Doanh nghiệp cần được hỗ trợ nhiều hơn để khai thác hiệu quả CPTPP

Hiện tại, Việt Nam đã có 17 Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) với phần lớn các thành viên của hiệp định. Nhiều doanh nghiệp vẫn ưu tiên sử dụng các FTA quen thuộc, còn Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) vẫn chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng đối với một bộ phận doanh nghiệp do có hệ thống quy tắc mới, đòi hỏi thời gian để tìm hiểu và thích ứng.

Theo kết quả khảo sát Chỉ số FTA (FTA Index) do VCCI phối hợp với Bộ Công Thương thực hiện, tỷ lệ doanh nghiệp thực sự hiểu rõ các cam kết của FTA hiện vẫn dưới 20%. Đây được xem là một trong những nguyên nhân khiến việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do, trong đó có CPTPP, chưa đạt kỳ vọng.

Tại phiên thảo luận "Hiện thực hóa cơ hội CPTPP - Từ nguyên tắc đến quan hệ đối tác" thuộc Diễn đàn Việt Nam - Canada diễn ra mới đây, bà Phùng Thị Lan Phương, chuyên gia về chính sách thương mại quốc tế, cho biết CPTPP là một hiệp định thương mại tự do có tiêu chuẩn cao, mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, để những cơ hội đó được chuyển hóa thành kết quả cụ thể, cần tiếp tục tháo gỡ các khó khăn trong quá trình thực thi.

Kết quả tận dụng CPTPP hiện nay chủ yếu thể hiện ở thương mại hàng hóa, trong khi lĩnh vực dịch vụ và đầu tư chưa ghi nhận nhiều chuyển biến nổi bật. Đây cũng là đặc điểm chung của nhiều FTA, bởi các cam kết về cắt giảm thuế quan đối với hàng hóa thường sâu rộng hơn so với các cam kết về dịch vụ và đầu tư.

Một nội dung được bà Phương đặc biệt nhấn mạnh là các biện pháp phi thuế quan. Mặc dù CPTPP đã tạo điều kiện thuận lợi thông qua việc cắt giảm thuế quan, doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng nhiều quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, kiểm dịch hay an toàn thực phẩm của thị trường nhập khẩu. Những quy định này phục vụ các mục tiêu chính đáng theo quy định của WTO, song nếu được áp dụng chưa hợp lý có thể làm gia tăng chi phí tuân thủ đối với doanh nghiệp.

Do đó, để nâng cao hiệu quả thực thi, bà Phương đề xuất trước hết cần có đánh giá toàn diện về quá trình triển khai hiệp định tại các nước thành viên, từ đó rà soát những quy định còn bất cập và có điều chỉnh phù hợp với thực tiễn.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục thúc đẩy chuyển đổi số trong tạo thuận lợi thương mại, nghiên cứu các sáng kiến như Cơ chế một cửa CPTPP nhằm tăng cường chia sẻ dữ liệu giữa các thành viên, đồng thời đẩy mạnh hài hòa tiêu chuẩn và hội tụ các quy tắc giữa các FTA để giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Theo bà, sáng kiến xây dựng Hệ sinh thái FTA do Bộ Công Thương khởi xướng được kỳ vọng trở thành đầu mối kết nối các tổ chức hỗ trợ, cung cấp thông tin và tư vấn cho doanh nghiệp trong quá trình tận dụng các hiệp định thương mại tự do.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Jean-Jacques Bouflet, Phó Chủ tịch EuroCham, cho rằng giá trị của các FTA chỉ được phát huy khi các cam kết được thực thi hiệu quả.

Ông nhấn mạnh doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần được hỗ trợ để hiểu và áp dụng đúng các cam kết, trong khi các cơ quan quản lý, hiệp hội doanh nghiệp và phòng thương mại cần tăng cường phối hợp nhằm tháo gỡ vướng mắc trong quá trình thực thi.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động, việc thực thi hiệu quả CPTPP và các FTA không chỉ giúp doanh nghiệp tận dụng ưu đãi mà còn góp phần thúc đẩy thương mại, đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.