Hiệp hội Mía đường Việt Nam kiến nghị nâng giá mua điện sinh khối

Điện sinh khối được đánh giá là một trong những nguồn năng lượng tái tạo có nhiều lợi thế tại Việt Nam nhờ tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, đặc biệt là bã mía từ các nhà máy chế biến đường. Tuy nhiên, dù sở hữu tiềm năng lớn, lĩnh vực này nhiều năm qua vẫn chưa phát triển tương xứng.

Theo ông Nguyễn Văn Lộc, Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSSA), Quy hoạch điện VIII đã xác định ưu tiên phát triển các nguồn năng lượng tái tạo, trong đó có điện sinh khối. Tuy nhiên, thực tế cho thấy lĩnh vực này đang phát triển chậm và chưa theo kịp xu hướng chuyển dịch sang nền kinh tế phát thải ròng bằng 0 mà nhiều quốc gia trên thế giới đang theo đuổi.

Đáng chú ý, điện sinh khối từ các nhà máy đường hiện chiếm hơn 95% tổng sản lượng điện sinh khối của cả nước. Theo số liệu của Viện Năng lượng năm 2020, các nhà máy đường đóng góp gần 500 MW trong tổng số hơn 522 MW điện sinh khối được lắp đặt.

Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách phát triển năng lượng sinh khối. Cụ thể, theo Quyết định 08/2020/QĐ-TTg ngày 5/3/2020 sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 24/2014/QĐ-TTg ngày 24/3/2014 của Thủ tướng Chính phủ giá bán điện đối với các dự án đồng phát nhiệt – điện là 1.634 đồng/kWh tương đương 7,03 US cents/kWh và đối với các dự án không phải là dự án đồng phát nhiệt – điện là 1.968 đồng/kWh tương đương 8,47 US cents/kWh. Tuy nhiên, cơ chế này cũng tồn tại nhiều bất cập đối với các dự án sinh khối của ngành đường.

Thực tế là giá mua điện trong cơ chế hỗ trợ phát triển của Việt Nam thấp hơn nhiều so với các quốc gia lân cận như: Thái Lan, Philippines… Việc phân loại đồng phát nhiệt - điện và dự án sinh khối khác của đã khiến cho các dự án sinh khối đồng phát nhiệt - điện (chính là dự án của các nhà máy đường) không thể hoạt động có hiệu quả. Một là giá mua điện thấp hơn, khiến các nhà máy đường không thể nâng giá mua mía.

Hai là việc phân loại khiến nhà máy đồng phát nhiệt - điện không thể hoạt động như nhà máy điện sinh khối ngoài vụ ép, dẫn đến cả 10 nhà máy điện sinh khối của ngành mía đường phải chấp nhận ngừng hoạt động 7-8 tháng trong một năm, không thể tham gia cung ứng cho hệ thống điện quốc gia. Ngoài ra, nhiều dự án điện sinh khối của ngành đường chưa nhận thanh toán tiền điện đã phát lên lưới trong thời gian dài.

Khoảng 80 quốc gia trồng mía trên thế giới, điện sản xuất từ bã mía đều được công nhận là điện sinh khối và được hưởng các chính sách khuyến khích tương tự như các loại hình điện sinh khối khác. Trong khi đó, Việt Nam lại là nước duy nhất có quy định phân các dự án điện sinh khối thành hai loại: sinh khối đồng phát nhiệt – điện (từ bã mía) và dự án sinh khối khác, dẫn đến việc không khai thác hết tiềm năng của điện sinh khối và để xảy ra tình trạng lãng phí nguồn lực xã hội.

Hiệp hội cho biết, từ năm 2020 đến nay gần như không có thêm dự án điện sinh khối mới được triển khai. Đây là dấu hiệu cho thấy các chính sách hiện hành chưa đủ sức hấp dẫn để thu hút đầu tư vào lĩnh vực này.

Các quy định áp dụng cho các dự án điện sinh khối được Bộ Công Thương ban hành trong thời gian gần đây nhằm chuyển đổi giá FIT cố định (Feed-in Tariff) sang cơ chế đàm phán giá đã xuất hiện những điểm vướng mắc, không đồng bộ giữa các văn bản pháp luật làm ảnh hưởng đến các đơn vị thực thi và doanh nghiệp.

Trước thực trạng trên, VSSA đã có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ kiến nghị tháo gỡ các bất cập về cơ chế giá và chính sách vận hành.

Cụ thể, Hiệp hội đề xuất bãi bỏ quy định phân chia dự án điện sinh khối thành hai nhóm như hiện nay, đồng thời áp dụng một mức giá điện thống nhất cho tất cả các dự án điện sinh khối ở mức tương đương 8,47 US cent/kWh.

Đối với các dự án được triển khai sau khi Luật Điện lực 2024 có hiệu lực, Hiệp hội kiến nghị bỏ cơ chế giá trần hiện nay, thay bằng khung giá tối thiểu tương đương 8,47 US cent/kWh nhằm tạo điều kiện thu hút đầu tư và khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên sinh khối trong nước.

Bên cạnh đó, VSSA cũng đề nghị duy trì các cam kết đã ký trong hợp đồng mua bán điện, bảo đảm thời hạn hợp đồng 20 năm kể từ ngày vận hành thương mại; tiếp tục áp dụng cơ chế thanh toán quy đổi theo USD và bảo đảm trách nhiệm mua toàn bộ sản lượng điện phát lên lưới từ các dự án đã đầu tư.

Theo Hiệp hội Mía đường Việt Nam, nếu các kiến nghị được chấp thuận, lượng điện sinh khối từ các nhà máy đường có thể tăng tối thiểu gấp đôi mà không cần đầu tư thêm công suất mới. Điều này không chỉ góp phần bổ sung nguồn điện sạch cho hệ thống điện quốc gia mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất của ngành mía đường.