Công cụ định giá carbon ngày càng được mở rộng trên toàn cầu

Theo Báo cáo State and Trends of Carbon Pricing 2026 của Ngân hàng Thế giới (World Bank), tính đến ngày 1/4/2026, các cơ chế định giá carbon trực tiếp hiện bao phủ 29% lượng khí thải nhà kính (GHG) toàn cầu. Trong vòng 10 năm, số quốc gia và vùng lãnh thổ triển khai các cơ chế định giá carbon theo hình thức tuân thủ đã tăng từ 58 lên 87. Trong đó, số hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải (ETS) tăng hơn gấp đôi, từ 19 lên 40 hệ thống, còn số quốc gia áp dụng thuế carbon tăng từ 21 lên 47.

Riêng năm 2025, tổng doanh thu từ các cơ chế này đạt khoảng 107 tỷ USD, tăng 2% so với năm trước, cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của thị trường carbon trong tiến trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp.

Các khoản doanh thu này đến từ hai nguồn chính: Hệ thống ETS đã tạo ra hơn 80 tỷ USD và thuế carbon đã thu về khoảng 27 tỷ USD.  

Điều quan trọng là báo cáo khẳng định doanh thu từ định giá carbon đã duy trì ở mức trên 100 tỷ USD mỗi năm tính theo giá trị thực kể từ năm 2021. Điều này cho thấy định giá carbon hiện là một công cụ tài chính ổn định, chứ không chỉ là một công cụ chính sách khí hậu.

Việc sử dụng các khoản thu này khác nhau tùy theo từng quốc gia. Một số chính phủ tái sử dụng quỹ cho các hộ gia đình hoặc doanh nghiệp. Những chính phủ khác hướng nguồn thu vào đầu tư khí hậu, phát triển năng lượng sạch hoặc ngân sách chung. Báo cáo không đưa ra một mô hình toàn cầu duy nhất nhưng cho thấy việc sử dụng nguồn thu đang trở thành một đặc điểm quan trọng của các hệ thống định giá carbon.

Trong 12 tháng qua, 5 công cụ cấp quốc gia mới đã được bổ sung. Chúng bao gồm CCTS của Ấn Độ, GX-ETS của Nhật Bản, ETS của Việt Nam, và thuế carbon ở Mauritania và Serbia. Những công cụ bổ sung này cho thấy việc định giá carbon đang lan rộng từ các nền kinh tế phát triển sang các khu vực mới nổi và đang phát triển.

Báo cáo cho biết, nếu các chính sách hiện hành được thực hiện đầy đủ, phạm vi bao phủ toàn cầu có thể đạt gần một phần ba tổng lượng khí thải toàn cầu vào năm 2030. Điều này cho thấy sự tăng trưởng liên tục, nhưng tiến độ phụ thuộc vào các chính sách quốc gia và tốc độ thực hiện chúng.

Về giá, giá carbon đã tăng đều đặn trong thập kỷ qua. Báo cáo cho thấy, giá carbon trung bình đã tăng gấp đôi. Từ 10 USD/tấn CO2 năm 2016 đã tăng lên gần 21 USD/tấn vào năm 2026. Sự gia tăng dài hạn này phản ánh việc áp dụng rộng rãi hơn và việc thắt chặt dần các khuôn khổ chính sách khí hậu.

Trong năm 2025, giá cả cũng tăng lên. Giá carbon trung bình đã tăng hơn 7% kể từ tháng 4 năm 2025, cho thấy đà tăng trưởng tiếp tục diễn ra ở một số khu vực pháp lý.

Tuy nhiên, giá tín chỉ carbon khác nhau tùy thuộc vào loại, điều kiện và chất lượng.

Từ tháng 9/2025 đến nay, các tín chỉ đủ điều kiện theo chương trình CORSIA (Chương trình Bù đắp và Giảm thiểu Carbon) được giao dịch với giá từ 15 đến 22 USD/tấn CO2, trở thành một trong những loại tín chỉ có giá cao nhất trên thị trường. Ngược lại, hầu hết các loại tín chỉ khác được giao dịch với giá từ 1 đến 14 USD/tấn.

Tuy nhiên, các quốc gia khác nhau lại áp dụng những chính sách khác nhau. Một số nước đã tăng giá đáng kể, trong khi những nước khác lại giảm hoặc tạm dừng việc tăng giá. Như Singapore đã tăng thuế carbon lên 80% vào năm 2026. Nam Phi tăng thuế carbon lên 31%. Canada lại giảm phí carbon xuống bằng 0% kể từ ngày 1/4/2025.

Khoảng cách này phản ánh sự khác biệt lớn về chất lượng và giá trị. Báo cáo cho thấy các khoản tín dụng có xếp hạng tốt hơn và nhãn chứng nhận uy tín thường được định giá cao hơn. Điều này có nghĩa là người mua sẵn sàng trả nhiều tiền hơn cho các sản phẩm chất lượng cao hơn.

Những khác biệt này cho thấy thị trường tín chỉ carbon không thống nhất. Thay vào đó, nó được phân chia thành nhiều bậc giá khác nhau, tùy thuộc vào độ tin cậy, quy tắc sử dụng và điều kiện nhu cầu. Sự phân mảnh này vẫn là một trong những đặc điểm cấu trúc chính của thị trường vào năm 2026.

Báo cáo năm 2026 của Ngân hàng Thế giới cho thấy việc định giá carbon đang ngày càng mở rộng về phạm vi, doanh thu và sự tham gia của thị trường. Gần 1/3 lượng khí thải toàn cầu hiện nay được điều chỉnh bởi các hệ thống định giá trực tiếp và đạt doanh thu hàng năm.