Giải ngân vốn các dự án giao thông trọng điểm: Áp lực tăng tốc trong hai tháng cuối năm

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, tổng kế hoạch vốn ngân sách nhà nước năm 2026 được các bộ, địa phương phân bổ chi tiết cho nhóm dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành giao thông vận tải và lĩnh vực đường sắt đạt 181.897,2 tỷ đồng, chiếm khoảng 19% tổng kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao của cả nước.

Lũy kế đến ngày 31/10/2026, các dự án đã giải ngân 121.486,8 tỷ đồng, tương đương 66,8% kế hoạch vốn được phân bổ. Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân 71.405,9 tỷ đồng, đạt 59%; vốn ngân sách địa phương giải ngân 50.081 tỷ đồng, đạt 82,2%.

Dù tiến độ đã có chuyển biến so với những tháng trước, kết quả này vẫn thấp hơn tỷ lệ giải ngân bình quân chung cả nước. Đáng chú ý, còn 24 dự án, dự án thành phần có tỷ lệ giải ngân dưới 40%, gồm 7 dự án thuộc Bộ Xây dựng và 17 dự án do các địa phương quản lý.

Xét theo tiến độ thực hiện, trong số này có có 7 dự án/DATP được bố trí vốn để chuẩn bị đầu tư; 1 dự án/DATP bố trí vốn thực hiện công tác thanh quyết toán và hạng mục bổ sung hệ thống giao thông thông minh (ITS); 6 dự án/DATP có kế hoạch hoàn thành, cơ bản hoàn thành trong năm 2026 và 10 dự án/DATP có kế hoạch hoàn thành sau năm 2026. Điều đó cho thấy mức độ chậm giải ngân giữa các dự án có sự khác biệt, đòi hỏi giải pháp điều hành phải bám sát đặc điểm và khả năng thực hiện của từng công trình.

Theo Bộ Tài chính, bên cạnh những nguyên nhân kéo dài như vướng mắc giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư chưa hoàn thiện, năng lực tổ chức thực hiện của một số chủ đầu tư và nhà thầu còn hạn chế, năm 2026 xuất hiện thêm những áp lực đáng kể từ thị trường đầu vào.

Trước hết là tình trạng khan hiếm nguồn cung và giá nguyên, nhiên vật liệu xây dựng tăng cao. Khó khăn về đất đắp, cát, đá tập trung tại nhiều dự án khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tổ chức thi công và hoàn thành khối lượng theo kế hoạch. Các dự án thành phần đoạn Cần Thơ - Hậu Giang, Hậu Giang - Cà Mau thuộc cao tốc Bắc - Nam phía Đông; các dự án thành phần thuộc cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng và cao tốc Mỹ An - Cao Lãnh đều chịu tác động từ tình trạng thiếu hụt nguồn cung, biến động giá vật liệu.

Tại Cà Mau, điều kiện thời tiết bất lợi do ảnh hưởng của mùa gió chướng cũng gây trở ngại cho hoạt động thi công san hút cát phục vụ san lấp mặt bằng tại các dự án cao tốc Cà Mau - Cái Nước, Cái Nước - Đất Mũi và đường giao thông ra đảo Hòn Khoai. Một số dự án phải cắt giảm kế hoạch vốn năm 2026, đồng thời nghiên cứu phương án điều chỉnh thiết kế phù hợp với điều kiện thực tế.

Không kém phần nan giải là bài toán nhân lực. Việc nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn đồng loạt triển khai khiến nhu cầu tuyển dụng lao động tăng mạnh, trong khi nguồn nhân lực có tay nghề chưa đáp ứng yêu cầu. 

Bên cạnh đó, tiến độ nghiệm thu và thanh toán khối lượng hoàn thành cũng là vấn đề được các nhà thầu quan tâm. Khi khối lượng thi công chưa được xác nhận kịp thời hoặc hồ sơ phải bổ sung nhiều lần, doanh nghiệp vẫn phải ứng trước chi phí nhân công, vật liệu, nhiên liệu và vận hành thiết bị. Việc vốn chưa được thu hồi đúng tiến độ làm hạn chế khả năng quay vòng vốn, ảnh hưởng đến việc duy trì nguồn lực cho các hạng mục tiếp theo.

Trước áp lực tiến độ, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành đã liên tục chỉ đạo tháo gỡ khó khăn cho các dự án giao thông trọng điểm. Đối với vấn đề vật liệu xây dựng, ngày 24/10/2026, Bộ Công Thương ban hành Quyết định số 2800/QĐ-BCT về phương án tạm thời điều phối, hỗ trợ nguồn vật liệu xây dựng thông thường giữa các tỉnh, thành phố. Tiếp đó, ngày 27/10/2026, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc có văn bản giao nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, địa phương triển khai phương án này.

Bộ Tài chính đề nghị các địa phương thực hiện nghiêm việc điều phối, bảo đảm nguồn vật liệu phục vụ thi công; thường xuyên cập nhật nguồn cung và nhu cầu thực tế. Các chủ đầu tư cần xác định nhu cầu vật liệu trong những tháng cuối năm 2026 và năm 2027, chủ động phối hợp với địa phương để bổ sung nguồn cung khi cần thiết.

Tại cuộc họp kiểm điểm tiến độ thi công, giải ngân các dự án giao thông trọng điểm do Bộ Xây dựng quản lý ngày 22/10/2026, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh yêu cầu các chủ đầu tư, ban quản lý dự án xây dựng tiến độ chi tiết, xác định cụ thể giá trị sản lượng hoàn thành và giá trị giải ngân từ nay đến cuối năm đối với từng dự án. Các đơn vị phải chủ động đề xuất điều chuyển vốn giữa các dự án khi cần thiết, bảo đảm giải ngân hết số vốn được giao, trừ phần vốn đã hết nhiệm vụ chi.

Đáng chú ý, trách nhiệm của chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu, tư vấn thiết kế và tư vấn giám sát phải được xác định rõ, gắn với đầu mối thực hiện, thời hạn xử lý và kết quả cụ thể. Những vướng mắc về giải phóng mặt bằng, nguồn cung vật liệu, biến động giá nhân công và điều kiện thi công cần được rà soát, xử lý kịp thời thay vì để kéo dài ảnh hưởng đến tiến độ chung.

Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 10/2026 vừa qua, Thủ tướng Lê Minh Hưng tiếp tục yêu cầu tăng tốc giải ngân vốn đầu tư công, đề cao trách nhiệm người đứng đầu và tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về giải phóng mặt bằng, cung ứng vật liệu xây dựng. Bộ Xây dựng được giao chủ động theo dõi diễn biến giá vật liệu, phối hợp với các địa phương đẩy nhanh tiến độ các dự án đường sắt, đường bộ cao tốc, cảng hàng không, bảo đảm yêu cầu về tiến độ và chất lượng.

Với hơn 181.897 tỷ đồng vốn được phân bổ, các dự án giao thông trọng điểm có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đầu tư công, phát triển kết cấu hạ tầng và tạo động lực tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, tỷ lệ giải ngân 66,8% sau 10 tháng cùng 24 dự án có kết quả dưới 40% cho thấy khối lượng công việc cần hoàn thành trong thời gian còn lại là rất lớn.

Do đó, yêu cầu đặt ra là các bộ, ngành, địa phương và chủ đầu tư phải chuyển mạnh từ chỉ đạo chung sang tổ chức thực hiện cụ thể, gắn trách nhiệm với từng dự án, từng khâu và từng đơn vị. Việc điều phối nguồn vật liệu giữa các địa phương cần được triển khai đồng bộ, thực chất; công tác huy động nhân lực, tổ chức thi công và xử lý các thủ tục thanh toán, nghiệm thu, quyết toán phải được thực hiện khẩn trương, liên tục.

Đây sẽ là những yếu tố quan trọng để tạo chuyển biến rõ nét về tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, góp phần bảo đảm tiến độ các dự án giao thông trọng điểm và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn NSNN trong năm 2026.