Gợi mở chiến lược từ TS Trần Đình Lý: Từ “sản xuất nông nghiệp” đến “kinh tế nông nghiệp”

Những biến động của kinh tế toàn cầu, tác động của biến đổi khí hậu và sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ đang làm thay đổi sâu sắc nền nông nghiệp thế giới. Theo dự báo của FAO, nhu cầu lương thực toàn cầu có thể tăng khoảng 50% vào năm 2050, trong khi nguồn tài nguyên ngày càng chịu áp lực lớn.

Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia đã chuyển sang phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn và nông nghiệp thông minh, nơi thị trường không còn là điểm đến cuối cùng mà trở thành yếu tố dẫn dắt toàn bộ chuỗi giá trị.

Tại Việt Nam, nông nghiệp tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột của nền kinh tế với kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2025 đạt 70,09 tỷ USD, tăng 12% so với năm trước và vượt xa mục tiêu đề ra. Tuy nhiên, phía sau con số ấn tượng này vẫn là một thực tế đáng lưu ý khi nhiều sản phẩm nông sản chủ yếu xuất khẩu dưới dạng thô, giá trị gia tăng chưa cao do thiếu chiến lược marketing và xây dựng thương hiệu bài bản.

Từ góc nhìn đó, Đồng Tháp (mới), được hình thành trên cơ sở hợp nhất Đồng Tháp và Tiền Giang, đang đứng trước cơ hội lớn để tái định vị vai trò trong chuỗi giá trị nông nghiệp. Vùng đất này hội tụ đầy đủ các điều kiện để phát triển kinh tế nông nghiệp với hệ sinh thái sản phẩm đa dạng, từ lúa gạo chất lượng cao, cá tra xuất khẩu, xoài Cao Lãnh, sen Đồng Tháp đến các loại trái cây đặc sản như sầu riêng, vú sữa Lò Rèn, xoài cát Hòa Lộc, thanh long.

Không chỉ sở hữu nguồn lực nội tại phong phú, Đồng Tháp còn nằm trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long - khu vực đóng góp tới 90% sản lượng gạo xuất khẩu, 70% sản lượng trái cây và 60% sản lượng thủy sản nuôi trồng của cả nước. Đây là lợi thế quan trọng để địa phương phát triển các chuỗi giá trị nông sản gắn với thị trường trong nước và quốc tế.

Tuy nhiên, theo phân tích của TS Trần Đình Lý, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay lại nằm ở cấu trúc sản xuất còn nhỏ lẻ, liên kết chuỗi chưa chặt chẽ và đặc biệt là năng lực marketing còn hạn chế. Chính những yếu tố này khiến nông sản dù dồi dào nhưng chưa tạo được giá trị tương xứng.

Trong bối cảnh kinh tế số và xu hướng tiêu dùng xanh phát triển mạnh, marketing nông sản đang có sự thay đổi rõ nét. Việc xây dựng thương hiệu vùng giúp nâng cao giá trị sản phẩm và tạo dựng niềm tin cho người tiêu dùng. Minh bạch hóa chuỗi cung ứng thông qua truy xuất nguồn gốc trở thành yêu cầu tất yếu. Thương mại điện tử mở ra cơ hội tiếp cận thị trường mới, trong khi du lịch nông nghiệp dần trở thành một hướng đi quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn.

Để tận dụng những xu hướng này, TS Trần Đình Lý đề xuất xây dựng mô hình hệ sinh thái marketing nông nghiệp, trong đó các chủ thể từ nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến đến hệ thống logistics, thương mại điện tử, phân phối và thương hiệu vùng được kết nối thành một chỉnh thể thống nhất. Sự liên kết này không chỉ giúp tối ưu hóa chuỗi giá trị mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh của nông sản trên thị trường.

Đáng chú ý, nghiên cứu đã đưa ra chiến lược phát triển marketing nông sản cho Đồng Tháp dựa trên năm trụ cột. Trọng tâm là phát triển thương hiệu nông sản vùng với các sản phẩm đặc trưng như xoài Cao Lãnh, sầu riêng Tiền Giang, sen Đồng Tháp và vú sữa Lò Rèn. Đồng thời, cần đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, thúc đẩy chuyển đổi số trong marketing, phát triển du lịch nông nghiệp và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Phân tích SWOT cũng cho thấy bức tranh toàn diện về nông nghiệp Đồng Tháp, với những lợi thế như vùng sản xuất lớn, đa dạng sản phẩm, hệ thống sông ngòi thuận lợi, nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế như sản xuất nhỏ lẻ và năng lực marketing yếu. Trong khi đó, cơ hội đến từ nhu cầu thực phẩm xanh và sự phát triển của thương mại điện tử, nhưng đi kèm là thách thức từ biến đổi khí hậu và cạnh tranh quốc tế.

Từ những phân tích này, TS Trần Đình Lý nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải xây dựng thương hiệu nông sản vùng, phát triển hệ sinh thái marketing nông nghiệp, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển du lịch nông nghiệp và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây chính là những trụ cột để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Trong kỷ nguyên nông nghiệp xanh, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở sản lượng mà phụ thuộc ngày càng lớn vào khả năng tổ chức thị trường, xây dựng thương hiệu và phát triển hệ sinh thái marketing. Với cách tiếp cận này, Đồng Tháp hoàn toàn có thể chuyển mình từ một vùng sản xuất lớn thành một trung tâm kinh tế nông nghiệp hiện đại, nơi mỗi sản phẩm không chỉ là hàng hóa mà còn là giá trị, thương hiệu và câu chuyện của một nền nông nghiệp đang đổi mới.