Hai làng chài viết tiếp câu chuyện đổi thay

Nhịp sống mới

Nằm cách trung tâm phường Quy Nhơn Đông (tỉnh Gia Lai) chỉ hơn 10km, làng chài Nhơn Hải ghi dấu ấn bằng vẻ đẹp mộc mạc, nguyên sơ và nhịp sống đầy thi vị của người dân miền biển. Nhơn Hải như một bán đảo bình yên, nơi biển cả ban tặng cảnh sắc và lưu giữ những lớp trầm tích văn hóa làng chài qua bao thế hệ.

Chỉ hơn mười năm trước, người dân Nhơn Hải muốn "vào phố" Quy Nhơn phải chịu cảnh "lụy đò" hoặc băng qua sườn đồi sỏi đá do hạ tầng giao thông chưa phát triển. Cuộc sống của bà con nơi đây bao đời gắn bó với chiếc ghe nhỏ, tấm lưới mỏng, "đi biển ăn sóng, nói gió". Đời sống kinh tế phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên. Mùa biển êm thì no đủ, mùa biển động thì thiếu trước hụt sau. Các cháu học xong cấp hai phải chịu vất vả đường xa nếu muốn học tiếp, cơ sở hạ tầng thiếu thốn đủ bề.

Sự thay đổi kỳ diệu bắt đầu từ ngày cây cầu vượt đầm Thị Nại khánh thành, nối liền trung tâm thành phố Quy Nhơn (Bình Định cũ) với bán đảo Phương Mai, mở đường cho hàng loạt chính sách quy hoạch, hạ tầng được đầu tư đồng bộ, tạo cho Nhơn Hải lợi thế hiếm có, vừa là làng chài truyền thống, vừa là điểm trung chuyển quan trọng trong các tuyến du lịch biển đảo nối Quy Nhơn - Nhơn Lý - Nhơn Châu - Hòn Khô. Từ đây, có thể tiếp cận những thắng cảnh biển nổi tiếng. Đồng thời, trải nghiệm đời sống bản địa nguyên bản là yếu tố cốt lõi của du lịch cộng đồng.

Nhơn Hải gồm ba khu phố Hải Bắc, Hải Nam và Hải Đông, với tổng diện tích hơn 1.208 ha, trong đó phía Nam và phía Đông giáp biển, phía Tây và Bắc kết nối thuận lợi với các khu dân cư và không gian phát triển của Khu kinh tế Nhơn Hội. Nhơn Hải có 5.511 nhân khẩu, với hơn 1.390 hộ và 44 tổ (tính đến tháng 10/2025). Đa số người dân sống chủ yếu dựa vào nghề khai thác, đánh bắt và nuôi trồng thủy sản, một bộ phận kinh doanh dịch vụ, du lịch, buôn bán nhỏ và lao động tự do.

Rảo bước trên con đường bê tông sạch đẹp uốn lượn quanh những ngôi nhà mái ngói mới kề bên biển Nhơn Hải, chúng tôi gặp ông Bốn Đạo (71 tuổi). Nước da ngăm đen rắn rỏi phảng phất vị mặn của biển, ánh mắt ông ánh lên niềm tự hào khi nói về quê hương: "Từ nhỏ đến lớn, tui ở cái làng này. Tui đi ghe từ lúc 12 tuổi, chủ yếu đánh bắt gần bờ. Nay già rồi, để nghề lại cho con cháu. Chứng kiến từ hầu (hồi) làng chưa có đường, điện, đêm đến chỉ có tiếng sóng. Ngày xưa nghèo lắm, con cháu lớn lên không ra biển đánh cá thì đi làm ăn xa nhà. Mấy năm trước nhờ Nhà nước đầu tư bờ kè, con đường nhựa rộng rãi, làng chài nhiều khởi sắc".

Ngừng một chút hớp ngụm chè xanh, ông Đạo hồ hởi chỉ tay về phía những dãy nhà homestay, quán ăn hải sản sầm uất ven con đê: "Bây giờ, biển không chỉ cho cá tôm mà còn cho cả khách du lịch. Hai đứa con tôi giờ mở dịch vụ ăn uống. Bà con chòm xóm người mở dịch vụ bè, chèo SUP, ca nô... đưa khách lặn ngắm san hô ở Hòn Khô. Cuộc sống ổn định, thu nhập tốt hơn đi biển khơi vất vả mà lại được gần gũi gia đình. Dân ở đây ai nấy đều mừng".

Gặp em Hai khi vừa đi biển về. Qua trao đổi, em chia sẻ với tôi rằng, hết hè này em lên lớp 12. Em học ở phường Quy Nhơn. Chỉ tay về con đường nhựa phẳng lì, em nói: "Hồi trước khi em vào lớp 10 con đường này nhỏ và khó đi lắm. Từ ngày có con đường, em đi học thuận lợi hơn, khách đến tham quan cũng nhiều hơn. Em bắt hải sản về bán cũng được kha khá, để dành cho năm học tới".

Trước khi rời đi, Hai còn dặn tôi: "Anh chú ý ở đây không được bẻ san hô nha. Vì người ta bắt phạt đến gần mười triệu lận".

Từ làng chài thuần ngư, Nhơn Hải đang từng bước chuyển mình thành không gian du lịch giàu bản sắc, nơi hòa quyện thiên nhiên - văn hóa - con người. Ở đó, người Nhơn Hải gìn giữ những giá trị ngàn đời của biển trao lại cho mai sau. Quan trọng hơn, Nhơn Hải dành cho du khách đến đây không chỉ ngắm nhìn, mà còn thấu hiểu và yêu mảnh đất làng chài bé nhỏ và bình yên này.

"Hòn ngọc" vừa được mài

Từ Nhơn Hải men theo tuyến đường ven biển chạy dọc bán đảo Phương Mai, chỉ mất ít phút là đến Nhơn Lý. Nếu Nhơn Hải mang vẻ trầm lắng của một làng biển gìn giữ những giá trị nguyên sơ, nét bình yên, thơ mộng khó cưỡng với đảo Hòn Khô, bãi rêu xanh phủ kín, các bờ đá cổ ... thì Nhơn Lý lại sôi động hơn bởi sức hút của những danh thắng nổi tiếng Kỳ Co, Eo Gió, những con hẻm bích họa đá xanh uốn lượn cổ kính. Hai không gian, hai sắc màu được mệnh danh là điểm đến tuyệt đẹp của cả nước lại cùng phản chiếu một bức tranh phát triển, hạ tầng giao thông mở đường cho kinh tế, người dân trở thành chủ thể của quá trình đổi mới.

Đi trên con đường đá xanh, check-in nhiều điểm lý tưởng, chị Lê Thị Tuyết Nga (42 tuổi, du khách đến từ Đà Nẵng) chia sẻ với sự ngỡ ngàng: "Tôi từng nghe nhiều về nơi này nên dịp nghỉ hè, tôi đưa các cháu vào đây tham quan. Đây là lần đầu tiên gia đình tôi đến Nhơn Lý và Nhơn Hải. Cảnh thiên nhiên ở đây thật sự đẹp, hoang sơ. Nước biển trong xanh như ngọc bích. Các con tôi thích nhất là được lên bè, lặn ngắm rạn san hô. Bà con nhiệt tình hướng dẫn từ cách lặn ngắm san hô đến bảo vệ hệ sinh thái. Giá cả hải sản thì rất bình dân, tươi ngon. Mọi thứ mộc mạc, mến khách đến lạ kỳ, khiến tôi cảm thấy vô cùng thư thái và chắc chắn sẽ còn quay lại nhiều lần nữa".

Nhơn Lý vốn là một làng chài nghèo, ít người biết đến. Sau này, nhờ chính sách thu hút đầu tư đúng đắn của tỉnh, nơi đây mới dần được biết đến về những địa danh cũng như thắng cảnh đẹp kỳ thú. Điều này cộng với định hướng phát triển du lịch và phát triển mạnh mẽ làng chài, tạo thu nhập cho người dân. Làng chài dần hình thành các homestay, các nhà hàng, quán ăn, quán nước "view" siêu xinh, cũng như các tour tổ chức tham quan và trải nghiệm các địa danh du lịch.

Làng chài nằm trên một khu đồi dốc, tạo những lớp nhà cũng thú vị không kém, cứ đi men theo những con đường nhỏ sẽ dẫn đi từ trên đỉnh đồi xuống bờ biển mở ra trước mắt là cả một khoảng không rộng lớn với biển xanh trải dài đến tận chân trời. Gần bờ có rất nhiều thuyền thúng với những màu sắc khác nhau, xa xa là một hòn đảo. Dưới ánh nắng vùng biển đảo sáng rực rỡ, cảnh quan tại làng chài Nhơn Lý như luôn bừng sức sống. Đến đây, du khách có thể thỏa sức khám phá những cung đường nhỏ dẫn lối đi với những bức tường được vẽ tranh bích họa, những tác phẩm nghệ thuật để thoải mái chụp hình sống ảo. Cùng với đó, hải sản rất tươi và được chế biến ngon miệng với mức giá khá bình dân.

Tiềm năng, an dân và phát triển bền vững

Thực tiễn cho thấy, sự vươn lên của Nhơn Lý và Nhơn Hải không phải là ngẫu nhiên, mà là kết quả của định hướng chiến lược đúng đắn từ cấp ủy, chính quyền địa phương. Việc tập trung nguồn lực đầu tư phát triển Khu kinh tế Nhơn Hội, cải thiện hạ tầng giao thông kết nối và mở rộng các tuyến đường ven biển đã giải phóng "thế ốc đảo" của hai làng chài.

Điều đáng ghi nhận là tỉnh Gia Lai sau khi hợp nhất vẫn tiếp tục kế thừa định hướng phát triển và được khẳng định hiệu quả trên bán đảo Phương Mai. Đó là, lấy đầu tư hạ tầng làm động lực, lấy người dân làm trung tâm và lấy phát triển bền vững làm mục tiêu lâu dài. Những cây cầu, tuyến đường hay các khu du lịch chỉ thực sự có ý nghĩa khi mang lại sinh kế ổn định cho người dân, tạo thêm việc làm ngay trên quê hương, giúp nhiều gia đình từng chỉ sống nhờ nghề biển nay có thêm nguồn thu từ dịch vụ du lịch, thương mại và nuôi trồng thủy sản.

Nếu Nhơn Hải là cửa ngõ đưa du khách đến với Hòn Khô, những rạn san hô nguyên sơ và mô hình du lịch cộng đồng đặc sắc thì Nhơn Lý là điểm hội tụ của Kỳ Co, Eo Gió cùng hệ thống dịch vụ du lịch biển phát triển mạnh. Hai địa phương được kết nối bằng trục giao thông ven biển và mạng lưới hạ tầng hiện đại, tạo thành chuỗi điểm đến liên hoàn, nơi du khách có thể trải nghiệm đầy đủ vẻ đẹp của biển, văn hóa làng chài và nhịp sống của cư dân miền duyên hải chỉ trong một hành trình.

Từ những làng chài từng quanh năm "lụy thuyền", Nhơn Hải và Nhơn Lý hôm nay đang từng bước trở thành những điểm sáng trên bản đồ du lịch biển của tỉnh Gia Lai. Đó là kết quả của một tầm nhìn phát triển dài hạn, hướng đến khơi dậy tiềm năng biển đảo, đầu tư đồng bộ hạ tầng, bảo tồn hệ sinh thái và gìn giữ bản sắc văn hóa của địa phương. Với quan điểm "phát triển kinh tế phải gắn với an dân, nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân và giữ gìn tài nguyên cho các thế hệ mai sau", khi người dân thực sự được thụ hưởng thành quả phát triển, họ cũng trở thành lực lượng tích cực nhất trong việc gìn giữ môi trường, bảo vệ văn hóa bản địa và xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.

Sự đổi thay của hai làng chài Nhơn Hải và Nhơn Lý hôm nay là minh chứng sinh động cho hành trình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Gia Lai. Đó là sự phát triển hài hòa giữa tăng trưởng với bảo tồn, giữa khai thác tiềm năng với chăm lo đời sống Nhân dân, để mỗi vùng đất đều trở thành nơi đáng sống, đáng đến và đáng tự hào.