Đánh thức nguồn lực văn hóa, khơi mở động lực tăng trưởng cho xứ Thanh

Địa phương
07:25 AM 22/11/2026

Từ những trầm tích lịch sử hàng nghìn năm đến bản sắc văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ, Thanh Hóa sở hữu nguồn lực nội sinh giàu giá trị. Trong không gian phát triển mới, khi văn hóa không chỉ được nhìn nhận như di sản cần bảo tồn mà còn là chất liệu để sáng tạo, phát triển du lịch, dịch vụ và xây dựng thương hiệu địa phương, việc khơi thông nguồn lực ấy đang mở ra một hướng đi quan trọng, góp phần tạo động lực cho tăng trưởng nhanh và bền vững.

Đánh thức nguồn lực từ chiều sâu văn hóa

Có những giá trị làm nên tầm vóc của một vùng đất không thể đo đếm bằng quy mô kinh tế hay những con số tăng trưởng. Đó là chiều sâu lịch sử, bản sắc văn hóa, cốt cách con người và những di sản được trao truyền qua nhiều thế hệ. Với Thanh Hóa, những giá trị ấy kết tinh trong từng di tích, lễ hội, làn điệu dân ca, nghề truyền thống và phong tục của mỗi cộng đồng dân cư, tạo nên một không gian văn hóa đa dạng, giàu bản sắc.

Đánh thức nguồn lực văn hóa, khơi mở động lực tăng trưởng cho xứ Thanh- Ảnh 1.

Thái miếu nhà Hậu Lê toạ lạc trên diện tích hơn 4.200 m2 ở phường Đông Vệ, TP Thanh Hoá nơi lưu thờ 27 vị là Hoàng đế, Hoàng Thái Hậu cùng các vương công nhà Hậu Lê

Từ Thành Nhà Hồ - công trình kiến trúc đá độc đáo được UNESCO ghi danh Di sản văn hóa thế giới; Khu Di tích lịch sử Lam Kinh gắn với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và vương triều Hậu Lê; đến đền Bà Triệu, đền thờ Lê Hoàn cùng hệ thống di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh và lễ hội truyền thống, mỗi di sản đều mang trong mình những câu chuyện về lịch sử, con người và sức sống của vùng đất xứ Thanh. Đó không đơn thuần là những dấu tích của quá khứ, mà còn là những giá trị tạo nên chiều sâu, sức hấp dẫn và bản sắc riêng của địa phương.

Cùng với di sản vật thể, Thanh Hóa còn là nơi hội tụ kho tàng văn hóa phi vật thể phong phú. Những trò diễn dân gian Xuân Phả, dân ca Đông Anh, các làn điệu dân ca, dân vũ của đồng bào Thái, Mường, Dao, Mông; nghề dệt thổ cẩm, nghề làm chiếu cói cùng phong tục, tập quán được gìn giữ qua nhiều thế hệ... vừa phản ánh đời sống tinh thần, vừa thể hiện sức sáng tạo và khả năng thích ứng của cộng đồng trong dòng chảy thời gian.

Chính sự đa dạng ấy tạo nên một lợi thế khác biệt cho Thanh Hóa. Bởi trong xu thế phát triển hiện nay, sức hấp dẫn của một địa phương không chỉ được tạo dựng từ cảnh quan hay hạ tầng, mà còn đến từ những giá trị văn hóa độc đáo, không thể sao chép. Một di sản có thể trở thành điểm đến; một lễ hội có thể tạo nên sản phẩm du lịch đặc trưng; một làn điệu dân ca có thể được làm mới trong các chương trình nghệ thuật; một nghề truyền thống có thể phát triển thành những sản phẩm mang dấu ấn địa phương.

Khi được tổ chức khai thác bài bản, văn hóa không chỉ dừng lại ở giá trị tinh thần mà còn có khả năng tạo ra giá trị kinh tế, mở rộng không gian phát triển cho du lịch, dịch vụ, thủ công mỹ nghệ và các hoạt động sáng tạo. Quan trọng hơn, quá trình ấy tạo thêm cơ hội việc làm, thu nhập cho người dân, đồng thời đưa cộng đồng trở thành chủ thể gìn giữ và phát huy những giá trị mà chính họ đã tạo dựng, trao truyền.

Nhận thức rõ vai trò đó, ngày 4/7/2024, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành Nghị quyết số 17-NQ/TU về tiếp tục xây dựng, phát triển văn hóa và con người Thanh Hóa trong thời kỳ mới. Nghị quyết xác định văn hóa và con người là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh, động lực quan trọng thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững; đồng thời đặt ra yêu cầu phát triển văn hóa ngang tầm với kinh tế, chính trị, xã hội.

Điểm đáng chú ý trong định hướng này là sự thay đổi về nhận thức và cách tiếp cận. Văn hóa không còn chỉ được đặt trong phạm vi bảo tồn những giá trị đã có, mà cần được nhìn nhận như một nguồn lực có khả năng tham gia trực tiếp vào quá trình phát triển. Bảo tồn vì thế không phải để di sản đứng yên trong quá khứ, mà để những giá trị lịch sử, văn hóa tiếp tục hiện diện, được trao truyền, sáng tạo và phát huy trong đời sống đương đại.

Cụ thể hóa nghị quyết, UBND tỉnh ban hành Chương trình hành động số 172/CTr-UBND ngày 8/8/2024, xác định nhiệm vụ, giải pháp và trách nhiệm của các ngành, địa phương. Cùng với đó, các kế hoạch, chương trình phát triển văn hóa giai đoạn 2026-2030 tiếp tục đặt ra những nhiệm vụ thiết thực, từ xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, nâng cao chất lượng thiết chế văn hóa cơ sở đến bảo tồn di sản, phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy chuyển đổi số.

Đây là những nền tảng quan trọng để các giá trị văn hóa từng bước được kết nối với các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, tạo điều kiện khai thác hiệu quả hơn nguồn lực đặc thù của địa phương.

Đánh thức nguồn lực văn hóa, khơi mở động lực tăng trưởng cho xứ Thanh- Ảnh 2.

Đền thờ Bà Triệu nằm gần quốc lộ 1A, ngay dưới chân núi Gai ở thôn Phú Điền, xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc. Năm 2023, lễ hội đền Bà Triệu được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Từ bản sắc di sản đến giá trị thương hiệu địa phương

Một nguồn lực chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi được đánh thức bằng những cách làm cụ thể. Với văn hóa, điều đó không chỉ nằm ở việc tổ chức lễ hội, trùng tu di tích hay duy trì các hoạt động bảo tồn, mà còn ở khả năng tạo ra những sản phẩm có sức hấp dẫn, đưa giá trị di sản đến gần hơn với công chúng và thị trường.

Năm 2026, Thanh Hóa lựa chọn 100 sự kiện văn hóa, thể thao và du lịch nổi bật trong số hơn 220 sự kiện do các địa phương, đơn vị đăng ký, gồm 63 sự kiện văn hóa, 18 sự kiện thể thao và 19 sự kiện du lịch. Từ Lễ hội Lam Kinh, Lễ hội đền Bà Triệu, Lễ hội Mường Khô, Lễ hội Mường Xia đến các chương trình nghệ thuật, hoạt động thể thao và lễ hội du lịch biển, mỗi sự kiện mang một sắc thái riêng, góp phần giới thiệu những nét đặc trưng của từng vùng đất.

Việc lựa chọn và tổ chức các sự kiện trải dài trong năm cho thấy định hướng khai thác văn hóa gắn với phát triển du lịch, từng bước tạo thêm sản phẩm và trải nghiệm, thay vì chỉ tập trung vào một số thời điểm cao điểm. Thông điệp "Du lịch Thanh Hóa - Hương sắc bốn mùa" cũng thể hiện mong muốn đưa vẻ đẹp văn hóa, thiên nhiên và con người xứ Thanh trở thành sức hút thường xuyên đối với du khách.

Ở góc độ phát triển thị trường, mỗi sự kiện văn hóa không đơn thuần là một hoạt động quảng bá, mà còn là cơ hội giới thiệu bản sắc địa phương, kết nối các trải nghiệm và gia tăng sức hấp dẫn cho điểm đến. Khi những giá trị văn hóa được kể bằng ngôn ngữ gần gũi, được thể hiện qua các hoạt động trải nghiệm và sản phẩm sáng tạo, di sản sẽ có thêm cơ hội tiếp cận nhiều nhóm công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Thực tế, hướng tiếp cận này đang được thể hiện qua những hoạt động cụ thể tại các di tích trọng điểm của tỉnh. Nhân Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, Ban Quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa đã tổ chức chuỗi hoạt động chào mừng, trong đó có triển lãm ảnh "Thành Nhà Hồ - Khoảnh khắc di sản"; cuộc thi Rung chuông vàng "Lam Kinh và Vương triều Hậu Lê"; tổng kết, trao giải cuộc thi video ngắn "Em là hướng dẫn viên di tích quê em"...

Điểm đáng chú ý là di sản được tiếp cận bằng nhiều hình thức khác nhau, từ trưng bày, giới thiệu hình ảnh đến các hoạt động tìm hiểu lịch sử và sáng tạo nội dung. Qua đó, những giá trị vốn được lưu giữ trong không gian di tích có thêm cơ hội bước vào đời sống, trở nên gần gũi và sinh động hơn trong cảm nhận của công chúng.

Ông Nguyễn Bá Linh, Giám đốc Ban Quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh, cho biết: "Thông qua các hoạt động nhân ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, chúng tôi mong muốn giúp công chúng cảm nhận di sản văn hóa không chỉ là những công trình kiến trúc lịch sử độc đáo mà còn là một di sản sống động, gắn bó với cảnh quan, con người và sự tiếp nối các giá trị văn hóa qua nhiều thế hệ. Cùng với đó, triển lãm ảnh 'Thành Nhà Hồ - Khoảnh khắc di sản' là cách lan tỏa vẻ đẹp, sức sống của di sản, khơi dậy tình yêu, niềm tự hào và ý thức trách nhiệm của cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ trong bảo tồn, gìn giữ, phát huy giá trị di sản hôm nay và mai sau".

Từ những hoạt động ấy có thể thấy, phát huy giá trị di sản không chỉ là câu chuyện của cơ quan quản lý hay những người làm công tác bảo tồn. Đó còn là hành trình đưa di sản trở lại với cộng đồng, để mỗi người dân vừa là người thụ hưởng, vừa là chủ thể gìn giữ và lan tỏa bản sắc quê hương.

Tuy nhiên, để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực phát triển, việc quảng bá và tổ chức sự kiện cần được kết nối với quá trình sáng tạo sản phẩm, xây dựng trải nghiệm và hình thành giá trị có khả năng tiếp cận thị trường. Một di sản có sức hấp dẫn sẽ càng có ý nghĩa khi được chuyển tải thành những sản phẩm văn hóa đặc trưng; một lễ hội sẽ có sức lan tỏa lâu dài hơn khi gắn với những trải nghiệm mang dấu ấn riêng của địa phương. Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong quá trình chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành nguồn lực phát triển.

Đánh thức nguồn lực văn hóa, khơi mở động lực tăng trưởng cho xứ Thanh- Ảnh 3.

Thành Nhà Hồ - Di sản văn hóa thế giới giữa lòng xứ Thanh.

Khơi thông sức mạnh nội sinh, tạo động lực cho tương lai

Trong mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân từ 11% trở lên giai đoạn 2026-2030 của tỉnh, văn hóa cần được đặt trong mối quan hệ hữu cơ với các lĩnh vực kinh tế, thay vì chỉ được nhìn nhận như một lĩnh vực hoạt động riêng biệt. Bởi đằng sau mỗi di sản, mỗi làng nghề, lễ hội hay loại hình nghệ thuật truyền thống không chỉ là giá trị lịch sử, tinh thần, mà còn là tiềm năng tạo ra những sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm mang bản sắc địa phương.

TS. Lê Thị Thảo, giảng viên Khoa Văn hóa - Nghệ thuật, Trường Đại học Hồng Đức, cho rằng: "Trong mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân từ 11% trở lên giai đoạn 2026 - 2030 của tỉnh, văn hóa không phải là lĩnh vực đứng ngoài quá trình phát triển kinh tế. Những giá trị lịch sử, văn hóa và con người xứ Thanh nếu được tổ chức khai thác bài bản, sẽ góp phần tạo sức hút đầu tư, phát triển du lịch, mở rộng các ngành dịch vụ và nâng cao hình ảnh địa phương. 

Quan trọng hơn, văn hóa còn bồi đắp niềm tự hào, ý thức cộng đồng, tinh thần sáng tạo và khát vọng vươn lên - những yếu tố tạo nên sức mạnh nội sinh của một vùng đất. Điểm nổi trội cần hướng đến trong thời gian tới là tạo ra những sản phẩm văn hóa sáng tạo, ứng dụng công nghệ số, nền tảng số để tạo dấu ấn và thương hiệu địa phương".

Góc nhìn này gợi mở một yêu cầu quan trọng: muốn khai thác hiệu quả nguồn lực văn hóa, cần vượt qua cách tiếp cận thiên về bảo tồn và quảng bá đơn lẻ, hướng tới tổ chức các giá trị di sản thành những sản phẩm có sức sống trong đời sống đương đại. Ở đó, công nghệ số và các nền tảng số có thể trở thành phương tiện đưa di sản đến gần hơn với công chúng; hoạt động sáng tạo có thể mở rộng cách thức thể hiện những giá trị truyền thống; còn bản sắc văn hóa chính là yếu tố tạo nên sự khác biệt cho sản phẩm và hình ảnh địa phương.

Sâu xa hơn, giá trị lớn nhất của văn hóa không chỉ nằm ở khả năng tạo ra sản phẩm du lịch hay mở rộng các hoạt động dịch vụ. Văn hóa còn góp phần bồi đắp cốt cách con người, nuôi dưỡng niềm tự hào, ý thức cộng đồng, tinh thần sáng tạo và khát vọng vươn lên. Đó là những yếu tố không dễ lượng hóa bằng những chỉ tiêu kinh tế trước mắt, nhưng lại có ý nghĩa lâu dài đối với năng lực phát triển của một địa phương.

Bởi vậy, đánh thức nguồn lực văn hóa không đồng nghĩa với khai thác di sản bằng mọi giá. Phát triển phải đi cùng bảo tồn, sáng tạo phải gắn với gìn giữ bản sắc, còn lợi ích kinh tế cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa với cộng đồng - chủ thể đã làm nên và trao truyền các giá trị văn hóa. Chỉ khi giữ được sự hài hòa ấy, di sản mới không mất đi sức sống vốn có, đồng thời có thể tạo ra những giá trị mới cho hiện tại và tương lai.

Từ chiều sâu lịch sử đến nhịp sống đương đại, văn hóa chính là sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại, truyền thống với sáng tạo, bản sắc với khát vọng phát triển. Với Thanh Hóa, khơi thông nguồn lực ấy không chỉ là cách gìn giữ những giá trị riêng có của một vùng đất, mà còn là hành trình biến di sản thành tài sản, bản sắc thành lợi thế và niềm tự hào thành sức mạnh nội sinh. Khi văn hóa thực sự thấm sâu vào đời sống và đồng hành cùng các hoạt động kinh tế, những giá trị được hun đúc qua hàng nghìn năm sẽ tiếp tục được trao truyền, lan tỏa và đóng góp thiết thực vào hành trình phát triển nhanh, bền vững của xứ Thanh.

Quỳnh Chi
Ý kiến của bạn
Lãnh đạo Chính phủ, Quốc hội gặp mặt các nhà giáo tiêu biểu nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam Lãnh đạo Chính phủ, Quốc hội gặp mặt các nhà giáo tiêu biểu nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam

Chiều 19/11, tại trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã gặp mặt các nhà giáo tiêu biểu năm 2026 nhân dịp Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 nhằm tôn vinh, tri ân những đóng góp to lớn của đội ngũ nhà giáo cả nước đối với sự nghiệp trồng người.