Động lực giảm nghèo bền vững tại Lào Cai: Trao sinh kế, khơi nguồn tự chủ cho người dân

Sau hợp nhất, không gian phát triển của Lào Cai rộng hơn, đồng thời bài toán phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cũng được đặt ra với quy mô lớn hơn. Toàn tỉnh có 34 dân tộc sinh sống, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 60,9% dân số. 

Tuy nhiên, khoảng cách phát triển giữa các vùng, chất lượng nguồn nhân lực, kết cấu hạ tầng và đời sống của một bộ phận người dân vẫn còn nhiều khó khăn. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều của tỉnh hiện ở mức 11,43%; riêng trong đồng bào dân tộc thiểu số còn 43.303 hộ nghèo và cận nghèo.

Do đó, giai đoạn 2026-2030, tỉnh Lào Cai đặt mục tiêu giảm nghèo đa chiều bình quân 2,5-3%/năm; ít nhất 30% số xã nghèo thoát khỏi tình trạng nghèo và 62% số xã đạt chuẩn nông thôn mới.

Trong công tác giảm nghèo, hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số giải quyết bài toán sinh kế vẫn là giải pháp then chốt. Do đó, Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030 sẽ được tỉnh triển khai gắn với hỗ trợ phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế, đào tạo nghề, giải quyết việc làm, tín dụng ưu đãi và hỗ trợ người lao động đi làm việc ở nước ngoài.

Ngoài ra, tại nhiều địa bàn vùng cao Lào Cai, chế biến nông sản, dệt thổ cẩm, du lịch cộng đồng, sản xuất trà, quế và dược liệu đang mở thêm hướng làm ăn cho phụ nữ, thanh niên và các hộ đồng bào dân tộc thiểu số.

Một trong những chương trình đang được triển khai là Dự án “Thúc đẩy phát triển nghề nghiệp và kinh doanh cho thanh niên và phụ nữ” được triển khai giai đoạn 2023-2026 tại Lào Cai.

Qua triển khai, dự án đã tổ chức 12 khóa đào tạo chuyên sâu cho 440 học viên; kết nối hơn 560 lao động với các cơ hội việc làm và hỗ trợ 100 thanh niên, phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn học nghề.

Các mô hình trong lĩnh vực chế biến nông sản, dệt thổ cẩm, du lịch cộng đồng, trà, quế và gia vị hữu cơ đã tạo hơn 695 việc làm mới, trong đó 80% dành cho phụ nữ và 90% dành cho thanh niên dân tộc thiểu số.

Từ những con số đó, câu chuyện sinh kế ở vùng cao hiện lên rõ hơn qua những mô hình cụ thể, nơi người trẻ đang tìm cách làm ăn từ chính nguồn lực sẵn có ở quê mình.

Thay vì chỉ bán sản phẩm thô, một số mô hình ở vùng cao Lào Cai đang chuyển sang liên kết sản xuất, chế biến và mở rộng đầu ra để nâng giá trị nông sản ngay tại địa phương.

Điển hình tại xã Lâm Thượng, hơn 500 ha măng mai với sản lượng trên 500 tấn măng tươi mỗi năm là nguồn thu của nhiều hộ dân. Trước đây, phần lớn sản phẩm vẫn được bán dưới dạng nguyên liệu, giá trị mang lại chưa cao.

Hiện tại, từ vùng nguyên liệu này, Hợp tác xã Nông lâm sản Dương Phúc đã phát triển thêm khâu chế biến, liên kết với các hộ dân và từng bước mở rộng sang du lịch cộng đồng.

Dự án “Lâm Thượng điểm hẹn - khơi dậy bản sắc dân tộc Tày gắn với chuỗi giá trị măng mai bền vững” hướng tới kết nối sản xuất măng với ẩm thực, văn hóa bản địa và các hoạt động du lịch, qua đó nâng giá trị sản phẩm và mở rộng sinh kế cho người dân.

Ở thôn Tả Chử, xã Phình Hồ, câu chuyện của chị Hờ Thị Súa cho thấy một cách làm như thế. Sau khi tìm hiểu, học hỏi kinh nghiệm từ nhiều nơi, chị mạnh dạn lựa chọn chăn nuôi dê - vật nuôi phù hợp với điều kiện vùng cao. Từ những bước thử nghiệm ban đầu, đàn dê của gia đình đã phát triển lên gần 100 con, đem lại thu nhập khoảng 100 triệu đồng mỗi năm. Kết hợp thêm chăn nuôi gia cầm, gia đình chị từng bước có điều kiện xây dựng nhà cửa khang trang, chăm lo tốt hơn cho việc học hành của các con.

Giá trị trong câu chuyện của chị Súa không chỉ nằm ở quy mô đàn dê hay con số thu nhập. Đáng chú ý hơn là sự thay đổi trong cách nghĩ, cách làm: từ sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm và điều kiện sẵn có sang chủ động học hỏi, lựa chọn vật nuôi phù hợp và tính toán hiệu quả kinh tế.

Không chỉ phát triển các nghề phổ biến, nhiều nghề như chạm khắc bạc, dệt thổ cẩm, chế biến thảo dược, nông sản, may gia công hay du lịch cộng đồng đang mở thêm việc làm ngay tại địa phương.

Hiện nay, tại Lào Cai, hơn 45% lao động nông thôn chuyển sang làm phi nông nghiệp chưa được đào tạo nghề bài bản; khoảng 70% hợp tác xã thiếu tài sản thế chấp, khó tiếp cận vốn vay ưu đãi để mở rộng sản xuất.

Thực tế từ các mô hình đang triển khai cho thấy, dư địa tạo việc làm ở vùng cao vẫn còn lớn nếu khai thác tốt lợi thế về nông sản, dược liệu, rừng, nghề truyền thống và du lịch cộng đồng.

Cùng với hỗ trợ vốn, đào tạo nghề và kết nối thị trường, việc phát triển những mô hình phù hợp với từng địa bàn sẽ mở thêm sinh kế, tạo việc làm tại chỗ và nâng giá trị các sản phẩm đặc trưng của vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.

Từ thực tiễn ở cơ sở đến những định hướng lớn của tỉnh Lào Cai, có thể thấy một nguyên tắc quan trọng trong công tác giảm nghèo: hỗ trợ chỉ là điểm khởi đầu, trong khi sinh kế, thị trường và khả năng tự chủ mới quyết định tính bền vững. Với Lào Cai, khi nguồn lực của Chương trình Mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 được đẩy mạnh triển khai, đồng bào các dân tộc thiểu số sẽ có thêm khả năng tự tạo việc làm, thu nhập, giảm nguy cơ tái nghèo. Đó cũng là cách để giảm nghèo trở thành một giải pháp quan trọng trong công cuộc phát triển kinh tế - xã hội ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của tỉnh.