Hàng Thanh Hóa “thua trên sân nhà”: Nghịch lý 700 tấn và 7,5 tấn tại các siêu thị

Nghịch lý ngay trên thị trường quê nhà

Chiều 21/10, đồng chí Tô Anh Dũng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa chủ trì hội nghị nghe báo cáo kết quả rà soát các sản phẩm, hàng hóa có xuất xứ Thanh Hóa đang được phân phối tại hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại trên toàn quốc; giải pháp đẩy mạnh, đa dạng hóa các mặt hàng của tỉnh vào hệ thống phân phối trong nước và quốc tế; dự báo sức mua, định hướng chuẩn bị nguồn hàng phục vụ Tết Nguyên đán năm 2027.

Theo báo cáo của Sở Công Thương, đến nay, sản phẩm chủ lực của 21 doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất trên địa bàn tỉnh, với hơn 50 dòng sản phẩm, đã hiện diện tại các hệ thống phân phối lớn như WinCommerce, Central Retail, Saigon Co.op, AEON và các chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch.

Cùng với đó, 52 doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất có 90 dòng sản phẩm với năng lực cung ứng lớn, sẵn sàng mở rộng quy mô, đưa hàng hóa vào các hệ thống phân phối trong và ngoài tỉnh. Trong số này có Công ty Cổ phần Đầu tư phát triển VinaGreen, Công ty CP Mía đường Lam Sơn, Công ty CP Thương mại Sao Khuê, Công ty CP Nước mắm Tĩnh Gia cùng nhiều cơ sở có sản phẩm OCOP.

Những con số trên cho thấy Thanh Hóa không thiếu sản phẩm và cũng đã hình thành được một lực lượng cơ sở sản xuất có khả năng cung ứng hàng hóa. Tuy nhiên, từ năng lực sản xuất đến khả năng hiện diện ổn định trên kệ siêu thị vẫn là một khoảng cách cần được thu hẹp.

Câu chuyện đường Lam Sơn là minh chứng rõ nét. Theo Chủ tịch UBND tỉnh Tô Anh Dũng, sản phẩm này tiêu thụ qua hệ thống siêu thị tại Hà Nội khoảng 700 tấn mỗi năm, nhưng tại các siêu thị trên địa bàn Thanh Hóa chỉ khoảng 7,5 tấn.

Sự chênh lệch ấy đặt ra vấn đề không chỉ về khả năng tiếp cận hệ thống phân phối, mà còn về sức cạnh tranh của hàng hóa địa phương ngay tại thị trường sở tại. Khi sức mua trong tỉnh tăng mạnh, hạ tầng bán lẻ hiện đại phát triển nhanh, nhưng phần lớn hàng hóa trên kệ vẫn đến từ địa phương khác, dư địa thị trường dành cho doanh nghiệp Thanh Hóa chưa được khai thác tương xứng.

Đây cũng là thách thức đặt ra trong quá trình kết nối với các hệ thống phân phối quy mô lớn. Hiện có 4 doanh nghiệp Thanh Hóa đăng ký kết nối cung cấp hàng hóa vào hệ thống siêu thị AEON. Trong đó, 3 đơn vị gồm Công ty TNHH Sản xuất thương mại và Dịch vụ Hiền Nhuần, Hợp tác xã Nông nghiệp xanh Công nghệ cao Hồng Nhuệ và Công ty TNHH Chế biến hải sản Ba Làng đang được xét duyệt cung ứng sản phẩm.

Tại Trung tâm Thương mại AEON MALL Thanh Hóa, 2 đơn vị ẩm thực đã thuê gian hàng cố định; 6 doanh nghiệp địa phương đăng ký thuê gian hàng quy mô nhỏ, kinh doanh trà thảo mộc, trà rau má, đồ uống, phụ kiện và một số mặt hàng khác đã đi vào hoạt động.

Đây là những kết quả bước đầu, song vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng sản phẩm của tỉnh và cơ hội tiếp cận thị trường từ sự hiện diện của hệ thống AEON tại Thanh Hóa.

Điểm nghẽn không chỉ nằm ở khâu phân phối

Thẳng thắn nhìn nhận thực trạng, Chủ tịch UBND tỉnh Tô Anh Dũng đánh giá một số sản phẩm Thanh Hóa đã khẳng định được thương hiệu, giữ vững chỗ đứng tại các hệ thống phân phối lớn ở Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng và nhiều địa phương. Hoạt động kết nối với AEON bước đầu đạt kết quả; thị trường hàng hóa dịp Tết nhiều năm liền ổn định, không để xảy ra tình trạng thiếu hàng, sốt giá.

Tuy nhiên, theo người đứng đầu UBND tỉnh, Thanh Hóa mới có "sản phẩm", chưa có nhiều "hàng hóa" đủ sức cạnh tranh trong hệ thống phân phối hiện đại.

Sự khác biệt này cho thấy bài toán thị trường không thể giải quyết chỉ bằng việc tạo ra sản phẩm hoặc đưa sản phẩm tham gia các chương trình xúc tiến thương mại. Để trở thành hàng hóa có khả năng cạnh tranh, sản phẩm phải đáp ứng đồng bộ yêu cầu về quy mô cung ứng, chất lượng, tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc và tính ổn định trong giao hàng.

Theo đánh giá tại hội nghị, chất lượng nguồn hàng hiện chưa tương xứng với số lượng sản phẩm. Liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ còn đứt gãy; thiếu doanh nghiệp đầu tàu dẫn dắt chuỗi, thiếu vùng nguyên liệu tập trung và khâu thu gom. Nhiều hợp tác xã, cơ sở sản xuất nhỏ vẫn hoạt động riêng lẻ, không đủ sản lượng hoặc chưa hoàn thiện hồ sơ truy xuất nguồn gốc để đáp ứng yêu cầu của nhà phân phối.

Như vậy, khó khăn không chỉ nằm ở việc hàng hóa chưa được kết nối với siêu thị, mà còn bắt nguồn từ năng lực tổ chức sản xuất và khả năng đáp ứng các điều kiện của thị trường hiện đại. Nếu nguồn cung phân tán, sản lượng thiếu ổn định, hồ sơ chưa hoàn chỉnh, cơ hội tiếp cận hệ thống phân phối khó chuyển thành hợp đồng cung ứng bền vững.

Ở chiều ngược lại, công tác quản lý, hỗ trợ kết nối thị trường cũng còn những hạn chế. Một số hoạt động chưa đi đến kết quả cuối cùng; chưa có đầu mối theo sát từng hồ sơ doanh nghiệp, chưa hình thành cơ sở dữ liệu theo dõi hàng hóa Thanh Hóa trong các hệ thống phân phối. Báo cáo, đề xuất của một số ngành còn chung chung, chưa đáp ứng yêu cầu "6 rõ, 1 xuyên suốt".

Thực trạng này đặt ra yêu cầu thay đổi cách tiếp cận: xúc tiến thương mại không thể chỉ dừng ở việc tổ chức hội nghị, giới thiệu sản phẩm hay tạo cơ hội gặp gỡ giữa doanh nghiệp với nhà phân phối. Giá trị cuối cùng phải được thể hiện bằng khả năng đưa hàng lên kệ, duy trì nguồn cung, ký kết hợp đồng và tạo doanh thu.

Lấy kết quả thị trường làm thước đo

Từ những điểm nghẽn được nhận diện, Chủ tịch UBND tỉnh Tô Anh Dũng yêu cầu triển khai song song hai nhóm nhiệm vụ. Trước mắt, tập trung kết nối phân phối, đưa hàng hóa địa phương lên kệ phục vụ mùa mua sắm Tết. Về lâu dài, phải nâng cao năng lực sản xuất hàng hóa, từ vùng nguyên liệu, chế biến đến tiêu chuẩn chất lượng, thương hiệu và phát triển doanh nghiệp dẫn dắt.

Quan điểm chỉ đạo được xác định rõ: Nhà nước không làm thay doanh nghiệp, không hỗ trợ tài chính trực tiếp từ ngân sách cho hoạt động dự trữ hàng hóa, nhưng phải phát huy vai trò kết nối, hướng dẫn và tháo gỡ những điểm nghẽn trong quá trình đưa sản phẩm ra thị trường.

Đáng chú ý, tỉnh không đặt mục tiêu đưa tất cả sản phẩm vào siêu thị bằng mọi giá, mà yêu cầu phân loại để lựa chọn kênh phân phối phù hợp với năng lực của từng cơ sở.

Theo đó, những cơ sở có sản lượng lớn, nguồn cung ổn định cần hướng đến các chuỗi bán lẻ toàn quốc và thị trường xuất khẩu. Các cơ sở quy mô nhỏ ưu tiên tiếp cận hệ thống siêu thị trong tỉnh, điểm du lịch và thương mại điện tử.

Cách tiếp cận này hướng tới việc sử dụng nguồn lực đúng trọng tâm, đồng thời giúp doanh nghiệp lựa chọn thị trường phù hợp với năng lực sản xuất và khả năng đáp ứng yêu cầu của từng kênh bán hàng.

Một yêu cầu quan trọng khác là thay đổi cách đánh giá hiệu quả thực hiện. Theo Chủ tịch UBND tỉnh, số sản phẩm lên kệ, số hợp đồng cung ứng được ký kết và doanh thu thực tế phải trở thành thước đo kết quả, thay vì số hội nghị hay số văn bản được ban hành.

Đây là yêu cầu chuyển từ hoạt động xúc tiến mang tính thủ tục sang quản trị kết quả. Mỗi chương trình kết nối cần gắn với đầu ra cụ thể; mỗi doanh nghiệp cần được theo dõi xuyên suốt quá trình hoàn thiện hồ sơ, đáp ứng tiêu chuẩn và làm việc với nhà phân phối. Chỉ khi quá trình đó tạo ra đơn hàng và doanh thu, hiệu quả hỗ trợ thị trường mới được thể hiện rõ ràng.

Phân công rõ trách nhiệm, chuẩn bị nguồn hàng Tết

Cùng với nhiệm vụ mở rộng đầu ra cho sản phẩm địa phương, Thanh Hóa đặt yêu cầu bảo đảm nguồn cung hàng hóa phục vụ Tết Nguyên đán Đinh Mùi năm 2027. Chủ tịch UBND tỉnh thống nhất với phương án chuẩn bị hàng Tết do Sở Công Thương đề xuất, theo hướng doanh nghiệp chủ động tài chính và nguồn hàng; cơ quan nhà nước thực hiện vai trò điều phối, kết nối và kiểm soát thị trường.

Hiện hệ thống phân phối trên địa bàn tỉnh gồm 393 chợ, 4 trung tâm thương mại, 29 siêu thị, hơn 600 cửa hàng tiện lợi cùng hệ thống 590 cửa hàng bán lẻ xăng dầu. Đây là nền tảng phục vụ lưu thông, phân phối hàng hóa, đồng thời tạo điều kiện để tăng cường kết nối giữa các cơ sở sản xuất địa phương với thị trường bán lẻ.

Để triển khai nhiệm vụ, Chủ tịch UBND tỉnh giao Sở Công Thương chịu trách nhiệm chính, đồng thời giao Trung tâm Xúc tiến Công Thương làm đầu mối "một cửa". Đơn vị này có trách nhiệm công khai quy trình, tiêu chí của từng hệ thống phân phối; phân công mỗi cơ sở một cán bộ theo dõi, hỗ trợ đến khi có kết quả.

Sở Công Thương cũng được giao chủ động làm việc trực tiếp với bộ phận thu mua của AEON, WinCommerce, Central Retail, Saigon Co.op để tổ chức các phiên kết nối giao thương; định hướng sản phẩm vào hệ thống phân phối phù hợp và xây dựng cơ sở dữ liệu về hàng hóa Thanh Hóa trong các hệ thống phân phối.

Sở Nông nghiệp và Môi trường rà soát, phân loại 345 sản phẩm OCOP hết thời hạn, ưu tiên đánh giá lại những sản phẩm có tiềm năng vào siêu thị. Đồng thời, cơ quan này đánh giá năng lực cung ứng của từng chuỗi ngành hàng chủ lực, chỉ rõ điểm nghẽn và đề xuất giải pháp khắc phục.

Sở Y tế hướng dẫn các cơ sở dự kiến cung ứng hàng Tết hoàn thiện hồ sơ an toàn thực phẩm. Sở Khoa học và Công nghệ hỗ trợ 52 cơ sở tiềm năng hoàn thiện nhãn hiệu, mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm.

Cùng với các giải pháp về tổ chức sản xuất và kết nối phân phối, công tác truyền thông, quảng bá cũng được xác định là một nhiệm vụ cần triển khai. Các cơ quan truyền thông được giao đẩy mạnh thông tin về sản phẩm, hàng hóa của tỉnh. Trong đó, Báo và Phát thanh, truyền hình Thanh Hóa mở chuyên mục "Hàng Thanh Hóa" nhằm quảng bá sản phẩm, cung cấp thông tin thị trường, giá cả, góp phần mở rộng đầu ra và nâng cao nhận diện thương hiệu hàng hóa địa phương.

Từ yêu cầu đưa hàng lên kệ trong mùa mua sắm Tết đến nhiệm vụ củng cố năng lực sản xuất, tổ chức chuỗi cung ứng và nâng cao chất lượng sản phẩm, Thanh Hóa đang hướng tới một mục tiêu rõ ràng: chuyển tiềm năng sản phẩm thành năng lực cạnh tranh thực chất trên thị trường.

Bởi với doanh nghiệp, sự hiện diện trên kệ siêu thị không chỉ là dấu mốc quảng bá thương hiệu, mà còn là phép thử về chất lượng, năng lực cung ứng và khả năng đáp ứng thị trường. Khi những điểm nghẽn được tháo gỡ, trách nhiệm được xác định rõ và hiệu quả được đo bằng đơn hàng, hợp đồng, doanh thu, hàng hóa Thanh Hóa mới có điều kiện mở rộng thị trường một cách bền vững, bắt đầu từ chính sân nhà.