Giải pháp phát thải carbon thấp cho nhà ở xã hội

Phát triển nhà ở xã hội là một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, vừa mang ý nghĩa kinh tế, vừa mang ý nghĩa chính trị và xã hội sâu sắc. Nhà ở xã hội không chỉ giải quyết nhu cầu về chỗ ở, mà còn góp phần bảo đảm an sinh xã hội, ổn định đời sống người lao động, hình thành lực lượng lao động bền vững và tạo nền tảng cho quá trình phát triển đô thị, công nghiệp của mỗi địa phương.

Tuy nhiên, trong giai đoạn phát triển mới, nhà ở xã hội không thể chỉ được đánh giá bằng số lượng căn hộ hoàn thành. Cốt lõi của chính sách nhà ở xã hội vẫn phải là khả năng tiếp cận của người dân, giá bán và giá thuê phù hợp, chất lượng công trình được bảo đảm, chi phí sử dụng hợp lý và môi trường sống an toàn, lành mạnh. 

Nhưng trước yêu cầu sử dụng tiết kiệm tài nguyên, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và thực hiện các cam kết về giảm phát thải khí nhà kính, việc đưa các giải pháp phát thải carbon thấp vào nhà ở xã hội cũng đặt ra yêu cầu về cách làm phù hợp, vừa đáp ứng mục tiêu xanh, vừa bảo đảm hiệu quả đầu tư và sử dụng.

Tại Hội thảo “Nhà ở xã hội phát thải carbon thấp - Định hướng và giải pháp cho Việt Nam” do Viện Khoa học công nghệ xây dựng (Bộ Xây dựng) phối hợp với Sở Xây dựng tỉnh Bắc Ninh tổ chức, TS Nguyễn Hồng Hải, Viện trưởng Viện Khoa học công nghệ xây dựng - Bộ Xây dựng, cho rằng nhà ở xã hội phát thải carbon thấp không bắt đầu từ việc “cộng thêm” công nghệ xanh, mà bắt đầu từ việc thiết kế đúng, chuẩn hóa đúng và kiểm chứng đúng.

Theo đó về định hướng khung tiêu chí nhà ở xã hội carbon thấp, ông Hải nêu 3 yêu cầu giúp triển khai linh hoạt, tránh biến mục tiêu xanh thành gánh nặng thủ tục. Đó là đáp ứng đầy đủ quy chuẩn Việt Nam hiện hành về quy hoạch, nhà chung cư, phòng cháy chữa cháy, hạ tầng, năng lượng, tiếp cận, vật liệu; khuyến khích nâng cao, tối ưu thiết kế thụ động, vỏ công trình, chiếu sáng, thông gió...

Đồng thời, Viện trưởng đưa ra hướng hành động để phát triển nhà ở xã hội nhanh, chất lượng và phát thải thấp. Thứ nhất, xây dựng bộ tiêu chí kỹ thuật nhà ở xã hội carbon thấp dựa trên QCVN/TCVN hiện hành; chuyển thành checklist thiết kế và kiểm chứng dễ áp dụng. 

Thứ hai, tích hợp chất lượng không khí trong nhà, đưa TCVN 13521, TCVN 5687 và TCVN 10736 vào hướng dẫn thiết kế, nghiệm thu và vận hành. 

Thứ 3, thí điểm - đo lường - chuẩn hóa bằng việc lựa chọn dự án mẫu để đo năng lượng, IAQ (Indoor Air Quality nghĩa là chất lượng không khí trong nhà), phát thải vật liệu và chi phí vận hành trước khi nhân rộng.

Không chỉ ở khâu thiết kế, về vật liệu, Kiến trúc sư Đỗ Xuân Thuỷ, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư tỉnh Bắc Ninh, lưu ý ưu tiên sử dụng vật liệu sản xuất tại địa phương và trong khu vực, giúp giảm quãng đường vận chuyển, thuận lợi bảo trì và thay thế. Hạn chế cấu tạo hoàn thiện quá phức tạp, nhanh xuống cấp và phải thay thế nhiều lần trong vòng đời công trình. Từng bước quan tâm đến carbon hàm chứa trong vật liệu và quá trình xây dựng, song song với phát thải vận hành.

Còn ở góc độ tổng thể, ông Thủy nhấn mạnh một khu nhà ở xã hội tốt cần giải quyết đồng thời bốn lớp bài toán, đó là: khí hậu, công trình, đô thị và bản sắc. Để đạt hiệu quả, kiến trúc sư cần tham gia ngay từ bước quy hoạch và chuẩn bị dự án, không chỉ ở giai đoạn làm đẹp mặt đứng để cân bằng mật độ, tầng cao, khoảng thoáng, tiện ích, chi phí.

Đối với người lao động và người có thu nhập thấp, tiết kiệm năng lượng không chỉ là vấn đề môi trường. Một căn hộ được thiết kế tốt, giảm hấp thụ nhiệt, tận dụng thông gió và chiếu sáng tự nhiên, sử dụng thiết bị hiệu suất cao, sẽ giúp cư dân giảm tiền điện hàng tháng, cải thiện điều kiện tiện nghi và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Do đó, giải pháp xanh cho nhà ở xã hội chỉ thực sự có ý nghĩa khi đồng thời đạt được ba yêu cầu: phù hợp về chi phí, bảo đảm về chất lượng và hiệu quả trong quá trình sử dụng thực tế.