Diễn đàn Tương lai ASEAN: Đoàn kết kiến tạo tương lai hòa bình, tự cường trong thế giới biến động

Sáng 9/6, Diễn đàn Tương lai ASEAN (ASEAN Future Forum - AFF) 2026 chính thức khai mạc tại Hà Nội, với chủ đề "Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm".

Tại phiên khai mạc diễn đàn, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cho biết, AFF 2026 mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Chủ đề của Diễn đàn phản ánh những giá trị cốt lõi mà ASEAN đang theo đuổi và định hướng cho tương lai của Hiệp hội trong giai đoạn tới.

Thủ tướng cho rằng sau 59 năm hình thành và phát triển, dấu ấn lớn nhất của ASEAN không chỉ nằm ở quy mô dân số gần 700 triệu người dân hay ở vị thế của một trong những trung tâm tăng trưởng năng động nhất thế giới mà là ở chính những nỗ lực vượt lên trên khác biệt, vun đắp lòng tin và mở rộng hợp tác để trở thành một Cộng đồng đoàn kết, tự cường, thống nhất trong đa dạng.

Tương tự, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul nhìn nhận, ASEAN đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng khi thế giới ngày càng phân mảnh, cạnh tranh chiến lược gia tăng, chuỗi cung ứng toàn cầu đối mặt nhiều gián đoạn, công nghệ phát triển với tốc độ chưa từng có.

Trong khi nhiều khu vực trên thế giới trải qua bất ổn và xáo trộn, ASEAN có tiềm năng trở thành một trong những khu vực ổn định nhất toàn cầu, là điểm đến hấp dẫn đối với các dòng đầu tư đang tìm kiếm môi trường phát triển an toàn và đáng tin cậy.

Tương tự, chia sẻ tại Diễn đàn, Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone đánh giá AFF đã trở thành nền tảng quan trọng để các nước trao đổi quan điểm và tìm kiếm các cách tiếp cận chung nhằm giải quyết những thách thức mới nổi của khu vực và toàn cầu.

Theo Thủ tướng Lào, thế giới đang chứng kiến những biến động nhanh chóng và phức tạp với cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, căng thẳng địa chính trị kéo dài và các cuộc xung đột tại nhiều khu vực. Trong bối cảnh đó, ASEAN cần tiếp tục duy trì đoàn kết, tăng cường khả năng tự cường và phát huy vai trò trung tâm trên cơ sở các nguyên tắc nền tảng và phương thức ASEAN.

Đồng thời, ASEAN cần nâng cao năng lực ứng phó với các thách thức mới nổi, bảo đảm tiếp tục là một nền tảng đáng tin cậy cho tham vấn, hợp tác và ngoại giao phòng ngừa, qua đó biến thách thức thành cơ hội vì lợi ích của khu vực.

Gửi thông điệp ghi hình tới diễn đàn, trên cương vị nước Chủ tịch ASEAN 2026, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. nhận định, những biến động toàn cầu không còn là các vấn đề mang tính lý thuyết mà đang tác động trực tiếp đến đời sống người dân ASEAN thông qua giá năng lượng và lương thực tăng cao, gián đoạn thương mại, rủi ro đối với người dân. Trong bối cảnh đó, ASEAN cần duy trì đoàn kết, củng cố vai trò trung tâm, tăng cường đối thoại, chủ động dự báo và phối hợp hành động nhằm ứng phó hiệu quả với các thách thức ngày càng phức tạp.

Tổng thống Philippines cho rằng an ninh năng lượng, an ninh lương thực và bảo đảm an toàn, phúc lợi cho công dân ASEAN là những ưu tiên cấp thiết của khu vực. ASEAN cần duy trì dòng chảy hàng hóa thiết yếu, tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, đẩy mạnh chia sẻ thông tin và có các cơ chế phản ứng kịp thời khi công dân ASEAN gặp nguy hiểm do các cuộc khủng hoảng bên ngoài.

Để hiện thực hóa khát vọng đó, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho rằng ASEAN cần tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, tự cường, thống nhất trong đa dạng - những giá trị làm nên thành công của mình - nhưng với cách tiếp cận sáng tạo hơn: Đồng thuận về giá trị nhưng năng động trong hành động, kiên định về nguyên tắc nhưng đổi mới về phương thức, giữ vững về bản sắc nhưng chủ động tạo thời cơ trước những thay đổi của thời đại mới.

Để hiện thực hóa tiềm năng đó, ASEAN cần phát huy những "tài sản chiến lược" đã làm nên thành công của hiệp hội trong hơn nửa thế kỷ qua. Theo lãnh đạo Thái Lan, khả năng hài hòa lợi ích quốc gia với lợi ích khu vực chính là nền tảng giúp ASEAN duy trì ổn định, củng cố đoàn kết nội khối và trở thành đối tác được nhiều nước lớn lựa chọn hợp tác.

Còn Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul cho rằng, ASEAN cần thúc đẩy gắn kết nhiều hơn thay vì tạo thêm khoảng cách, ngay cả khi cạnh tranh giữa các nước lớn ngày càng gay gắt. Thủ tướng Thái Lan lưu ý, thành công của ASEAN không nằm ở số lượng hội nghị hay tuyên bố được thông qua, mà phải được đo lường bằng mức độ an toàn, thịnh vượng và niềm tin của người dân vào tương lai.

Lần đầu tiên tham dự AFF với tư cách thành viên chính thức của ASEAN, Thủ tướng Timor Leste kêu gọi ASEAN phát huy đoàn kết, bảo vệ luật pháp quốc tế và trở thành tiếng nói của hòa bình trong một thế giới ngày càng phân cực. Các nguyên tắc cốt lõi như tôn trọng chủ quyền, đồng thuận, giải quyết hòa bình tranh chấp và vai trò trung tâm của ASEAN cần tiếp tục được gìn giữ và phát huy.

Trong khi đó, Thủ tướng Lào đưa ra bốn định hướng chiến lược cho tương lai ASEAN. Trước hết, ASEAN cần kiên định với các nguyên tắc cơ bản và phương thức ASEAN, duy trì vai trò dẫn dắt và thúc đẩy hợp tác đa phương vì hòa bình, ổn định và an ninh khu vực.

Thứ hai, ASEAN cần tăng cường khả năng tự cường để thích ứng với các xu hướng mới, đặc biệt là sự phát triển của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo ông Sonexay Siphandone, AI có thể trở thành động lực mới cho tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực, nhưng cũng có nguy cơ làm gia tăng khoảng cách phát triển nếu không được quản lý phù hợp.

Thứ ba, ASEAN cần thúc đẩy hội nhập và kết nối toàn diện, bao gồm kết nối đường bộ, đường sắt, hàng không, năng lượng và logistics.

Thủ tướng Lào đặc biệt nhấn mạnh các dự án kết nối chiến lược như tuyến cao tốc Vientiane - Hà Nội và dự án đường sắt Lào - Việt Nam dọc Hành lang Kinh tế Đông - Tây.

Thứ tư, ASEAN cần đẩy mạnh hợp tác về năng lượng sạch và bền vững nhằm bảo đảm an ninh năng lượng khu vực.