Giá gạo xuất khẩu chạm đáy 5 năm

Theo số liệu từ Cục Hải quan Việt Nam, trong tháng 4/2026, Việt Nam xuất khẩu hơn 1,1 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch khoảng 514 triệu USD, tăng 9,8% về lượng và tăng 7,4% về giá trị so với tháng trước.

Tuy nhiên, so với cùng kỳ năm 2025, xuất khẩu gạo vẫn giảm nhẹ 0,5% về lượng và giảm 7,8% về kim ngạch. Lũy kế 4 tháng đầu năm 2026, cả nước xuất khẩu khoảng 3,37 triệu tấn gạo, thu về 1,58 tỷ USD, giảm 1,4% về lượng và giảm tới 10,3% về giá trị so với cùng kỳ năm trước.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ xu hướng giảm sâu của giá gạo xuất khẩu. Trong tháng 4/2026, giá xuất khẩu bình quân chỉ đạt khoảng 464 USD/tấn, giảm 2,2% so với tháng trước và giảm 7,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây được xem là mức giá thấp nhất của gạo Việt Nam trong khoảng 5 năm trở lại đây.

Đà giảm giá bắt đầu kéo dài từ năm 2024, sau khi Ấn Độ dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu gạo, khiến nguồn cung trên thị trường thế giới tăng mạnh. Bên cạnh đó, các thị trường nhập khẩu lớn của Việt Nam như Indonesia và Philippines cũng liên tục điều chỉnh chính sách nhập khẩu, tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp xuất khẩu trong nước.

Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản, bảo đảm mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm 2026 diễn ra ngày 8/5, ông Đỗ Hà Nam cho rằng điểm yếu lớn của ngành lúa gạo Việt Nam hiện nay là người nông dân chưa có khả năng điều tiết thị trường và chưa chủ động được thời điểm bán hàng.

Theo ông Nam, khác với ngành cà phê, nơi nhiều nông dân đã có xu hướng chủ động lưu trữ hàng hóa để chờ giá tốt, người trồng lúa vẫn phụ thuộc lớn vào thương lái và biến động ngắn hạn của thị trường. Điều này khiến giá gạo dễ bị tác động bởi tâm lý thị trường và các thông tin chưa đầy đủ.

Ông Nam dẫn chứng, trước đây từng xuất hiện thông tin Philippines sẽ giảm nhập khẩu gạo từ Việt Nam và chỉ mua khoảng 300.000 tấn trong 4 tháng đầu năm. Tuy nhiên trên thực tế, lượng nhập khẩu của thị trường này lại cao gấp nhiều lần con số dự báo. Dù vậy, ngay khi thông tin ban đầu xuất hiện, nhiều doanh nghiệp đã đồng loạt bán ra để giữ thị phần và giải phóng hàng tồn kho, khiến thị trường bị dư cung trong thời gian ngắn và kéo giá giảm sâu.

“Hệ quả là doanh nghiệp xuất khẩu gặp khó khăn, người nông dân chịu thiệt hại, trong khi phần giá trị gia tăng lớn lại rơi vào khâu trung gian thu gom”, ông Nam nhận định.

Để nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam, theo các chuyên gia, trước hết cần tăng năng lực lưu trữ cho người nông dân, giúp họ chủ động hơn trong việc lựa chọn thời điểm bán hàng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái.

Bên cạnh đó, ngành lúa gạo cần tập trung xây dựng thương hiệu quốc gia cho gạo Việt Nam. Dù Việt Nam hiện sở hữu nhiều giống gạo thơm, chất lượng cao được thị trường quốc tế đánh giá tích cực, song giá trị thương hiệu vẫn chưa tương xứng với chất lượng thực tế.

Các chuyên gia cũng cho rằng việc triển khai Đề án một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao sức cạnh tranh cho ngành lúa gạo. Mô hình này hướng tới giảm sử dụng vật tư nông nghiệp có nguồn gốc hóa học, giảm lượng giống gieo sạ và tiết kiệm nước tưới nhằm hạ chi phí sản xuất, đồng thời đáp ứng xu hướng tiêu dùng xanh đang gia tăng trên thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh cạnh tranh trên thị trường gạo toàn cầu ngày càng gay gắt, việc chuyển từ tư duy chạy theo sản lượng sang chú trọng chất lượng, thương hiệu và phát triển bền vững được xem là hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam trong thời gian tới.