Đấu tranh phản bác thông tin xấu độc trên mạng xã hội – trách nhiệm của người làm báo hiện nay

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và mạng xã hội đang làm thay đổi sâu sắc cách con người tiếp cận thông tin. Chỉ với một thiết bị thông minh có kết nối internet, mỗi cá nhân có thể cập nhật tin tức mọi lúc, mọi nơi; đồng thời cũng trở thành người tạo ra và lan truyền thông tin. Bên cạnh những tiện ích to lớn, không gian mạng cũng đang đặt ra nhiều thách thức, đặc biệt là tình trạng tin giả, thông tin sai sự thật, nội dung xuyên tạc, kích động và độc hại xuất hiện ngày càng nhiều.

Trong bối cảnh đó, đấu tranh phản bác thông tin xấu độc trên mạng xã hội không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chức năng mà còn là trách nhiệm chính trị, trách nhiệm xã hội của đội ngũ người làm báo hiện nay. Trên mặt trận tư tưởng – văn hóa, báo chí chính thống giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sự thật, định hướng dư luận và củng cố niềm tin của nhân dân.

"Ma trận thông tin" trên không gian mạng

Theo báo cáo "Digital 2025: Vietnam", Việt Nam hiện có khoảng 76,2 triệu người sử dụng mạng xã hội, tương đương hơn 75% dân số. Trung bình mỗi người dành hơn 2 giờ mỗi ngày cho các nền tảng như Facebook, TikTok, YouTube hay Zalo. Điều đó cho thấy mạng xã hội đang có sức ảnh hưởng rất lớn đến đời sống xã hội và trở thành nguồn tiếp nhận thông tin quen thuộc của nhiều người, đặc biệt là giới trẻ.

Tuy nhiên, đi cùng với sự phát triển ấy là sự xuất hiện ngày càng nhiều của các loại thông tin xấu độc. Chỉ cần một đoạn video cắt ghép, một hình ảnh sai ngữ cảnh hay một dòng trạng thái giật gân chưa được kiểm chứng cũng có thể nhanh chóng lan truyền với tốc độ chóng mặt. Không ít đối tượng đã lợi dụng mạng xã hội để tung tin giả, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước; kích động tâm lý đám đông; gây hoang mang dư luận hoặc phục vụ mục đích chống phá.

Đặc biệt, trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh chuyển đổi số, cải cách hành chính, xây dựng chính quyền số, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, các thế lực thù địch, phản động càng gia tăng hoạt động chống phá trên không gian mạng với nhiều thủ đoạn tinh vi hơn. Chúng lợi dụng những vấn đề liên quan đến sắp xếp đơn vị hành chính, tinh gọn bộ máy, phân cấp quản lý hoặc những khó khăn bước đầu trong quá trình vận hành mô hình mới để bóp méo thông tin, xuyên tạc bản chất vấn đề, kích động tâm lý hoài nghi trong nhân dân.

Không chỉ dừng lại ở việc phát tán tin giả thông thường, nhiều đối tượng còn lợi dụng trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là công nghệ deepfake để tạo ra hình ảnh, video, giọng nói giả mạo nhằm đánh lừa người xem. Cùng với đó là hệ thống tài khoản ảo, fanpage trá hình, hội nhóm kín được sử dụng để phát tán thông tin theo kiểu "mưa dầm thấm lâu", gây nhiễu loạn nhận thức xã hội.

Đáng chú ý, thuật toán cá nhân hóa nội dung của mạng xã hội đang vô tình tạo ra những "buồng vang thông tin", nơi người dùng chỉ tiếp cận các nội dung cùng chiều với quan điểm cá nhân. Điều đó khiến nhiều người dần mất khả năng phản biện, dễ tin vào thông tin sai lệch nếu nội dung đánh mạnh vào cảm xúc hoặc tâm lý đám đông.

Thực tế tại Nghệ An thời gian qua cho thấy, trên không gian mạng đã xuất hiện tình trạng giả mạo cơ quan báo chí, cắt ghép nội dung, sử dụng hình ảnh và logo của các tờ báo uy tín để đăng tải thông tin sai sự thật liên quan đến các vấn đề dân sinh, cải cách hành chính, sắp xếp bộ máy chính quyền. Một số thông tin thất thiệt về chính sách ở cơ sở đã gây hoang mang trong dư luận, buộc cơ quan chức năng phải kịp thời vào cuộc xác minh, xử lý và định hướng lại thông tin.

Hệ lụy của thông tin xấu độc không chỉ dừng lại ở việc gây hiểu lầm cho cá nhân mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin xã hội. Nguy hiểm hơn, các thế lực thù địch còn lợi dụng không gian mạng để tuyên truyền quan điểm sai trái, xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu phát triển của đất nước, kích động tư tưởng cực đoan và gây chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới – "kỷ nguyên vươn mình của dân tộc", đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, cải cách tổ chức bộ máy, xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả – việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng càng trở nên quan trọng. Cuộc đấu tranh với thông tin xấu độc vì thế không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành báo chí mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Báo chí chính thống giữ vai trò định hướng dư luận

Trong dòng chảy thông tin hỗn độn hiện nay, báo chí chính thống tiếp tục khẳng định vai trò là nguồn thông tin đáng tin cậy, giữ nhiệm vụ định hướng dư luận xã hội và bảo vệ sự thật.

Những năm gần đây, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, định hướng quan trọng về báo chí, tiêu biểu như Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới; cùng với đó là các định hướng về xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại, đẩy mạnh chuyển đổi số báo chí và tăng cường trách nhiệm xã hội của người làm báo.

Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh cải cách hành chính, tinh gọn bộ máy, xây dựng chính quyền số và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, báo chí được xác định là lực lượng quan trọng trong việc tuyên truyền, tạo đồng thuận xã hội, giúp người dân hiểu đúng và đồng hành cùng các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước.

Điểm khác biệt lớn nhất giữa báo chí chính thống và thông tin trên mạng xã hội chính là tính xác thực. Mỗi tác phẩm báo chí đều phải trải qua quá trình kiểm chứng, xác minh nhiều chiều và chịu trách nhiệm trước pháp luật. Chính sự chuẩn xác đó tạo nên uy tín và niềm tin của công chúng.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, vẫn còn một số ít cơ quan báo chí, phóng viên chưa thực hiện nghiêm tôn chỉ, mục đích; còn biểu hiện chạy theo xu hướng "câu view", "câu like", giật tít gây hiểu nhầm hoặc khai thác quá mức yếu tố giật gân. Những biểu hiện này không chỉ ảnh hưởng đến uy tín cơ quan báo chí mà còn làm suy giảm niềm tin của công chúng, vô tình tạo khoảng trống để tin giả lợi dụng lan truyền trên không gian mạng.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra là người làm báo phải giữ vững bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, nâng cao trách nhiệm xã hội, thực sự trở thành "người gác cổng thông tin" trên không gian mạng.

Người làm báo trước yêu cầu mới của thời đại số

Không gian mạng đang đặt ra nhiều thách thức mới đối với nghề báo. Áp lực tốc độ, cạnh tranh thông tin và xu hướng truyền thông đa nền tảng buộc người làm báo phải thích ứng nhanh chóng với môi trường truyền thông hiện đại.

Người làm báo không chỉ đưa tin mà còn phải có khả năng phân tích, phản biện và định hướng dư luận. Trong cuộc đấu tranh với thông tin xấu độc, báo chí cần chủ động cung cấp thông tin chính thống, kịp thời, thay vì chỉ phản ứng sau khi tin giả lan truyền.

Đồng thời, báo chí phải tăng cường hiện diện trên không gian số, tận dụng các nền tảng mạng xã hội, phát triển báo chí đa phương tiện như video ngắn, infographic, podcast… để nâng cao khả năng tiếp cận công chúng.

Theo các quy định hiện hành về quản lý thông tin trên không gian mạng, hành vi phát tán tin giả, xuyên tạc, sai sự thật có thể bị xử lý nghiêm theo quy định pháp luật. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh và có trách nhiệm.

Chung tay xây dựng môi trường truyền thông lành mạnh

Đấu tranh phản bác thông tin xấu độc trên mạng xã hội là nhiệm vụ lâu dài, phức tạp và cần sự chung tay của toàn xã hội. Trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế số, xã hội số và cải cách tổ chức bộ máy, việc giữ vững ổn định thông tin có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Thực tiễn tại Nghệ An cho thấy, cùng với sự phát triển kinh tế – xã hội và quá trình sắp xếp, đổi mới tổ chức bộ máy chính quyền, các cơ quan báo chí trên địa bàn đã phát huy tốt vai trò tuyên truyền, định hướng dư luận, góp phần tạo sự đồng thuận trong nhân dân. Trong đó, Tạp chí Doanh nghiệp và Tiếp thị, cùng đội ngũ phóng viên tại Nghệ An, đã thể hiện rõ vai trò là cầu nối thông tin giữa chính quyền – doanh nghiệp – người dân. Không chỉ thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, Tạp chí còn bám sát cơ sở, phản ánh kịp thời các mô hình sản xuất kinh doanh, hoạt động của doanh nghiệp phát triển xanh trong thời kỳ chuyển đổi số, các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế và đời sống người dân. Song song với hoạt động chuyên môn, đội ngũ phóng viên tại Nghệ An còn tích cực tham gia các hoạt động thiện nguyện, an sinh xã hội như hỗ trợ học sinh nghèo vượt khó, giúp đỡ các hộ dân có hoàn cảnh khó khăn, đồng hành trong các chương trình "Tết vì người nghèo", hỗ trợ đồng bào vùng thiên tai, bão lũ. Những hoạt động này góp phần lan tỏa giá trị nhân văn, thể hiện trách nhiệm xã hội của người làm báo, đồng thời tăng cường sự gắn kết giữa báo chí với chính quyền, doanh nghiệp và nhân dân.

Qua đó có thể khẳng định, báo chí không chỉ thực hiện chức năng thông tin, tuyên truyền mà còn là lực lượng đồng hành cùng sự phát triển của địa phương, góp phần đưa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đi vào cuộc sống, củng cố niềm tin xã hội và xây dựng môi trường truyền thông lành mạnh.

Không gian mạng hiện nay đã trở thành một mặt trận tư tưởng quan trọng. Trên mặt trận ấy, báo chí chính thống cần tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong định hướng dư luận, đấu tranh phản bác thông tin sai trái, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và lan tỏa những giá trị tích cực, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.