Hà Nội: Gắn kết phát triển bền vững làng nghề với du lịch xanh

Theo Sở Công Thương Hà Nội, thành phố là địa phương có hệ thống làng nghề lớn nhất cả nước, với khoảng 1.350 làng có nghề và làng nghề truyền thống. Trong đó, 337 làng nghề, làng nghề truyền thống và nghề truyền thống đã được UBND thành phố công nhận, gồm 269 làng nghề, 61 làng nghề truyền thống, 7 nghề truyền thống.

Các làng nghề Hà Nội hoạt động đa dạng trong 6 nhóm ngành nghề như: chế biến nông - lâm - thủy sản, sản xuất thủ công mỹ nghệ, đồ gỗ, mây tre đan, gốm sứ, dệt may, cơ khí nhỏ, sinh vật cảnh, xử lý nguyên liệu và các dịch vụ phục vụ sản xuất, đời sống nông thôn. Mỗi làng nghề đều mang bản sắc riêng, tạo ra những sản phẩm độc đáo, tinh xảo, gắn với truyền thống lâu đời.

Với lợi thế đó, khu vực làng nghề của Hà Nội đã và đang đóng góp đáng kể cho phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô. Doanh thu từ các làng nghề ước đạt hơn 25.000 tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm cho khoảng 800.000 lao động. Đặc biệt, sản phẩm thủ công mỹ nghệ của Hà Nội đã xuất khẩu tới 89 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có nhiều thị trường lớn như: Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc.

Cùng với đó, chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) cũng ghi nhận sự đóng góp lớn của các làng nghề. Trong tổng số 3.463 sản phẩm OCOP của thành phố, có 929 sản phẩm đến từ các làng nghề, đạt từ 3 sao trở lên.

Không chỉ chú trọng vào sản xuất, TP. Hà Nội còn chú trọng đến các yếu tố phát triển bền vững làng nghề. 

Như trước đây, mô hình sản xuất thủ công với lò nung đốt than từng khiến Bát Tràng trở thành điểm nóng về ô nhiễm môi trường. Những năm gần đây, làng gốm Bát Tràng đang chuyển mình mạnh mẽ nhờ chuyển đổi công nghệ và sử dụng năng lượng sạch, những lò gốm không còn cháy bằng than truyền thống mà bừng sáng bằng năng lượng sạch.

Bát Tràng giờ đây không còn cảnh khói bụi phủ kín trời, thay vào đó là những xưởng gốm hiện đại, những lò nung sạch, những sản phẩm tinh xảo theo chuẩn quốc tế thu hút đông đảo du khách tới tham quan, trải nghiệm.

Làng nghề sơn mài Bối Khê, xã Chuyên Mỹ hiện có hơn 170 hộ dân gắn bó với nghề. Trước đây, hoạt động sản xuất sơn mài thường đi kèm với bụi và mùi hóa chất. Tuy nhiên, những năm gần đây các cơ sở tại Bối Khê đã chủ động thay đổi theo hướng xanh sạch từ cải tạo nhà xưởng, đầu tư bể lắng, bể xử lý đến điều chỉnh quy trình sản xuất. Nhiều giải pháp đã được triển khai nhằm giảm thiểu tác động tới môi trường. Điều này không chỉ cải thiện môi trường sản xuất mà còn mở ra cơ hội phát triển du lịch, trải nghiệm.

Thời gian tới, Hà Nội sẽ thí điểm mô hình “làng nghề xanh” tại 10 làng, gắn với ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát môi trường. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm giải quyết bài toán môi trường tại các làng nghề, đồng thời nâng cao hình ảnh và giá trị sản phẩm.

Bên cạnh đó, các giải pháp như xây dựng và bảo hộ thương hiệu làng nghề, triển khai truy xuất nguồn gốc, áp dụng tiêu chuẩn chất lượng gắn với bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế tuần hoàn cũng được đẩy mạnh. Việc ứng dụng thương mại điện tử sẽ giúp các sản phẩm làng nghề mở rộng thị trường tiêu thụ, tiếp cận trực tiếp với người tiêu dùng trong và ngoài nước.

Hà Nội cũng định hướng phát triển làng nghề gắn với du lịch nông thôn, du lịch trải nghiệm, qua đó khai thác hiệu quả giá trị văn hóa, lịch sử của các làng nghề, tạo thêm nguồn thu và việc làm cho người dân.

Hiện nay, nhiều làng nghề khác của Hà Nội cũng đang từng bước khai thác tiềm năng du lịch, hướng tới yếu tố xanh, như làng hương Quảng Phú Cầu (xã Ứng Hòa), làng mây tre đan Phú Vinh (xã Phú Nghĩa), làng quạt Chàng Sơn (xã Thạch Xá) hay làng sơn mài Hạ Thái (xã Duyên Thái)... Những làng nghề này không chỉ mang đến cho du khách cơ hội khám phá quy trình sản xuất thủ công mà còn tạo nên những không gian văn hóa độc đáo, giàu bản sắc.

Để du lịch làng nghề Hà Nội phát triển bền vững, trở thành một trong những sản phẩm chủ lực của du lịch Việt Nam, các chuyên gia cho rằng các địa phương cần tập trung cải thiện môi trường và cảnh quan tại các làng nghề. Việc đầu tư hệ thống xử lý chất thải, khuyến khích sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường và giảm thiểu ô nhiễm trong quá trình sản xuất sẽ giúp bảo đảm môi trường sống cho người dân và tạo ấn tượng tốt đối với du khách. Đồng thời, việc chỉnh trang không gian làng nghề, trồng thêm cây xanh, giữ gìn kiến trúc truyền thống cũng góp phần xây dựng hình ảnh làng nghề xanh - sạch - đẹp.