Hoạt động nhập khẩu hạt điều tăng mạnh trong 4 tháng năm 2025

Theo số liệu mới công bố từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, riêng tháng 4/2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 68.800 tấn hạt điều, thu về 488 triệu USD. Lũy kế 4 tháng đầu năm, xuất khẩu đạt khoảng 194.000 tấn với kim ngạch 1,34 tỷ USD. So với cùng kỳ năm 2025, xuất khẩu điều giảm 4,6% về sản lượng và giảm 3% về giá trị.

Dù sản lượng và giá trị xuất khẩu giảm nhẹ so với cùng kỳ năm ngoái, giá xuất khẩu bình quân vẫn đạt gần 6.934 USD/tấn, tăng khoảng 1,7%.

Tâm điểm chú ý của thị trường lại thuộc về chiều ngược lại khi hoạt động nhập khẩu hạt điều thô tăng trưởng vô cùng mạnh mẽ. Trong 4 tháng đầu năm, các doanh nghiệp Việt đã chi khoảng 2,1 tỷ USD để nhập khẩu 1,23 triệu tấn điều thô, tăng gần 19% về lượng và hơn 27% về giá trị so với cùng kỳ năm trước.

Campuchia tiếp tục là nguồn cung lớn nhất, chiếm hơn 51% tổng kim ngạch nhập khẩu. Tiếp theo là Tanzania với 19,9%, Bờ Biển Ngà 11,9% và Nigeria 1,9%.

Nguồn cung từ nhiều thị trường tăng mạnh trong những tháng đầu năm, đặc biệt Bờ Biển Ngà và Nigeria khi kim ngạch nhập khẩu lần lượt tăng 5,4 lần và 4,2 lần so với cùng kỳ năm trước. Hạt điều hiện là mặt hàng nông sản có kim ngạch nhập khẩu lớn nhất cả nước trong 4 tháng đầu năm nay.

Theo Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), lượng điều thô nhập về tăng mạnh do đang vào cao điểm thu mua nguyên liệu từ Campuchia và châu Phi. Năm nay nguồn cung từ nhiều nước dồi dào hơn, trong khi giá quốc tế tăng khiến kim ngạch nhập khẩu lập kỷ lục.

Việt Nam hiện chiếm khoảng 80% lượng điều nhân xuất khẩu toàn cầu. Tuy nhiên, ngành điều trong nước chủ yếu mạnh ở khâu chế biến, còn nguồn nguyên liệu nội địa chỉ đáp ứng một phần nhỏ nhu cầu sản xuất.

Các doanh nghiệp Việt đang đóng vai trò trung tâm chế biến điều của thế giới. Điều thô nhập về sẽ được bóc tách, rang sấy, chế biến rồi tái xuất sang Mỹ, châu Âu và Trung Đông.

Mô hình "nhập nguyên liệu - chế biến - tái xuất" đã giúp ngành điều duy trì kim ngạch hàng tỷ USD suốt nhiều năm, nhưng cũng đang bộc lộ những rủi ro chiến lược khi các quốc gia cung ứng nguyên liệu bắt đầu đẩy mạnh chế biến sâu ngay tại chỗ.

Các nước châu Phi như Bờ Biển Ngà, Benin hay Burkina Faso liên tục điều chỉnh chính sách nhằm hạn chế xuất khẩu điều thô. Một số quốc gia áp thuế cao, một số cấm xuất khẩu điều thô đầu vụ để ưu tiên nguồn nguyên liệu cho nhà máy chế biến trong nước.

Xu hướng này đang tác động trực tiếp tới doanh nghiệp Việt Nam khi giá nguyên liệu đầu vào tăng nhanh, trong khi biên lợi nhuận chế biến ngày càng bị thu hẹp.

Không chỉ áp lực nguyên liệu, ngành điều còn đối mặt nguy cơ ảnh hưởng thương hiệu khi xuất hiện tình trạng nhập khẩu điều nhân chất lượng thấp để tái chế, pha trộn rồi xuất khẩu. VINACAS đã nhiều lần kiến nghị cơ quan quản lý xem xét cơ chế kiểm soát chặt hơn đối với điều nhân sơ chế nhập khẩu nhằm bảo vệ thương hiệu "Điều Việt Nam".

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, nhiều chuyên gia cho rằng ngành điều Việt Nam không thể tiếp tục phát triển theo mô hình gia công truyền thống nếu muốn duy trì vị thế dẫn đầu.

Ngành nông nghiệp cần tập trung nâng cao chất lượng chế biến, đa dạng hóa thị trường và tăng năng lực chống chịu trước biến động thương mại toàn cầu.

Đối với ngành điều, hướng đi được nhiều doanh nghiệp và chuyên gia đề xuất là đẩy mạnh chế biến sâu thay vì phụ thuộc chủ yếu vào xuất khẩu nhân điều thô. Các sản phẩm như điều rang muối đóng gói thương hiệu, bơ điều, sữa điều, dầu điều hay mỹ phẩm từ phụ phẩm điều được đánh giá có giá trị gia tăng cao hơn nhiều lần.

Song song với đó, việc đầu tư trực tiếp vào vùng nguyên liệu tại châu Phi cũng được xem là giải pháp dài hạn nhằm chủ động nguồn cung. Một số doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu khảo sát cơ hội đầu tư nhà máy và vùng nguyên liệu tại Bờ Biển Ngà, Tanzania và Ghana.

Ngoài ra, VINACAS cũng đề xuất thúc đẩy các thỏa thuận hợp tác thương mại với các quốc gia châu Phi để hình thành chuỗi cung ứng ổn định hơn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào giao dịch thương mại ngắn hạn.