EU mở cửa cho Ấn Độ, cá ngừ Việt Nam lo nguy cơ mất lợi thế thuế quan

Việc EU và Ấn Độ thúc đẩy hoàn tất Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) song phương được dự báo sẽ tạo ra thay đổi đáng kể trong cán cân cạnh tranh tại thị trường EU, đặc biệt đối với nhóm hàng thủy sản.

Theo đó, FTA này dự kiến đưa thuế nhập khẩu của EU về 0% đối với nhiều nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Ấn Độ, trong đó có các sản phẩm hải sản hiện đang chịu mức thuế lên tới khoảng 26%. Đồng thời, EU cũng tuyên bố sẽ loại bỏ hoặc cắt giảm thuế quan trên quy mô lớn đối với tổng giao dịch hàng hóa hai chiều nhằm tạo động lực thương mại và đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Với ngành cá ngừ, điểm cạnh tranh then chốt thường nằm ở giá thành sau thuế của các dòng loin cá ngừ đông lạnh, loin cá ngừ hấp đông lạnh - nguyên liệu cho chế biến, đóng hộp - cùng sản phẩm cá ngừ đóng hộp hoàn chỉnh. Đây là những phân khúc đặc biệt nhạy cảm với chênh lệch thuế chỉ vài phần trăm.

Hiện Việt Nam đã có Hiệp định Thương mại Tự do với EU (gọi tắt EVFTA), trong đó cá ngừ là một nhóm hàng được thiết kế lộ trình giảm thuế và có hạn ngạch ưu đãi thuế (TRQ). Cụ thể, cá ngừ đóng hộp được hưởng hạn ngạch miễn thuế 11.500 tấn/năm, và một số dòng loin/thịt cá ngừ có lộ trình giảm thuế về 0% theo thời gian.

Tuy nhiên, lợi thế EVFTA phát huy mạnh nhất khi các đối thủ vẫn chịu thuế theo tối huệ quốc (MFN) tương đối cao. Khi Ấn Độ có FTA với EU và được đưa nhiều dòng thủy sản về 0%, “khoảng cách ưu đãi” giữa Việt Nam và Ấn Độ tại EU sẽ thu hẹp. Do đó, đơn hàng dễ dịch chuyển sang nhà cung cấp có giá tốt hơn trong cùng phân khúc. Áp lực giảm giá lên sản phẩm cá ngừ Việt Nam tăng, nhất là với các đơn hàng gia công, loin cá ngừ, cá ngừ đóng hộp… Lợi thế ưu đãi thuế quan theo hạn ngạch 11.500 tấn cá ngừ đóng hộp của Việt Nam có thể giảm giá trị tương đối, do người mua EU có thêm lựa chọn được ưu đãi tương tự hoặc gần tương tự từ Ấn Độ.

Trong xuất khẩu cá ngừ vào EU, lợi thế thuế quan không phải yếu tố duy nhất quyết định năng lực cạnh tranh; yêu cầu tuân thủ, truy xuất nguồn gốc và rủi ro liên quan đến quy định IUU cũng đóng vai trò then chốt. 

Khi Ấn Độ được hưởng thuế suất 0%, các nhà nhập khẩu EU nhiều khả năng sẽ ưu tiên những nhà cung cấp có hồ sơ tuân thủ minh bạch, ít rủi ro pháp lý. Với lợi thế về nguồn nguyên liệu và năng lực chế biến, Ấn Độ có thể gia tăng sức cạnh tranh ở các nhóm hàng Việt Nam đang đẩy mạnh nhờ EVFTA, như loin cá ngừ đông lạnh, loin cá ngừ hấp đông lạnh dùng cho sản xuất đồ hộp, cũng như một số sản phẩm chế biến. Điều này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp trong nước phải sớm điều chỉnh chiến lược để giữ vững thị phần.

“Nếu FTA giữ EU và Ấn Độ triển khai đúng lộ trình, giai đoạn 2026 - 2027 sẽ là thời điểm các nhà nhập khẩu EU tái cấu trúc nguồn cung và các doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn để giữ thị phần tại khối thị trường này. Do đó, doanh nghiệp cần phải xây dựng các chiến lược phù hợp ngay từ bây giờ”, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam khuyến nghị.