Đề xuất lập Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

Bộ Công Thương đang xây dựng Đề án thành lập Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong bối cảnh doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực chi phí sản xuất, đồng thời cần đầu tư công nghệ để đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải.

Theo phương án đề xuất, Quỹ được tổ chức theo mô hình quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận. Ngoài vốn ngân sách nhà nước, Quỹ dự kiến huy động thêm nguồn lực trong nước, quốc tế và nguồn vốn xã hội hóa để mở rộng khả năng hỗ trợ doanh nghiệp.

Đề án được xây dựng trên cơ sở Luật số 77/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, đồng thời phù hợp với định hướng bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia tại Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Theo kế hoạch đang được xây dựng, Quỹ có vốn điều lệ dự kiến 500 tỷ đồng, được ngân sách nhà nước cấp trong giai đoạn 2027-2029 từ nguồn vốn đầu tư công trung hạn.

Quỹ dự kiến triển khai sáu nhóm nhiệm vụ, gồm huy động nguồn lực tài chính, cho vay ưu đãi bán buôn, hỗ trợ lãi suất, hỗ trợ kỹ thuật, thúc đẩy chuyển đổi thị trường và thực hiện đầu tư chính sách.

Trong đó, Quỹ dự kiến dành tối đa 10% vốn điều lệ lũy kế hằng năm cho các nghiệp vụ hỗ trợ không hoàn lại, bao gồm cấp bù lãi suất ở mức 2%/năm.

Với cơ chế cho vay bán buôn, Quỹ sẽ cung cấp vốn ưu đãi cho các tổ chức tín dụng để cho doanh nghiệp vay lại. Thời hạn cho vay tối đa 10 năm, thời gian ân hạn tối đa hai năm. Các tổ chức tín dụng tham gia có trách nhiệm thẩm định và chịu rủi ro tín dụng đối với khách hàng vay vốn.

Để kiểm soát rủi ro, phương án đề xuất quy định mức cho vay đối với một dự án không vượt quá 70% tổng mức đầu tư. Dư nợ của một khách hàng không vượt quá 10% vốn chủ sở hữu của Quỹ, trong khi dư nợ đối với một tổ chức tín dụng không vượt quá 40% tổng dư nợ cho vay bán buôn.

Bên cạnh hỗ trợ vốn, Quỹ dự kiến triển khai các hoạt động hỗ trợ kỹ thuật như kiểm toán năng lượng, đào tạo nhân lực, giúp doanh nghiệp xác định giải pháp tiết kiệm năng lượng và xây dựng dự án đầu tư phù hợp.

Theo Bộ Công Thương, việc đầu tư thay thế máy móc tiêu hao nhiều năng lượng, cải tiến dây chuyền sản xuất và áp dụng công nghệ hiệu quả hơn vẫn gặp trở ngại do doanh nghiệp khó tiếp cận nguồn vốn phù hợp.

Thách thức này càng rõ với các doanh nghiệp xuất khẩu khi phải đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe về phát thải carbon tại các thị trường quốc tế, trong đó có Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu.

Thời gian qua, Bộ Công Thương đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ kỹ thuật trong khuôn khổ Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Tuy nhiên, việc chuyển các giải pháp kỹ thuật thành dự án đầu tư cụ thể vẫn gặp khó khăn, đặc biệt về nguồn vốn.

Quỹ được kỳ vọng bổ sung công cụ tài chính để doanh nghiệp triển khai các dự án tiết kiệm năng lượng, giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh. Theo định hướng nghiên cứu, Quỹ không thực hiện các hoạt động ngân hàng như nhận tiền gửi hoặc phát hành bảo lãnh tín dụng. Đối với các nghiệp vụ cho vay qua tổ chức tín dụng, trách nhiệm thẩm định và phân bổ rủi ro phải được xác định theo từng hình thức cho vay, ủy thác và cơ chế được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Bên cạnh đó, Quỹ phải thực hiện lập kế hoạch tài chính hằng năm, chịu sự kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước và áp dụng các chính sách thuế theo quy định pháp luật.

Về lộ trình, Bộ Công Thương dự kiến hoàn thiện Đề án, trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt trong tháng 12/2026. Nếu được thông qua theo kế hoạch, Quỹ sẽ bắt đầu hoạt động từ ngày 1/1/2027 và hoàn tất việc cấp đủ vốn điều lệ vào năm 2029.

Các cơ chế về tổ chức, vận hành và huy động vốn hiện vẫn đang trong quá trình xây dựng, lấy ý kiến trước khi trình cấp có thẩm quyền quyết định.