ExploraScience Quy Nhơn: Nơi ươm mầm của tri thức và sáng tạo

Một "vũ trụ thu nhỏ"

Một ngày trung tuần tháng 3, chúng tôi đến Trung tâm (số 10, Đại lộ Khoa học, KV2, phường Quy Nhơn Nam, tỉnh Gia Lai). Dù chưa phải cao điểm du lịch, nhưng nơi đây vẫn tấp nập khách tham quan. Từng nhóm học sinh, gia đình và du khách nước ngoài say sưa khám phá những mô hình khoa học. Tại phòng vé, chị Trương Quỳnh Như, nhân viên hành chính – tổng hợp, nhanh nhẹn hướng dẫn du khách các khu tham quan và lịch trình trải nghiệm trong ngày. Dòng người ra vào liên tục, song đội ngũ nhân viên vẫn ân cần chỉ dẫn từng chi tiết nhỏ, giúp khách lần đầu đến đây dễ dàng hòa mình vào hành trình khám phá.

Chị Lê Thị Tuyết Nga, đến từ Đà Nẵng, tranh thủ những ngày về quê chồng, chị đưa các cháu đến đây "đổi gió" bằng chuyến "du lịch khoa học". Chị Nga chia sẻ: "Tôi nghe giới thiệu ở đây như một vũ trụ thu nhỏ, nên tôi đưa các cháu đến khám phá, để các con học nhiều điều bổ ích. Bước chân vào đây và hòa mình cùng các khu khám phá khoa học, show trình diễn khoa học tương tác, không gian vòm chiếu khám phá về các ngành khoa học như Thiên văn, Vũ trụ, Hải dương với hệ thống máy chiếu có độ phân giải cao; khu trải nghiệm STEM và STEMLAB với những dấu ấn khoa học sống động dành cho mọi lứa tuổi... các con tôi rất thích thú".

Đúng như lời chia sẻ giản dị của chị Nga. Bước vào khu trưng bày, ai ai cũng dễ bị cuốn hút bởi không gian khoa học được thiết kế hiện đại. Trung tâm đã đưa khoa học đến gần đời sống, mỗi chuyến tham quan trở thành một hành trình khám phá. Ấn tượng nhất là gian phòng Khám phá Hệ Mặt Trời đã tái hiện hành trình hàng tỷ năm của vũ trụ. Trên mảng tường cong rực rỡ, các mốc thời gian từ vụ nổ Big Bang đến sự hình thành Hệ Mặt Trời được chiếu lên như một cuốn biên niên sử khổng lồ. Ở giữa căn phòng là mô hình Orrery cổ điển mô phỏng chuyển động các hành tinh quanh Mặt Trời.

Anh Phạm Hoàng Anh, ở xã Vân Canh (Gia Lai), không giấu được sự thích thú khi đứng trước quả cầu OmniGlobe khổng lồ. Anh chia sẻ: "Nổi bật nhất là quả cầu mô phòng về Trái Đất và các hành tinh trong Hệ Mặt Trời. Những câu chuyện về Trái Đất của chúng ta như các đặc điểm địa chất, sự biến đổi khí hậu... cùng các hình ảnh về bề mặt của mỗi thiên thể trong Hệ Mặt Trời được thể hiện một cách trực quan, sinh động, ấn tượng và dễ hiểu".

Ở một không gian khác, người xem được dẫn dắt từ vũ trụ bao la đến thế giới vi mô của các hạt cơ bản. Hình ảnh và sơ đồ cỗ máy gia tốc hạt lớn LHC tại CERN giúp người xem hình dung quy mô khổng lồ của thiết bị khoa học hiện đại này. Những trò chơi như "Bóng đá hạt" giúp giải thích nguyên lý hoạt động của máy gia tốc theo cách gần gũi, dễ hiểu.

Rời thế giới hạt cơ bản, chuyến tham quan tiếp tục đến với các chủ đề gần gũi hơn với môi trường, tài nguyên thiên nhiên và năng lượng tái tạo. Từ thủy điện, điện gió đến điện mặt trời, các mô hình tương tác... giải thích cách con người tạo ra năng lượng phục vụ đời sống. Một trong những trải nghiệm khiến nhiều người thích thú là "buồng gió bão", người tham gia cảm nhận sức gió thay đổi nhanh chóng, lên đến cấp 11 chỉ trong vài phút.

Đặc biệt, Phòng khám phá không gian đã mở ra hàng loạt câu hỏi lớn: Không gian bắt đầu từ đâu, tên lửa bay như thế nào, con người liên lạc ra sao khi thiên tai xảy ra? Những mô hình tên lửa từ Soyuz đến Atlas V tái hiện các dấu mốc quan trọng trong lịch sử chinh phục vũ trụ. Tiếp đó là căn phòng dành riêng cho Sao Hỏa, hành tinh gần Trái Đất nhất trong trí tưởng tượng của con người. Nổi bật trong không gian này là mô hình xe tự hành Curiosity tỷ lệ 1:1, mô phỏng cỗ xe đang thực hiện nhiệm vụ khoa học trên bề mặt Sao Hỏa. Màn hình bán cầu cao 6 mét, đường kính 12 mét, hình ảnh 360 độ và âm thanh sống động khiến khán giả có cảm giác đang bay xuyên qua các thiên hà để đến với sao hỏa. Những nội dung, hình ảnh trong phim đặt ra nhiều vấn đề cần khám phá trong tương lai. Ở đây, khoa học trở thành trải nghiệm của thị giác, cảm xúc và tư duy gợi mở.

Nơi gieo mầm đam mê khoa học

Theo ông Nguyễn Ngọc Hóa, Giám đốc Trung tâm: "Với mong muốn "Hãy chạm vào khoa học", đội ngũ lãnh đạo, chuyên gia, nhân viên cùng các trang thiết bị, trò chơi và mô hình khoa học tại Trung tâm đang hàng ngày hàng giờ thực hiện sứ mệnh "đưa khoa học đến gần hơn với công chúng ở mọi lứa tuổi, đặc biệt là giới trẻ". Từ đó, khơi gợi niềm đam mê khám phá thế giới tự nhiên, vũ trụ thông qua quá trình tham quan, trải nghiệm và thúc đẩy các hoạt động về nghiên cứu khoa học trong cộng đồng, góp phần phát triển về lĩnh vực du lịch khoa học tại tỉnh Gia Lai và Việt Nam nói chung".

Qua tìm hiểu được biết, chính thức đưa vào hoạt động từ tháng 4/2022, Explora Science Quy Nhon được xem là Trung tâm Khoa học đầu tiên của nước ta và là trung tâm thứ 2 trong khu vực Đông Nam Á. Tại đây, có gần 94 mô hình khoa học, đa phần do chính các chuyên gia của Trung tâm chế tạo theo đúng kích thước vật thể thực. Hiện nay, Trung tâm tích cực, chủ động phối hợp chặt chẽ với các đơn vị chức năng thực hiện Dự án "Trung tâm nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ vũ trụ theo chiến lược phát triển Khoa học Công nghệ vũ trụ Việt Nam đến năm 2030" của Chính phủ; Đề án thành lập "Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên". Đồng thời, Trung tâm đang triển khai xây dựng các chương trình về trải nghiệm STEM, hoàn thiện bài giảng STEM theo chương trình Giáo dục phổ thông 2018 cho giáo viên, học sinh trên địa bàn, giúp những giờ học khoa học trở nên sinh động, hấp dẫn, thu hút hơn đối với học sinh.

Bằng hoạt động thực tiễn, Trung tâm đã tổ chức nhiều hoạt động thiết thực, đầy ý nghĩa như: Lớp học STEM, robotics, các chương trình phổ biến khoa học lưu động, hay những sự kiện như Ngày hội STEM, Tuần lễ thiên văn cộng đồng. Trong đó, Cuộc thi Robotacon là một trong những sân chơi tiêu biểu. Hai đội ExploraScience QN1 và ExploraScience QN2 đã giành giải tại cuộc thi ROBOTACON WRO 2024; đội ExploraScience QN1 đoạt suất tham dự Cuộc thi Robot Thế giới GRG 2024 tại Singapore.

Bên cạnh vai trò giáo dục, đào tạo nhân lực, Trung tâm còn tham gia thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo của tỉnh Gia Lai. Các chương trình đào tạo, ươm tạo dự án, kết nối đầu tư được triển khai nhằm hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện mô hình kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh. Hiệu quả của mô hình này thể hiện qua lượng khách ngày càng tăng. Năm 2025, Trung tâm đón hơn 132.000 lượt khách (tăng hơn 91% so với năm 2024), doanh thu đạt hơn 12,823 tỷ đồng. Theo báo cáo quý I/2026, nơi đây đã đón hơn 18.000 lượt khách, doanh thu đạt hơn 1,9 tỷ đồng cho thấy sức hút ngày càng lớn của một loại hình du lịch khoa học mới này. Đồng thời, thông qua các hoạt động Trung tâm còn kích cầu dịch vụ du lịch và các dịch vụ cung ứng khác của tỉnh.

Trong dòng chảy mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ toàn cầu, nhất là thực hiện Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, việc hình thành không gian kết nối tri thức với đời sống mang ý nghĩa chiến lược. ExploraScience Quy Nhon như điểm giao thoa giữa giáo dục, nghiên cứu, đào tạo nhân lực, du lịch và khởi nghiệp sáng tạo. Ở đó, những đứa trẻ lần đầu nhìn qua kính thiên văn, những học sinh tự tay lắp ráp robot, hay những du khách lặng người trước bầu trời sao trong phòng chiếu vũ trụ… đều mang một cảm giác chung mới lạ, hấp dẫn, gần gũi với khoa học. Khi "hạt giống" tri thức được "ươm mần" bằng trải nghiệm thì niềm đam mê khám phá khoa học và đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số của Nhân dân được nảy nở, bồi đắp vững bước, tiến chắc vào khoa học công nghệ trên vùng đất Gia Lai và cho đất nước.