Doanh nghiệp SME vẫn gặp khó trong tiếp cận FTA

Hiện tại, Việt Nam đang có 17 hiệp định thương mại tự do (FTA), từ những hiệp định song phương đầu tiên đến các FTA thế hệ mới như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) hay Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP). Mạng lưới thương mại của Việt Nam ngày càng mở rộng, tạo nên một “bản đồ thị trường” rộng lớn cho hàng hóa trong nước.

Trong thời gian các FTA có hiệu lực, nhiều doanh nghiệp lớn đã tận dụng khá tốt các ưu đãi để mở rộng xuất khẩu sang những thị trường lớn. Nhờ đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe, quy mô sản xuất và năng lực quản trị chuỗi cung ứng, các doanh nghiệp này có khả năng tiếp cận những thị trường khó tính và tận dụng hiệu quả các ưu đãi thuế quan.

Tuy nhiên, một bộ phận không nhỏ doanh nghiệp nhỏ và vừa, lực lượng chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận cơ hội từ FTA. Nếu cơ hội từ FTA chỉ tập trung vào một nhóm doanh nghiệp lớn, lợi ích của hội nhập sẽ chưa được khai thác đầy đủ. Việc mở rộng khả năng tiếp cận FTA cho khu vực doanh nghiệp nhỏ không chỉ giúp gia tăng số lượng doanh nghiệp tham gia xuất khẩu, mà còn tạo thêm động lực phát triển cho nền sản xuất trong nước.

Những rào cản phổ biến khi các doanh nghiệp SME tiếp cận FTA có thể kể đến như thiếu thông tin thị trường, hạn chế về năng lực quản trị, quy mô sản xuất nhỏ hoặc chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn kỹ thuật của thị trường nhập khẩu.

Một trong những trở ngại lớn đối với doanh nghiệp nhỏ là vấn đề quy mô sản xuất. Nhiều sản phẩm có tiềm năng xuất khẩu nhưng sản lượng của từng doanh nghiệp riêng lẻ lại chưa đủ để đáp ứng các đơn hàng lớn, hoặc yêu cầu cung ứng ổn định của thị trường quốc tế.

Theo các chuyên gia, các mô hình liên kết sản xuất, hợp tác theo chuỗi hoặc doanh nghiệp đầu mối tổ chức xuất khẩu có thể là hướng đi phù hợp. Khi các doanh nghiệp nhỏ được kết nối trong một hệ thống sản xuất và kiểm soát chất lượng thống nhất, nguồn lực sản xuất có thể được tập hợp để đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động xây dựng hệ thống thương mại tại thị trường nước ngoài. Những mô hình doanh nghiệp đầu mối hoặc tổ chức thương mại ở nước ngoài có thể đóng vai trò cầu nối, kết nối nguồn hàng trong nước với hệ thống phân phối quốc tế.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng cạnh tranh, việc tận dụng hiệu quả các FTA hiện có sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu. Để các hiệp định thương mại tự do phát huy hết tiềm năng, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp cần được triển khai thực chất hơn, từ phổ biến thông tin thị trường, nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn, đến xây dựng các mô hình tổ chức sản xuất và xuất khẩu phù hợp.

Về dài hạn, việc khai thác hiệu quả các FTA không chỉ giúp mở rộng thị trường mà còn thúc đẩy quá trình nâng cấp năng lực sản xuất, cải thiện chất lượng sản phẩm và nâng cao vị thế của hàng hóa Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.