Hệ thống điện trước nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trong những năm tới
Trước nguy cơ thiếu hụt nguồn cung những năm tới, bảo đảm an ninh năng lượng đòi hỏi những quyết sách đột phá nhằm thu hút nguồn lực xã hội và thúc đẩy phát triển hạ tầng điện.
Tại Diễn đàn “Năng lượng cho phát triển bền vững” diễn ra ngày 19/11, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, cho biết giai đoạn 2026-2030, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân hai con số mỗi năm. Để đáp ứng yêu cầu này, điện thương phẩm cần tăng trưởng 11-12%/năm, tương đương 1,2-1,5 lần tốc độ tăng trưởng kinh tế.

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet
Trong đó, nhóm điện khí đốt dự kiến tăng trưởng 13,2%/năm, còn tỷ trọng năng lượng tái tạo trong tổng cung năng lượng sơ cấp cần đạt 26,1% vào năm 2030.
Tuy nhiên, theo tính toán công khai của Bộ Công Thương, nếu không có những thay đổi đột phá về cơ chế và tiến độ đầu tư, hệ thống điện có thể đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trong những năm tới. Dự báo năm 2027, hệ thống có thể thiếu khoảng 4.300 MW công suất. Đến năm 2030, mức thiếu hụt có thể lên tới 13.964 MW, tương ứng khoảng 61,2 tỷ kWh điện.
TS. Nguyễn Đức Hiển cho rằng một trong những nguyên nhân quan trọng là tiến độ triển khai Quy hoạch điện VIII còn chậm. Sau gần 3 năm thực hiện, tỷ lệ các dự án nguồn điện đưa vào vận hành thương mại mới đạt khoảng 5%, trong khi số dự án đang xây dựng đạt 9%. Đối với lưới điện truyền tải, tỷ lệ thực hiện mới đạt 40,2% kế hoạch.
Tiến độ phát triển nguồn điện và lưới truyền tải thiếu đồng bộ khiến khả năng cung ứng điện giữa các vùng miền mất cân đối. Miền Bắc thiếu nguồn điện nền, trong khi hạ tầng truyền tải điện từ miền Trung vào miền Nam chưa đáp ứng được nhu cầu giải tỏa công suất.
Kế hoạch nhập khẩu điện từ các nước láng giềng cũng gặp trở ngại. Dự kiến đến năm 2027, Việt Nam sẽ đưa vào vận hành thương mại các đường dây nhập khẩu điện từ Lào, nhưng tiến độ hiện chậm khoảng 5.000 MW do vướng mắc về hạ tầng lưới đấu nối và khung giá điện chưa được thống nhất.
Một điểm nghẽn khác nằm ở các dự án điện khí LNG. Tuy nhiên, theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, công suất điện khí LNG đặt mục tiêu đạt 22.524 MW, trong khi đến nay mới có khoảng 1.600 MW tại các dự án Nhơn Trạch 3 và Nhơn Trạch 4 đi vào vận hành. Các chuỗi dự án khí quy mô lớn như Lô B và Cá Voi Xanh tiếp tục chậm so với kế hoạch.
Đối với điện gió ngoài khơi và điện hạt nhân, hoạt động khảo sát, đo gió ngoài khơi còn vướng quy định về giao tọa độ và tình trạng chồng lấn không gian sử dụng biển.
Trước những thách thức trên, TS. Nguyễn Đức Hiển cho biết Ban Chính sách, chiến lược Trung ương đang chủ trì xây dựng Đề án Chiến lược tự chủ quốc gia, trong đó năng lượng được xác định là một trụ cột cốt lõi.
Theo ông, bảo đảm an ninh năng lượng đòi hỏi những quyết sách thể chế mang tính đột phá, Đề án cũng đề xuất nhiều giải pháp tháo gỡ các điểm nghẽn đang cản trở dòng vốn đầu tư và tiến độ triển khai dự án
Trước hết, cần xử lý dứt điểm các vướng mắc về cơ chế tài chính đối với dự án điện khí LNG và điện gió ngoài khơi. Các quy định về hợp đồng mua bán điện, khung giá điện, tỷ lệ Qc cần được hoàn thiện theo hướng phù hợp với thực tế đầu tư. Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế thí điểm đối với những dự án quy mô lớn để tạo cơ sở triển khai.
Thứ hai, các cơ chế đặc thù cho trung tâm năng lượng tập trung tại Quảng Ngãi và Cà Mau cần sớm được ban hành theo tinh thần Kết luận 76 của Bộ Chính trị. Việc phát triển hạ tầng kho cảng LNG dùng chung sẽ giúp tối ưu hóa chi phí đầu tư, thay vì yêu cầu từng dự án xây dựng hệ thống riêng lẻ.
Thứ ba, cần giải phóng nguồn lực đang bị đình trệ tại các dự án năng lượng tái tạo tồn đọng. Đối với những dự án đã hoàn thành đầu tư nhưng chưa thể vận hành do vướng thủ tục pháp lý, cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần phối hợp xử lý dứt điểm, tránh để lãng phí nguồn lực xã hội.
Thứ tư, cần sớm cụ thể hóa quy định của Luật Điện lực năm 2024 về việc tư nhân tham gia đầu tư hạ tầng truyền tải. Bộ Công Thương cần ban hành hướng dẫn chi tiết để thu hút vốn ngoài nhà nước vào các dự án đường dây 500 kV và 220 kV. Theo TS. Hiển, nhu cầu vốn đầu tư cho hệ thống năng lượng quốc gia mỗi năm hiện đang vượt quá khả năng cân đối của ngân sách nhà nước.
Thứ năm, Việt Nam cần hoàn thiện thị trường năng lượng cạnh tranh, thúc đẩy cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), khơi thông nguồn vốn tài chính xanh và khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu. Cùng với đó, cần quy hoạch ngành công nghiệp phụ trợ năng lượng, nâng cao năng lực chế tạo cơ khí và phát triển nguồn cung nguyên liệu chiến lược nhằm giảm phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu.
Minh An (t/h)
Lãnh đạo Chính phủ, Quốc hội gặp mặt các nhà giáo tiêu biểu nhân Ngày Nhà giáo Việt NamChiều 19/11, tại trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã gặp mặt các nhà giáo tiêu biểu năm 2026 nhân dịp Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 nhằm tôn vinh, tri ân những đóng góp to lớn của đội ngũ nhà giáo cả nước đối với sự nghiệp trồng người.