Cước container dự báo tăng sốc do xung đột ở Trung Đông

Theo thông tin của Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), căng thẳng quân sự giữa Mỹ và Iran đang tạo ra biến động mạnh đối với tuyến vận tải hàng hóa Á - Âu. các "ông lớn" trong ngành vận tải container như CMA CGM, Maersk và Hapag-Lloyd đều đồng loạt thông báo chuyển hướng tàu đi vòng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi) để tránh vùng chiến sự, trong khi MSC tạm thời ngừng nhận đặt chỗ (booking) đến Trung Đông. Việc phải thay đổi hải trình vòng qua Nam Phi khiến thời gian vận chuyển hàng hóa giữa châu Á và châu Âu bị kéo dài thêm từ 10 đến 14 ngày.

Những động thái của các hãng tàu kéo theo hàng loạt chi phí gia tăng như phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh, phụ phí bảo hiểm bổ sung, chi phí nhiên liệu, phí chờ cảng và nguy cơ phát sinh các khoản phụ phí khẩn cấp khác.

Hệ lụy tất yếu của sự chuyển hướng này là sự bùng nổ về chi phí logistics. Theo đánh giá từ Văn phòng Ban IV, giá cước container dự báo có thể tăng mạnh gấp 2 - 3 lần mức bình thường, vượt mốc 5.000 USD/container 40 feet, lặp lại kịch bản của giai đoạn 2024 - 2025. Đồng thời, các đơn vị bảo hiểm rủi ro chiến tranh đang rà soát và tăng phí nhanh chóng đối với các tàu hoạt động tại khu vực vùng Vịnh. 

Thêm vào đó, nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu mỏ đã đẩy giá dầu thô Brent tăng vọt lên mức 72,87 USD/thùng, kéo theo sự gia tăng của phụ phí nhiên liệu trong cả vận tải biển và hàng không.

Đối với các doanh nghiệp Việt Nam, cuộc chiến tại Trung Đông có nguy cơ tác động mạnh vào lợi nhuận và sức cạnh tranh.

Ngay khi căng thẳng nổ ra, các hãng tàu ngoại đã đồng loạt tăng phụ phí xếp dỡ cùng nhiều loại phí dịch vụ với mức tăng dao động từ 10 - 20%, theo ghi nhận của Hiệp hội Đại lý, môi giới và dịch vụ hàng hải Việt Nam (VISABA).

Sự gia tăng đột ngột này ảnh hưởng trực tiếp tới hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế, đặc biệt là với các ngành chủ lực như nông sản, dệt may và da giày. Do thiếu quy định pháp lý ràng buộc đủ mạnh đối với các hãng tàu ngoại, doanh nghiệp Việt Nam luôn rơi vào thế yếu khi đàm phán cước phí, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu.

Bên cạnh đó, thời gian vận chuyển kéo dài do tàu phải đi vòng qua mũi Hảo Vọng đang tạo ra áp lực cực lớn lên các chuỗi cung ứng just-in-time (một phương pháp quản lý sản xuất và cung ứng hàng hóa dựa trên việc sản xuất đúng sản phẩm, đúng số lượng và đúng thời điểm cần thiết) của ngành linh kiện ô tô và điện tử. 

Đặc biệt, nhóm hàng nông sản nhạy cảm vốn là thế mạnh của Việt Nam như trái cây tươi và thủy sản đang đối mặt với rủi ro sụt giảm chất lượng trầm trọng do thời gian vận chuyển trên biển quá lâu, đồng thời làm phát sinh chi phí bảo quản khổng lồ, theo đánh giá của Ban IV.

Ngoài đường biển, tuyến vận tải hàng hóa đường hàng không sang các nước vùng Vịnh cũng bị ảnh hưởng nặng nề do nhiều quốc gia Trung Đông hạn chế hoặc đóng cửa không phận, buộc các chuyến bay phải chuyển hướng, kéo dài thời gian và đội chi phí. 

Ngoài ra, phí bảo hiểm hàng hải dự kiến tăng rất mạnh, bảo hiểm thân tàu tại vùng Vịnh có thể tăng 25%-50% trong ngắn hạn, thậm chí cao hơn nếu tàu thương mại bị tấn công trực tiếp và khả năng eo biển Hormuz bị phong tỏa.

Trước những biến động bất lợi này, Ban IV nhấn mạnh các doanh nghiệp cần theo dõi sát sao phản ứng của các hãng tàu lớn để có đánh giá tình hình chuẩn xác nhất.