EVFTA sau 6 năm: Động lực mới cho thương mại Việt Nam - EU

Ngày 1/8/2026, Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam phát hành báo cáo về tác động của EVFTA nhân tròn 6 năm Hiệp định này chính thức có hiệu lực. Dù chỉ là một giai đoạn ngắn trong hành trình 36 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU), Hiệp định đã tạo ra những tác động rõ nét đối với hợp tác kinh tế song phương.

Theo số liệu từ Hải quan Việt Nam và Cơ quan Thống kê Quốc gia (NSO), tổng kim ngạch thương mại Việt Nam - EU đã vượt 900 tỷ USD trong giai đoạn từ tháng 1/1995 đến tháng 6/2026. Đáng chú ý, riêng 6 năm kể từ khi EVFTA đi vào thực thi (từ tháng 8/2020) đã đóng góp 383,8 tỷ USD, tương đương 42,6% tổng kim ngạch của hơn ba thập kỷ hợp tác.

Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert cho rằng gần một nửa tổng kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và EU trong suốt hơn 30 năm qua được tạo ra dưới khuôn khổ EVFTA. Điều này cho thấy tốc độ hội nhập thương mại đã tăng mạnh ngay khi các rào cản tiếp cận thị trường được dỡ bỏ.

Theo ông Bruno Jaspaert, nếu như 6 năm trước EVFTA mới là một cam kết chính trị đầy tham vọng thì đến nay, những tác động của hiệp định đã được minh chứng bằng các kết quả cụ thể. EVFTA không chỉ tái định hình dòng chảy thương mại mà còn củng cố niềm tin của nhà đầu tư, đưa Việt Nam trở thành một trong những điểm tựa kinh tế quan trọng của châu Âu tại khu vực châu Á.

Bước sang năm thứ 7, EVFTA tiếp tục ghi dấu mốc quan trọng khi EU hoàn tất lộ trình tự do hóa thương mại, miễn thuế đối với 99% các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam. Trong khi đó, Việt Nam tiếp tục thực hiện lộ trình cắt giảm thuế đối với hàng hóa từ EU và dự kiến hoàn thành vào năm 2030.

Theo EuroCham, hiện phần lớn hàng hóa Việt Nam đã được hưởng mức thuế ưu đãi khoảng 80% khi xuất khẩu sang EU. Việc gần như xóa bỏ hoàn toàn thuế quan được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực để doanh nghiệp mở rộng thị phần tại một trong những thị trường có yêu cầu cao nhất thế giới.

Kết quả thương mại tiếp tục phản ánh hiệu quả của hiệp định. Trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại song phương đạt 41,4 tỷ USD. Trong đó, Việt Nam xuất khẩu sang EU 31,8 tỷ USD, nhập khẩu 9,7 tỷ USD và đạt mức xuất siêu khoảng 22 tỷ USD, cao hơn cả mức xuất siêu của cả năm 2019 - thời điểm trước khi EVFTA có hiệu lực.

Theo Phó Chủ tịch EuroCham Jean-Jacques Bouflet, quan hệ thương mại giữa Việt Nam và EU mang tính bổ trợ nhiều hơn là cạnh tranh. Trong khi các sản phẩm công nghệ cao, máy móc và dược phẩm từ châu Âu góp phần nâng cao năng lực sản xuất của Việt Nam thì các mặt hàng điện tử, dệt may, da giày, đồ gỗ và nông sản của Việt Nam lại bổ sung hiệu quả cho chuỗi cung ứng và nhu cầu tiêu dùng tại châu Âu.

Không chỉ tạo động lực cho thương mại, EVFTA còn góp phần củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp châu Âu đối với môi trường đầu tư tại Việt Nam. Theo Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) quý II/2026 của EuroCham, 55% doanh nghiệp châu Âu coi Việt Nam là trung tâm hoạt động cốt lõi hoặc thị trường tăng trưởng trọng điểm, trong khi 22% xem Việt Nam là một cấu phần quan trọng trong mạng lưới khu vực.

Trong các doanh nghiệp đang tham gia thương mại song phương, một nửa cho biết hưởng lợi trực tiếp từ các ưu đãi thuế quan của EVFTA. Có 33% doanh nghiệp áp dụng thuế suất ưu đãi cho ít nhất 20% kim ngạch thương mại và gần 20% áp dụng cho hơn một nửa dòng lưu chuyển hàng hóa.

Đáng chú ý, 66% doanh nghiệp ghi nhận những khoản tiết kiệm tài chính có thể đo lường được. Phần lớn tiết kiệm từ 5-15%, trong khi 11% doanh nghiệp đạt mức tiết kiệm trên 30%. Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thương mại, logistics và hàng tiêu dùng là nhóm hưởng lợi lớn nhất.

Theo chia sẻ của một doanh nghiệp nhập khẩu châu Âu tham gia khảo sát BCI, hơn 80% hoạt động thương mại giữa EU và Việt Nam của doanh nghiệp hiện được hưởng ưu đãi thuế quan từ EVFTA. Việc giảm chi phí nhập khẩu đã giúp doanh nghiệp giảm giá bán từ 5-15%, qua đó nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm tại thị trường Việt Nam và mở rộng cơ hội tăng trưởng.

Tuy nhiên, khi thuế quan dần không còn là rào cản lớn, các doanh nghiệp lại đối mặt với những thách thức mới liên quan đến thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ. Nhiều doanh nghiệp phản ánh quy trình thuế, hoàn thuế giá trị gia tăng còn kéo dài; việc áp dụng Quy tắc xuất xứ, cấp chứng nhận xuất xứ (C/O) và cách hiểu khác nhau giữa các quốc gia thành viên EU khiến tỷ lệ hàng hóa được hưởng ưu đãi chưa tương xứng với tiềm năng.

Để hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu vận hành trong các khuôn khổ pháp lý này, đại diện của EuroCham cho biết đã và sẽ tích cực đóng góp vào các cuộc đối thoại công-tư bằng công tác vận động chính sách dựa trên bằng chứng thực tế.

Theo EuroCham, cùng với việc tiếp tục cải cách thủ tục hải quan, đẩy nhanh hoàn thuế, số hóa hồ sơ và thống nhất cách áp dụng quy tắc xuất xứ, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có thêm điều kiện để khai thác hiệu quả hơn những lợi thế mà EVFTA mang lại. Sau 6 năm thực thi, hiệp định không chỉ tạo cú hích cho tăng trưởng thương mại mà còn trở thành nền tảng quan trọng để Việt Nam nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu và làm sâu sắc hơn quan hệ hợp tác kinh tế với EU trong giai đoạn mới.