Hà Nội: Nghiên cứu phát triển mô hình “thành phố bọt biển” để giảm ngập đô thị

Theo Quy hoạch tầm nhìn 100 năm Thủ đô, xử lý úng ngập và môi trường cấp bách được xếp vào Nhóm Ưu tiên 3, triển khai trong giai đoạn 2026-2030. Thành phố sẽ tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn hạ tầng, ưu tiên xây dựng hệ thống bể ngầm, hồ chứa chống ngập nội đô, hệ thống tách nước thải và các nhà máy xử lý nước thải tập trung quy mô lớn.

Đặc biệt, Hà Nội xác định giải pháp đột phá chống ngập úng đô thị là chuyển đổi sang mô hình "Thành phố bọt biển" (Sponge City).

Đây là sự thay đổi căn bản tư duy thoát nước truyền thống, vốn tìm mọi cách đưa nước mưa ra khỏi thành phố nhanh nhất, sang hướng giữ nước, làm chậm dòng chảy và tái sử dụng nước ngay trong lòng đô thị.

Với cách vận hành như một "miếng bọt biển" khổng lồ, đô thị sẽ hấp thụ, lưu giữ nước, từ đó giảm áp lực cho hệ thống cống vốn thường xuyên quá tải khi mưa lớn.

Thay vì dồn toàn bộ nước mưa xuống hệ thống thoát nước mặt, Hà Nội sẽ phân tán nước qua các lớp hạ tầng sinh thái như hồ điều hòa, công viên ngập nước, vườn mưa, mặt đường thấm nước, mái nhà xanh và các vùng trữ nước tự nhiên.

Quy hoạch nêu Hà Nội sẽ ban hành cơ chế bắt buộc áp dụng mô hình "Thành phố bọt biển" trong thiết kế quy hoạch và các dự án phát triển đô thị mới. Thành phố tận dụng tối đa các khu vực nền thấp trong hành lang xanh, công viên, đất nông nghiệp và ao hồ nhỏ lẻ để lưu giữ nước mưa tạm thời khi xuất hiện mưa cực đoan.

Với mô hình này, thành phố đồng thời cải tạo, chỉnh trang các dòng sông như Nhuệ, Đáy, Cầu Bây và thí điểm mô hình hạ tầng tích hợp đa mục tiêu "Hồi sinh các dòng sông". Hệ thống bể chứa ngầm đa năng sẽ được xây dựng dọc các dòng sông để tách nước thải từ đầu nguồn, kết hợp lưu trữ nước mưa đầu mùa, giảm lượng nước dồn về cống chính. Nước thải sau xử lý được bơm ngược trở lại các sông nội đô để bổ cập dòng chảy, cải thiện chất lượng nước.

Để ứng phó với thời tiết cực đoan, thành phố sẽ di dời người dân khỏi vùng sạt lở nguy hiểm ven sông Hồng, Đuống, Đáy và Bùi; kiểm soát nghiêm hoạt động xây dựng, lấn chiếm hành lang thoát lũ và khai thác cát. Các giải pháp trị thủy quy mô lớn như đập dâng cũng được nghiên cứu nhằm giữ nước mùa cạn, phục vụ sản xuất, cải thiện cảnh quan và nâng khả năng điều tiết nguồn nước cho toàn đô thị.