Đề án một triệu ha lúa chất lượng cao vượt 197% mục tiêu sau 2 năm

Những chuyển biến rõ nét trong tổ chức sản xuất, ứng dụng kỹ thuật canh tác bền vững và hình thành chuỗi giá trị lúa gạo đang mở ra hướng đi mới cho ngành lúa gạo Việt Nam trong tiến trình phát triển xanh và thích ứng biến đổi khí hậu.

Ngày 8/3, tại phường Vị Thanh (TP. Cần Thơ), Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị sơ kết 2 năm thực hiện Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đến năm 2030.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng nêu rõ: Có thể khẳng định Đề án không chỉ là chương trình phát triển sản xuất, mà là bước đi quan trọng trong cơ cấu lại ngành hàng lúa gạo vùng Đồng bằng sông Cửu Long, hướng tới phát triển nông nghiệp xanh, bền vững và có trách nhiệm với môi trường.

Bà con nông dân đã từng bước thay đổi tập quán canh tác truyền thống, tiếp cận và áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến như "1 phải 5 giảm" , "3 giảm 3 tăng" , canh tác lúa thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nhiều địa phương đã chủ động triển khai các mô hình sản xuất hiệu quả; điển hình như các tỉnh, thành phố: Cần Thơ, Đồng Tháp, An Giang đã nhân rộng mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, vừa nâng cao thu nhập cho nông dân, vừa góp phần đáng kể vào việc giảm phát thải.

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau 2 năm triển khai, kết quả bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt. Theo báo cáo sơ kết của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, diện tích thực hiện đã đạt 354.839 ha so với mục tiêu 180.000 ha của giai đoạn đầu, tương đương 197% kế hoạch đề ra.

Kết quả này phản ánh sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và đặc biệt là sự hưởng ứng tích cực của nông dân trong vùng.

Toàn bộ 354.839 ha tham gia Đề án đều áp dụng các tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất lúa. Việc sử dụng giống lúa chất lượng cao được áp dụng trên 100% diện tích. Lượng giống gieo sạ được giảm từ 30–50%, lượng phân đạm giảm khoảng 30% và số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm từ 2–3 lần so với phương thức canh tác truyền thống. Lượng nước tưới cũng giảm khoảng 20%.

Ngoài ra, toàn bộ diện tích tham gia Đề án đều áp dụng ít nhất một tiêu chí trong quy trình canh tác bền vững như thực hành "1 phải – 5 giảm" hoặc rút nước ruộng ít nhất một lần trong vụ sản xuất.

Các tiêu chuẩn sản xuất an toàn cũng từng bước được mở rộng. Đến nay, 7.493 ha đã được chứng nhận VietGAP, 246 ha đạt chứng nhận hữu cơ và 5.659 ha đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm.

Những thay đổi này giúp giảm chi phí sản xuất và mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Theo số liệu từ các mô hình năm 2024, thu nhập của người trồng lúa trong mô hình tăng trung bình từ 13,4% trở lên so với canh tác truyền thống.

Một điểm nổi bật khác của Đề án là thúc đẩy tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị lúa gạo.

Sau hai năm triển khai, đã có 1.129 hợp tác xã và tổ hợp tác tham gia Đề án, cùng với hơn 210 doanh nghiệp và tổ chức liên quan, trong đó có 102 doanh nghiệp tham gia liên kết tiêu thụ nông sản. Khoảng 600 hợp tác xã và tổ hợp tác đã ký kết liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa gạo với doanh nghiệp, đảm nhiệm sản xuất trên 60–70% diện tích tham gia Đề án.

Đáng chú ý, 100% nông dân tham gia Đề án đều thông qua hợp tác xã hoặc tổ hợp tác. Điều này tạo nền tảng quan trọng cho việc tổ chức sản xuất quy mô lớn, minh bạch và thuận lợi trong liên kết với doanh nghiệp.

Trong giai đoạn tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành và địa phương hoàn thiện hạ tầng vùng sản xuất, thúc đẩy chương trình tín dụng liên kết chuỗi, đồng thời nghiên cứu cơ chế chi trả tín chỉ carbon cho sản xuất lúa giảm phát thải.

Sau hai năm triển khai, Đề án một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp đã tạo ra những chuyển biến rõ nét trong tổ chức sản xuất và tư duy canh tác tại ĐBSCL. Không chỉ nâng cao giá trị ngành hàng lúa gạo, chương trình còn góp phần cải thiện sinh kế cho nông dân, bảo vệ môi trường và nâng cao vị thế gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.