Đưa sản phẩm làng nghề TP. Bắc Ninh lên sàn thương mại điện tử: Mở rộng không gian tiêu thụ

Với lợi thế hội tụ nhiều làng nghề truyền thống, vùng nguyên liệu đặc sản và hệ thống sản phẩm OCOP đa dạng, Bắc Ninh đang sở hữu "kho tài sản" văn hóa - kinh tế có giá trị lớn. Những sản phẩm như tranh dân gian Đông Hồ, gốm Phù Lãng, đồ gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ, đúc đồng Đại Bái, tre trúc Xuân Lai, cùng các đặc sản nổi tiếng như vải thiều Lục Ngạn, mỳ Chũ, gà đồi Yên Thế, chè Bản Ven, bánh đa Kế, bánh phu thê Đình Bảng... không chỉ mang đậm dấu ấn văn hóa của từng vùng quê mà còn có tiềm năng lớn để phát triển thành những thương hiệu mạnh trên thị trường số.

Tuy nhiên, trong nhiều năm, hoạt động tiêu thụ của các làng nghề vẫn chủ yếu dựa vào khách hàng truyền thống, hệ thống đại lý hoặc khách du lịch đến tham quan, trải nghiệm. Điều này khiến không ít cơ sở sản xuất gặp khó khăn khi sức mua suy giảm hoặc thị trường biến động. Đặc biệt, trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng ưu tiên mua sắm trực tuyến, phương thức bán hàng truyền thống bộc lộ nhiều hạn chế, đòi hỏi các chủ thể sản xuất phải thay đổi tư duy để thích ứng với xu thế mới.

Thương mại điện tử vì thế không còn đơn thuần là một kênh bán hàng mà đang trở thành "cánh cửa" giúp các sản phẩm làng nghề tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Chỉ với một gian hàng trực tuyến, các hợp tác xã, doanh nghiệp hay hộ sản xuất có thể giới thiệu sản phẩm tới khách hàng trên cả nước, thậm chí vươn ra thị trường quốc tế mà không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý.

Nhận thức rõ xu hướng này, Bắc Ninh đang từng bước xây dựng hệ sinh thái thương mại số gắn với phát triển sản phẩm đặc trưng của địa phương. Năm 2026, tỉnh ban hành Chương trình thúc đẩy tiêu dùng sản phẩm, dịch vụ trên môi trường số giai đoạn 2026–2030, đặt mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh chuyển đổi sang mô hình kinh doanh trực tuyến; đồng thời xây dựng thương hiệu số cho sản phẩm OCOP, sản phẩm làng nghề và sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu. Chương trình cũng hướng đến mở rộng thị trường trong nước và quốc tế thông qua các sàn thương mại điện tử, tăng cường truy xuất nguồn gốc, thanh toán không dùng tiền mặt và ứng dụng hóa đơn điện tử.

Song song với đó, tỉnh xác định phát triển chương trình OCOP theo chuỗi giá trị, ưu tiên các đặc sản, sản phẩm làng nghề truyền thống và dịch vụ du lịch cộng đồng; đồng thời tăng cường hỗ trợ các chủ thể xây dựng thương hiệu, hoàn thiện bao bì, truy xuất nguồn gốc và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường. Năm 2026, Bắc Ninh phấn đấu có thêm ít nhất 100 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, tạo thêm nguồn hàng chất lượng để tham gia sâu hơn vào các kênh phân phối hiện đại và thương mại điện tử.

Không chỉ dừng ở việc ban hành chính sách, nhiều hoạt động hỗ trợ đã được triển khai nhằm giúp người dân và các chủ thể sản xuất tiếp cận kinh doanh số. Các buổi tọa đàm, tập huấn về đưa nông sản, sản phẩm OCOP lên sàn thương mại điện tử đã được tổ chức với sự tham gia của các cơ quan quản lý, chuyên gia công nghệ và doanh nghiệp, tập trung vào những nội dung như xây dựng gian hàng số, quảng bá sản phẩm, livestream bán hàng, truy xuất nguồn gốc và phát triển thương hiệu trên nền tảng trực tuyến. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng để các làng nghề từng bước thích ứng với xu hướng tiêu dùng mới và nâng cao năng lực cạnh tranh trong thời đại số.

Thương mại điện tử mở rộng không gian tiêu thụ cho sản phẩm đặc trưng Bắc Ninh

Nếu như trước đây, sản phẩm làng nghề và đặc sản địa phương chủ yếu được tiêu thụ thông qua hệ thống cửa hàng truyền thống, thương lái hoặc khách du lịch, thì sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử đang mở ra một phương thức kinh doanh hoàn toàn mới. Chỉ với một gian hàng trực tuyến, các hộ sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp có thể tiếp cận hàng triệu khách hàng trên cả nước, thậm chí đưa sản phẩm đến thị trường quốc tế mà không còn bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý.

Đối với Bắc Ninh, thương mại điện tử không chỉ tạo thêm kênh phân phối mà còn là giải pháp quan trọng để nâng tầm giá trị các sản phẩm truyền thống. Khác với phương thức bán hàng trực tiếp, môi trường số cho phép mỗi sản phẩm kể câu chuyện về lịch sử hình thành, quy trình chế tác, người nghệ nhân và những giá trị văn hóa phía sau. Chính những câu chuyện ấy góp phần tạo nên sức hút, giúp sản phẩm không chỉ cạnh tranh bằng chất lượng mà còn bằng giá trị thương hiệu và bản sắc riêng.

Làng tranh Đông Hồ là một ví dụ tiêu biểu. Mỗi bức tranh không chỉ là một sản phẩm mỹ thuật dân gian mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Khi được giới thiệu trên các nền tảng số thông qua hình ảnh chất lượng cao, video ghi lại quy trình in tranh thủ công hay những câu chuyện về các nghệ nhân, tranh Đông Hồ không chỉ tiếp cận khách hàng trong nước mà còn trở thành sản phẩm được nhiều du khách quốc tế quan tâm.

Tương tự, gốm Phù Lãng cũng đang từng bước khẳng định vị thế trên môi trường số. Những sản phẩm gốm thủ công mang màu men đặc trưng, được chế tác hoàn toàn bằng phương pháp truyền thống, hiện được nhiều cơ sở sản xuất quảng bá thông qua website, mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử. Nhờ đó, khách hàng có thể dễ dàng tìm hiểu quy trình sản xuất, lựa chọn mẫu mã và đặt mua mà không cần đến trực tiếp làng nghề.

Đối với làng nghề gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ hay đúc đồng Đại Bái, chuyển đổi số cũng góp phần mở rộng thị trường cho những dòng sản phẩm có giá trị cao. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư xây dựng website, thực hiện quay video giới thiệu quy trình sản xuất, ứng dụng công nghệ 3D trong giới thiệu sản phẩm, kết hợp livestream để tư vấn khách hàng. Điều này không chỉ giúp gia tăng lượng đơn hàng mà còn nâng cao tính chuyên nghiệp trong hoạt động kinh doanh.

Bên cạnh các làng nghề truyền thống, Bắc Ninh còn sở hữu hệ thống sản phẩm nông nghiệp, thực phẩm và OCOP phong phú. Những đặc sản như bánh phu thê Đình Bảng, nem Bùi, tương Đình Tổ, bánh đa Kế, mỳ Chũ, gà đồi Yên Thế, vải thiều Lục Ngạn, cam Lục Ngạn, na Lục Nam, chè Bản Ven, mật ong Sơn Động hay các sản phẩm chế biến từ nông sản đang ngày càng xuất hiện nhiều hơn trên các nền tảng thương mại điện tử. Việc đầu tư vào bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng đã giúp các sản phẩm đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường hiện đại.

Trong đó, vải thiều Lục Ngạn được xem là một trong những điển hình thành công khi kết hợp chuyển đổi số với xúc tiến thương mại. Những năm gần đây, sản phẩm không chỉ được tiêu thụ qua các sàn thương mại điện tử lớn trong nước mà còn được quảng bá mạnh mẽ trên các nền tảng số, góp phần mở rộng thị trường xuất khẩu sang Nhật Bản, Hoa Kỳ, Australia và nhiều quốc gia khác. Thành công của vải thiều Lục Ngạn cho thấy thương mại điện tử hoàn toàn có thể trở thành "đòn bẩy" để nâng cao giá trị cho các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng nếu được đầu tư bài bản.

Việc đa dạng hóa danh mục sản phẩm cũng mở ra cơ hội hình thành các gian hàng số mang thương hiệu Bắc Ninh. Thay vì giới thiệu từng sản phẩm riêng lẻ, các doanh nghiệp và hợp tác xã có thể xây dựng những bộ quà tặng kết hợp nhiều đặc sản và sản phẩm làng nghề như tranh Đông Hồ, bánh phu thê Đình Bảng, mỳ Chũ, vải thiều sấy, chè Bản Ven hay đồ gốm Phù Lãng. Những bộ sản phẩm này không chỉ phục vụ nhu cầu tiêu dùng, quà tặng mà còn góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất Kinh Bắc thông qua những giá trị văn hóa đặc sắc.

Không dừng lại ở việc đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, nhiều doanh nghiệp còn từng bước ứng dụng các công cụ số trong hoạt động kinh doanh như quản lý đơn hàng, thanh toán trực tuyến, quảng cáo số, phân tích hành vi khách hàng và chăm sóc sau bán hàng. Các phiên livestream giới thiệu sản phẩm, video trải nghiệm tại làng nghề hay các chương trình khuyến mại trực tuyến đã giúp tăng khả năng tương tác với người tiêu dùng, đồng thời tạo thêm cơ hội cho các sản phẩm địa phương tiếp cận nhóm khách hàng trẻ.

Có thể thấy, thương mại điện tử đang góp phần thay đổi cách thức tiêu thụ sản phẩm truyền thống của Bắc Ninh. Nếu trước đây, sản phẩm chủ yếu được biết đến thông qua hội chợ, triển lãm hoặc khách du lịch, thì nay chỉ với vài thao tác trên điện thoại thông minh, người tiêu dùng ở bất kỳ đâu cũng có thể tiếp cận và đặt mua. Quan trọng hơn, mỗi sản phẩm không chỉ được bán bằng giá trị vật chất mà còn được giới thiệu bằng câu chuyện văn hóa, lịch sử và những giá trị đặc trưng của vùng đất Kinh Bắc. Đây chính là hướng đi giúp các sản phẩm làng nghề và đặc sản địa phương từng bước khẳng định thương hiệu, nâng cao giá trị và mở rộng thị trường trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ.

Tháo gỡ điểm nghẽn, mở rộng thị trường cho sản phẩm làng nghề

Bên cạnh những cơ hội rộng mở, hành trình đưa sản phẩm làng nghề Bắc Ninh lên sàn thương mại điện tử vẫn còn không ít rào cản. Thực tế cho thấy, phần lớn các cơ sở sản xuất tại làng nghề có quy mô hộ gia đình hoặc doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhiều nghệ nhân có tay nghề cao nhưng chưa quen với công nghệ số, thiếu kỹ năng xây dựng thương hiệu, tiếp thị trực tuyến hay vận hành gian hàng trên các nền tảng thương mại điện tử.

Một trong những khó khăn lớn là tư duy kinh doanh truyền thống vẫn còn phổ biến. Không ít cơ sở sản xuất vẫn phụ thuộc vào khách quen, thương lái hoặc các hội chợ triển lãm, trong khi việc đầu tư cho hình ảnh sản phẩm, nội dung quảng bá hay tương tác với khách hàng trên môi trường số còn hạn chế. Điều này khiến nhiều sản phẩm dù có chất lượng tốt nhưng chưa tạo được sức hút trên các sàn thương mại điện tử.

Bên cạnh đó, yêu cầu của thị trường trực tuyến cũng đặt ra nhiều tiêu chuẩn mới. Một sản phẩm muốn cạnh tranh hiệu quả không chỉ cần bảo đảm chất lượng mà còn phải có bao bì chuyên nghiệp, thông tin rõ ràng, mã QR truy xuất nguồn gốc, hình ảnh đẹp, video giới thiệu hấp dẫn và quy trình giao hàng nhanh chóng. Đây là những yếu tố mà nhiều cơ sở sản xuất làng nghề vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Đối với các sản phẩm thủ công mỹ nghệ như tranh Đông Hồ, gốm Phù Lãng, đồ gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ hay đúc đồng Đại Bái, bài toán vận chuyển cũng cần được quan tâm. Đặc thù của nhiều sản phẩm là kích thước lớn, trọng lượng nặng hoặc dễ hư hỏng trong quá trình vận chuyển, dẫn đến chi phí logistics cao hơn so với các mặt hàng thông thường. Vì vậy, việc kết nối với các đơn vị vận chuyển chuyên nghiệp, ứng dụng công nghệ trong quản lý đơn hàng và tối ưu chi phí giao nhận sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh cho các sản phẩm làng nghề.

Để tháo gỡ những "điểm nghẽn" này, ngoài nỗ lực của các chủ thể sản xuất, rất cần sự đồng hành của các cơ quan quản lý, hiệp hội ngành nghề và doanh nghiệp công nghệ. Các chương trình tập huấn về chuyển đổi số, kỹ năng bán hàng trực tuyến, xây dựng thương hiệu, livestream giới thiệu sản phẩm hay ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong tiếp thị cần tiếp tục được triển khai sâu rộng hơn, phù hợp với đặc thù của từng làng nghề.

Song song với đó, việc hỗ trợ các cơ sở sản xuất chuẩn hóa quy trình, hoàn thiện bao bì, nhãn mác, đăng ký sở hữu trí tuệ và xây dựng chỉ dẫn địa lý cũng có ý nghĩa quan trọng. Khi sản phẩm có thương hiệu rõ ràng, chất lượng ổn định và nguồn gốc minh bạch, niềm tin của người tiêu dùng sẽ được củng cố, tạo điều kiện thuận lợi để mở rộng thị trường trên các nền tảng số.

Một hướng đi nhiều tiềm năng khác là gắn thương mại điện tử với phát triển du lịch trải nghiệm. Bắc Ninh có lợi thế về hệ thống làng nghề truyền thống, di tích lịch sử và di sản văn hóa đặc sắc. Mỗi chuyến tham quan không chỉ giúp du khách trực tiếp trải nghiệm quy trình sản xuất mà còn tạo cơ hội để họ tiếp tục mua sắm sau chuyến đi thông qua các gian hàng trực tuyến. Sự kết nối giữa du lịch, văn hóa và thương mại điện tử sẽ góp phần kéo dài vòng đời tiêu thụ sản phẩm, đồng thời lan tỏa hình ảnh vùng đất Kinh Bắc đến đông đảo người tiêu dùng.

Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với các làng nghề. Việc đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử không chỉ giúp mở rộng thị trường tiêu thụ mà còn tạo động lực để các cơ sở sản xuất đổi mới tư duy quản trị, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu theo hướng chuyên nghiệp.

Với nền tảng là hệ thống làng nghề lâu đời, nhiều sản phẩm OCOP có giá trị cùng sự quan tâm của các cấp, ngành trong thúc đẩy chuyển đổi số, Bắc Ninh đang đứng trước cơ hội lớn để đưa các sản phẩm truyền thống bước vào "chợ số". Khi công nghệ được kết hợp hài hòa với những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ, mỗi bức tranh Đông Hồ, mỗi sản phẩm gốm Phù Lãng, đồ gỗ Đồng Kỵ hay đặc sản Kinh Bắc không chỉ là hàng hóa mà còn trở thành "đại sứ văn hóa", góp phần quảng bá hình ảnh địa phương, nâng cao thu nhập cho người dân và tạo động lực phát triển kinh tế nông thôn theo hướng hiện đại, bền vững.

Đưa sản phẩm làng nghề lên sàn thương mại điện tử vì thế không chỉ là câu chuyện của chuyển đổi phương thức bán hàng, mà còn là hành trình gìn giữ và phát huy giá trị di sản trong thời đại số. Khi mỗi sản phẩm truyền thống được tiếp cận người tiêu dùng bằng một diện mạo mới, có thương hiệu, có câu chuyện và có sức cạnh tranh, đó cũng là lúc các làng nghề Bắc Ninh từng bước khẳng định vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế địa phương và xây dựng thương hiệu vùng đất Kinh Bắc trong kỷ nguyên số.