Doanh nghiệp dùng “2 sổ kế toán” là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng

Chiều 9/4, trả lời câu hỏi của phóng viên tại họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Tài chính, ông Lê Long - Phó Cục trưởng Cục Thuế - cho biết việc doanh nghiệp sử dụng song song 2 hệ thống sổ kế toán (một để theo dõi hoạt động thực tế và một để cung cấp cho cơ quan quản lý) là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, thường nhằm mục đích gian lận thuế hoặc làm sai lệch báo cáo tài chính.

Theo ông Long, hành vi này không chỉ gây thất thu ngân sách nhà nước mà còn tạo ra những hệ lụy lâu dài đối với môi trường kinh doanh và tính minh bạch của nền kinh tế. Đáng lo ngại, việc vận hành "2 sổ kế toán" có thể được tổ chức một cách tinh vi, có hệ thống và rất khó phát hiện nếu không có nghiệp vụ thanh tra, kiểm tra chuyên sâu. 

Vị đại diện ngành thuế nhận định, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, trong đó một số nguyên nhân chính như: Ý thức tuân thủ pháp luật, đạo đức kinh doanh hạn chế; doanh nghiệp xem nhẹ, chưa nhận thức đầy đủ rủi ro hình sự sẽ phải đối mặt hoặc chấp nhận đánh đổi.

Cục Thuế đã ban hành công văn đề nghị các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử lập danh sách khách hàng đã sử dụng phần mềm sổ kế toán tài chính do tổ chức cung cấp đến hết ngày 31/3, gửi về Cục Thuế trước ngày 8/4, đồng thời phải cập nhật thông tin thay đổi danh sách khách hàng hằng tháng. Đến ngày 7/4, Cục Thuế đã nhận được danh sách khách hàng của 42 tổ chức với thông tin của gần 13.000 khách hàng đang sử dụng các phần mềm kế toán. Cục Thuế đang tiếp tục phối hợp với các tổ chức tổng hợp thông tin trên phạm vi cả nước.

Ông Lê Long cho biết, để ngăn chặn hiệu quả tình trạng doanh nghiệp sử dụng hai hệ thống sổ sách kế toán nhằm gian lận thuế, đơn vị đã và đang triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp.

Trong đó, tăng cường kiểm soát chặt dòng tiền – giảm sử dụng tiền mặt. Tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế và hệ thống ngân hàng. Kiểm soát các giao dịch có giá trị lớn qua tài khoản.

Ngành thuế cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) để nhận diện rủi ro, phát hiện các dấu hiệu bất thường như doanh thu biến động bất thường hoặc biên lợi nhuận thấp bất thường.

Bên cạnh đó, việc quản lý rủi ro đối với hóa đơn điện tử và phần mềm kế toán sẽ tiếp tục được siết chặt, đặc biệt với các lĩnh vực có nguy cơ gian lận cao, trong đó có yêu cầu kết nối dữ liệu bán hàng với cơ quan thuế theo thời gian thực.

Đối với các trường hợp có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng, cơ quan thuế sẽ phối hợp với cơ quan công an để điều tra và xử lý hình sự theo quy định.

Ngoài các biện pháp quản lý, ngành thuế cũng tăng cường truyền thông và cảnh báo rủi ro pháp lý, đồng thời triển khai chương trình "hóa đơn may mắn" nhằm khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn khi mua hàng. Cơ quan quản lý cũng nghiên cứu cơ chế thưởng cho người tiêu dùng phát hiện, tố cáo hành vi bán hàng không xuất hóa đơn, qua đó góp phần hạn chế các hành vi gian lận thuế. 

Đại diện Bộ Tài chính khẳng định: "Doanh nghiệp nào cố tình trốn thuế, chúng tôi xử lý nghiêm, không có ngoại lệ".