợ phát triển năng lực tối đa cho sinh viên tài năng và khuyến khích họ sớm tham gia nghiên cứu khoa học. Bên cạnh việc trang bị kỹ năng mềm và ngoại ngữ, nhà trường thúc đẩy giảng dạy AI nhằm xây dựng năng lực số cốt lõi, giúp sinh viên hội nhập quốc tế hiệu quả sau khi tốt nghiệp.

Tại phiên bế mạc Hội thảo Giáo dục trực tuyến toàn cầu 2026, PGS.TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh, trong bối cảnh AI đang làm thay đổi sâu sắc phương thức dạy và học, giáo dục cần tiếp tục gìn giữ những giá trị cốt lõi của quá trình học tập, đặc biệt là sự nỗ lực tư duy, khả năng kết nối xã hội và tính tự chủ của người học.

Theo PGS.TS Trần Thành Nam, công nghệ cần hỗ trợ người học chủ động khám phá, phát triển năng lực nhận thức thay vì thay thế quá trình tư duy; đồng thời, hiệu quả giáo dục số phải được đánh giá thông qua sự tiến bộ thực chất của người học, không chỉ dựa trên các chỉ số sử dụng công nghệ.

Trong xu thế hiện nay, giáo dục đại học tại Việt Nam đang có cơ hội chuyển đổi mạnh mẽ trước sự phát triển mạnh mẽ của AI. Tuy nhiên, cùng với đó là trách nhiệm. Yêu cầu ứng dụng AI có trách nhiệm, an toàn, minh bạch, nhân văn là yêu cầu tiên quyết. Các đại học cần hoàn thiện các chuẩn mực sử dụng AI trong giảng dạy, nghiên cứu, đánh giá học thuật, bảo vệ dữ liệu và quyền lợi của giáo viên, người học.

Ngoài ra, cần đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong chuyển đổi giáo dục đại học, phát triển học liệu mở, mô hình học tập thông minh và nghiên cứu các sản phẩm AI phục vụ giáo dục. Đồng thời, cần đưa ra nhiều giải pháp có tính đột phá cho chuyển đổi giáo dục trong thời đại AI, tập trung cho nhiệm vụ đưa Việt Nam trở thành trung tâm giáo dục, đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực và thế giới.