Hà Nội: Truyền thông dữ liệu để người dân hiểu đúng về ô nhiễm không khí

Trong bối cảnh Hà Nội đang tăng cường các giải pháp kiểm soát ô nhiễm không khí, đặc biệt trước mùa Đông - Xuân, việc hiểu đúng dữ liệu quan trắc và truyền tải thông tin chính xác được xác định là một trong những yếu tố quan trọng.

Tại hội nghị, các đại biểu được cung cấp thông tin về nguồn phát thải, dữ liệu quan trắc, chỉ số chất lượng không khí (AQI), nồng độ bụi mịn PM2.5 và những tác động đối với sức khỏe. Qua đó, góp phần nâng cao trách nhiệm phối hợp giữa cơ quan quản lý, chính quyền cơ sở và báo chí trong cung cấp thông tin tới cộng đồng.

Theo số liệu tổng hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, từ ngày 1/1 đến 11/8/2026, tỷ lệ số ngày có chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình đạt 73,28%. Giá trị PM2.5 trung bình trong thời gian này là 40,95µg/m³.

Tuy nhiên, chất lượng không khí có thể biến động đáng kể theo thời gian, không gian, cường độ hoạt động của các nguồn phát thải và điều kiện khí tượng.

Bà Lê Thanh Thủy, Phó Trưởng phòng Quản lý môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, cho biết một trong những nội dung được nhấn mạnh tại hội nghị là ô nhiễm không khí cần được nhìn nhận trên cơ sở dữ liệu, đúng phạm vi và đúng bối cảnh.

Theo bà Thủy, một giá trị AQI hoặc nồng độ PM2.5 được ghi nhận tại một trạm, trong một thời điểm không mặc nhiên đại diện cho chất lượng không khí của toàn thành phố. Bên cạnh đó, thông tin quan trắc thực tế cũng cần được phân biệt với thông tin dự báo.

Việc “đọc đúng dữ liệu” và “truyền thông đúng dữ liệu” giúp thông tin đến người dân dễ hiểu, nhất quán và hữu ích hơn, đồng thời hạn chế tình trạng suy rộng từ một con số riêng lẻ hoặc đưa ra kết luận khi chưa có đủ căn cứ.

Tại hội nghị, GS.TS Hoàng Xuân Cơ, Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam, trình bày chuyên đề “Nhận diện ô nhiễm không khí tại Hà Nội: Đặc trưng nguồn gây ô nhiễm, diễn biến và tác động sức khỏe”.

Theo GS.TS Hoàng Xuân Cơ, ô nhiễm không khí tại Hà Nội không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ. Số liệu được công bố tại Hội nghị liên vùng ngày 4/6/2026 cho thấy bụi thứ cấp đóng góp khoảng 27% lượng PM2.5; giao thông vận tải 23%; xây dựng và bụi đường 20%; đốt mở 12%; công nghiệp 10% và các nguồn khác khoảng 8%. Các số liệu này cho thấy việc kiểm soát ô nhiễm không khí cần được thực hiện đồng thời đối với nhiều nhóm nguồn phát thải, thay vì chỉ tập trung vào một hoạt động riêng lẻ.

Bên cạnh vấn đề môi trường, nhận diện chính xác nguồn thải cũng có ý nghĩa đối với công tác bảo vệ sức khỏe. Bụi mịn PM2.5 có thể đi sâu vào phổi và việc phơi nhiễm có liên quan đến nguy cơ đối với hệ hô hấp, tim mạch cùng nhiều cơ quan khác.

Trong những thời điểm chất lượng không khí suy giảm, trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh tim, phổi mạn tính là những nhóm cần được ưu tiên bảo vệ.

GS.TS Hoàng Xuân Cơ cũng dẫn một số nghiên cứu về gánh nặng sức khỏe do PM2.5 tại Hà Nội năm 2019. Tuy nhiên, các nghiên cứu sử dụng nhóm dân số, ngưỡng tham chiếu và mô hình khác nhau. Do đó, khi truyền thông cần phân biệt rõ đâu là số liệu ước tính, đâu là số ca có thể tránh được, tránh gộp các kết quả thành một con số chung hoặc coi đó là số ca được đếm trực tiếp.

Một nội dung được các chuyên gia nhấn mạnh là vai trò của chính quyền cấp xã, phường trong việc rà soát, nắm bắt các nguồn phát thải trên địa bàn.

Dữ liệu từ cơ sở là một trong những nguồn đầu vào quan trọng để thành phố thực hiện kiểm kê, xây dựng bản đồ phát thải, xác định các khu vực có nguy cơ ô nhiễm và lựa chọn giải pháp quản lý phù hợp.

Hội nghị cũng dành thời gian trao đổi, giải đáp các tình huống thường gặp trong quá trình tiếp nhận, giải thích và truyền tải thông tin về ô nhiễm không khí. Qua đó, cán bộ cơ sở, cơ quan chuyên môn và báo chí được bổ sung kỹ năng khai thác dữ liệu, kiểm chứng nguồn tin và truyền tải cảnh báo phù hợp. Việc cung cấp thông tin chính xác cũng góp phần hạn chế tâm lý hoang mang hoặc những kết luận đơn giản về nguyên nhân ô nhiễm không khí.

Theo các chuyên gia, từ nhận diện nguồn phát thải, quan trắc, đánh giá chất lượng không khí đến diễn giải dữ liệu, cung cấp thông tin và đưa ra khuyến nghị cho cộng đồng là một chuỗi thông tin có mối liên hệ chặt chẽ.

Dữ liệu chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đặt trong đúng bối cảnh, giải thích đúng ý nghĩa và chuyển hóa thành thông tin hữu ích, giúp người dân chủ động lựa chọn các biện pháp phù hợp để bảo vệ sức khỏe.