Hà Nội: Đình Ninh Giang bảo tồn, phát huy những giá trị lịch sử trường tồn với thời gian

Xã Ninh Hiệp nằm phía Bắc huyện Gia Lâm (Hà Nội), xưa vốn là đất Phù Ninh (tên Nôm là Làng Nành). Đây là vùng đất có bề dày lịch sử lâu đời, có địa thế quan trọng và thuận lợi cho sự phát triển toàn diện về kinh tế, văn hóa, xã hội, là nơi giao thoa giữa 2 nền văn hóa Thăng Long - Kinh Bắc nên đã sớm hình thành một làng thủ công nghiệp nổi tiếng, có nền văn hóa đa dạng với nhiều phong tục tốt đẹp. Ninh Hiệp có một hệ thống di tích lịch sử gồm 23 di tích và các điểm có dấu hiệu di tích trong đó có 11 di tích đã được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia. Và đình Ninh Giang ở Thôn 8 là một trong số đó.

Đây là một ngôi đình lớn có kiến trúc cổ kính, bề thế, khang trang, tọa lạc trên một khu đất cao, rộng, trong khu vực cư trú của làng, quy mô lớn với nhiều nếp nhà ngang, dọc. Đình chính được trùng tu sửa chữa lớn vào năm Minh Mệnh thứ 5 (năm 1825). Nhà Phương đình (hay nhà Tiền tế) được xây dựng vào năm 1910. Đình được xây dựng nhằm đáp ứng 2 chức năng: Trung tâm sinh hoạt văn hoá, việc làng, việc xã; và là nơi thờ phụng các vị thần có công với nước, với dân, bảo vệ cuộc sống của dân làng theo tín ngưỡng Thành hoàng.

Dù đã trải qua nhiều lần trùng tu, sửa chữa nhưng sau nhiều biến cố thăng trầm của lịch sử, di tích vẫn bị xuống cấp nghiêm trọng. Theo nguyện vọng của nhân dân địa phương và đề nghị của Tiểu ban quản lý di tích Thôn 8, UBND xã Ninh Hiệp đã báo cáo UBND huyện xin chủ trương Lập dự án Tu bổ, tôn tạo Đình Ninh Giang.

Được sự chấp thuận của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, ngày 3/4/2020, UBND huyện Gia Lâm đã ban hành Quyết định số 2166/QĐ-UBND về việc phê duyệt dự án đầu tư xây dựng công trình dự án Tu bổ, tôn tạo Đình Ninh Giang và giao cho Ban quan lý dự án huyện Gia Lâm làm chủ đầu tư. Dự án được khởi công vào tháng 12/2020.

Sau hơn 1 năm tu bổ, tôn tạo, ngôi đình hoàn thành với dáng uy nghiêm, to đẹp nhưng vẫn giữ được nét kiến trúc của ngôi đình cổ kính xưa. Công trình tu bổ bảo đảm đúng tiến độ thời gian, chất lượng kỹ, mỹ thuật và trình tự xây dựng với tổng kinh phí 26,858 tỷ đồng, trong đó 14,932 tỷ đồng từ nguồn ngân sách huyện, 11,926 tỷ đồng là nguồn xã hội hóa.

Nguồn ngân sách Nhà nước thực hiện tu bổ, tôn tạo Đình chính và Phương đình.

Nguồn vốn xã hội hóa do nhân dân đóng góp thực hiện tu bổ các hạng mục phụ trợ như: Mở rộng diện tích, xây nhà bia, nhà sắm lễ, trụ đá, tường bao bằng đá, cánh cổng hợp kim, lát sân, đồ thờ cúng: lư hương, đỉnh đồng, đèn thờ, hoành phi, câu đối, cuốn thư, ban thờ, sập thờ dát vàng. Tổng nguồn xã hội hóa huy động trong nhân dân từ năm 2018 đến nay trị giá 11.926 triệu đồng.

Theo sử sách, đình Ninh Giang là một ngôi đình có bề dày lịch sử lâu đời. Tấm bia "Hậu thần bia ký" đặt tại đình ghi: Đình Ninh Giang được xây dựng năm Ất Tỵ (1605) và hoàn thành năm Đinh Mùi (1607). Tương truyền, đình được xây dựng để tưởng nhớ công ơn của Hoài Đạo Vương Nguyễn Huy Nộn.

Sách Đại Việt sử ký toàn thư, Việt sử lược - tác phẩm khuyết danh đời nhà Trần, Thần tích đình Công Đình, Ninh Giang đã nhắc khá nhiều đến nhân vật Nguyễn Huy Nộn.

Theo đó, Nguyễn Nộn là người làng Phù Đổng (tổng Phù Ninh), một sứ quân nổi dậy chống lại triều đình vào cuối thời nhà Lý, đầu thời nhà Trần trong lịch sử Việt Nam. Khi nhà Lý suy thoái, ông trở lại quê nhà làm nghề bốc thuốc, chữa bệnh cho dân, mở trường dạy học, khai thông dân trí, xây dựng phòng tuyến ở Ninh Giang, Công Đình, phòng khi nhà Trần đến xâm phạm.

Khi nhà Trần được kiến lập năm 1226, biết Nguyễn Nộn là người yêu nước có tài, vua Trần đã phong tước cho Nguyễn Nộn là Hoài ĐaoVương (Hoài Đạo Hiếu Vũ Vương), gả cho công chúa Nguyễn Thiều và giao nhiệm vụ cầm quân đi dẹp một số thủ lĩnh cát cứ ở địa phương, thống nhất đất nước. Đến năm 1229, ông ốm nặng và mất tại quê nhà.

Nhân dân nơi đây đã lập đền thờ để tưởng nhớ công lao của ông. Ngoài việc thờ Nguyên Nộn làm Thành hoàng làng ra, đình hiện còn thờ thần Lý Nhã Thái Mẫu dược sư thần linh.

Hàng năm, dân làng vẫn duy trì lễ Kỵ Thánh vào ngày 1/3 âm lịch với các nghi lễ tế, dâng hương cho các vị thần và tiền hiền được thờ phụng trong đình làng cùng nhiều trò chơi dân gian phong phú, đặc sắc, đậm tính dân gian. Lễ hội độc đáo này đã tạo nên những giá trị gắn kết cộng đồng, hun đúc thuần phong mỹ tục, tạo ra lối sống, lối ứng xử hòa nhã, nặng tình giữa người với người.

Hiện, đình còn bảo lưu một số di vật văn hóa lịch sử có giá trị nghệ thuật cao, niên đại từ thời Lê đến thời Nguyễn như: Hệ thống sắc phong, kiệu thờ thời Lê, hương án, cửa võng cùng nhiều đồ thờ khác…

Có thể nói, đình Ninh Giang đã góp thêm phần đa dạng và phong phú cho hệ thống di tích văn hóa - những chứng tích vật chất lịch sử và tinh thần của nhân dân địa phương.

Việc tu bổ, tôn tạo ngôi đình là việc làm thiết thực thể hiện sự quan tâm của Huyện ủy, HĐND, UBND và UBMTTQ huyện Gia Lâm và xã Ninh Hiệp đối với đời sống tâm linh của người dân địa phương; thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", "Ăn quả nhớ kẻ trồng cây", nhằm bảo tồn và gìn giữ một giá trị văn hóa tinh thần mà các thế hệ cha ông đi trước đã vun đắp xây dựng.

Ý thức được điều đó, cán bộ, nhân dân Thôn 8 nói riêng và xã Ninh Hiệp nói chung đang tiếp tục công tác bảo vệ và phát huy hơn nữa những giá trị của di tích; đồng thời giáo dục các thế hệ con cháu về truyền thống yêu nước, lòng tự tôn dân tộc của ông cha làm cho khu di tich ngày càng khang trang vừa đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt tâm linh của người dân địa phương.

Để gìn giữ và phát huy giá trị của di sản, song song với việc bố trí ngân sách để trùng tu, tôn tạo di tích, địa phương còn tăng cường quảng bá, tuyên truyền, giới thiệu về giá trị đặc sắc của đình Ninh Giang để nhân dân trong xã Ninh Hiệp, khách tham quan du lịch biết đến di tích ngày một nhiều hơn.

Nơi đây không chỉ là nơi thờ cúng, thực hành tín ngưỡng, mà còn là nơi sinh hoạt cộng đồng cho nhân dân địa phương. Những hoạt động này góp phần để đình làng thực sự có vai trò, giá trị với cộng đồng dân cư, qua đó sẽ phát huy tối đa vai trò làm chủ, nâng cao trách nhiệm của mỗi người dân trong việc quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị của di tích. Đây cũng sẽ là hướng đi và định hướng cho thời gian sắp tới nhằm hướng đến việc "bảo tồn và phát triển bền vững" phục hồi lại các hoạt động văn hóa xã hội khi dịch bệnh đang dần được kiểm soát và kết hợp với quảng bá du lịch thành phố trong tình hình mới.

Ngoài ra, do đình Ninh Giang nằm tại vị trí thuận lợi trong quần thể các di tích của Thôn 8, nên được kỳ vọng trở thành điểm du lịch văn hóa tâm linh của vùng, thu hút du khách thập phương, phát triển du lịch; góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.